IV SA/Gl 1172/14
WyrokWSA w Gliwicach2015-08-26
Skład orzekający: Teresa Kurcyusz - Furmanik, Beata Kalaga - Gajewska, Małgorzata Walentek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje na każde dziecko urodzone podczas jednego porodu, a także czy art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi podstawę do wydania decyzji o sprostowaniu błędu w decyzji ostatecznej?Ratio decidendi
Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje na każde dziecko urodzone podczas jednego porodu, jeśli każde z nich pozostaje pod faktyczną opieką osoby uprawnionej. Przepis art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi podstawy prawnej do wydania decyzji o sprostowaniu błędu w decyzji ostatecznej; zmiana decyzji ostatecznej powinna nastąpić w trybach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego.Stan faktyczny
I.S. otrzymała decyzje Burmistrza Miasta P. przyznające zasiłki rodzinne z dodatkami na dzieci J.S., M.S. i K.S., w tym dodatek do zasiłku rodzinnego w wysokości 400 zł miesięcznie za opiekę nad dwójką dzieci urodzonych podczas jednego porodu. I.S. wniosła o sprostowanie błędów w decyzjach, twierdząc, że dodatek powinien przysługiwać na każde dziecko osobno oraz o wypłatę zaległych świadczeń. Organ odmówił sprostowania błędów, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. I.S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2015 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach Janusza Smagi sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania decyzji w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...] roku nr [...].
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...]r. nr [...] orzekającą o odmowie sprostowania błędów w sentencjach decyzji nr [...] z dnia [...]r. oraz [...] z dnia [...]r. w części dotyczącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu przyznanego na M.S. oraz K.S. oraz wypłaty zaległych świadczeń.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
Decyzjami Burmistrza Miasta P. z dnia: [...]r. nr [...] oraz z dnia [...]r. nr [...] przyznano I.S. zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na dzieci J.S., M.S. oraz K.S., przy czym dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na K.S. oraz M.S. (urodzone [...] sierpnia 2012 r.) przyznano w wysokości 400 zł miesięcznie.
Pismem z dnia 14 lipca 2014 r. I.S., wskazując jako podstawę art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych wniosła o sprostowanie błędów w sentencjach wskazanych wyżej decyzji administracyjnych. Podniosła, że dokonano błędnego ustalenia prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznanego na dwoje dzieci w kwocie 400 zł miesięcznie. Jednocześnie zawnioskowała o wypłatę zaległego dodatku w łącznej kwocie 4 800 zł.
Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Burmistrz Miasta P. odmówił sprostowania błędów w sentencjach decyzji nr [...] z dnia [...]r. oraz [...] z dnia [...]r. w części dotyczącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu przyznanego na M.S. oraz K.S. oraz wypłaty zaległych świadczeń.
W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że w ww. decyzjach nie występuje żaden błąd, bowiem prawidłowo- zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – przyznano wnioskodawczyni dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł miesięcznie na dwoje dzieci urodzonych w trakcie jednego porodu.
Od powyższej decyzji I.S. wniosła odwołanie wyrażając tym samym niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Odwołująca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 10 ust. 1. ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Wskazała, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r. dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze K. w motywach uzasadnienia w pierwszej kolejności przywołało dotychczasowy przebieg postępowania oraz prawne regulacje przedmiotu sprawy. Wskazało, że biorąc pod uwagę literalną wykładnie przepisu art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy osoba uprawniona sprawuje faktyczną opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu przysługuje jej jeden dodatek w wysokości 400 zł miesięcznie, natomiast zmianie ulega jedynie okres pobierania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, który podlega wydłużeniu do 36 miesięcy kalendarzowych, co wynika z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Na koniec Kolegium stwierdziło, że na dzień wydania przez organ I instancji decyzji nr [...] oraz [...] wykładania taka znajdowała poparcie w licznych orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych. W takiej sytuacji nie można uznać, że przyznanie stronie ww. decyzjami dodatku z tytułu opieki nad dziećmi M. i K. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł miesięcznie stanowi błąd organu I instancji w rozumieniu art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze I.S. zarzuciła zaskarżonej decyzji błędną interpretację art. 8 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 10 ust. 1 tej ustawy, która to interpretacja narusza uchwałę 7 Sędziów NSA z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt I OPS 15/14, niezastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisów Konstytucji RP oraz art. 3 Konwencji o Prawach Dziecka. Skarżąca wskazała również na błędne zastosowanie art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także niezastosowanie art. 6, 7, 8 oraz 155 k.p.a. O tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o stwierdzenie ich nieważności.
W obszernym uzasadnieniu skargi I.S. przytoczyła orzecznictwo sądów administracyjnych, także uchwałę NSA sygn. akt I OPS 15/13, z której jednoznacznie wynika, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu przysługuje na każde z tych dzieci.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.
Pismem z dnia 25 marca 2015r. Prokurator prokuratury Okręgowej w G., działając na zasadzie art. 8 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zgłosił udział w sprawie ze skargi I.S.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jak wynika z przedstawionych Sądowi wraz ze skargą akt postępowanie w sprawie zainicjowane zostało wnioskiem skarżącej, która domagała się dokonania korekty w zakresie wysokości przyznanych świadczeń w dwóch decyzjach ostatecznych, jej zdaniem błędnych. Jako podstawę prawną swego żądania skarżąca wskazała przepis art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie tego też przepisu organy prowadziły postępowanie zakończone decyzjami o odmowie sprostowania błędu.
Zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie prawniczym nie ma jednolitości co do charakteru regulacji zawartej w art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prezentowany jest bowiem pogląd, że stanowi on podstawę do wszczęcia, prowadzenia i zakończenia nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania błędu w decyzji dotychczasowej. Postępowanie to wszczynane jest na wniosek lub z urzędu i może zakończyć się decyzją prostującą błąd przez ustalenie prawa do świadczenia lub ustalenie innej jego wysokości. Postępowanie w trybie art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych może być prowadzone, gdy nie zachodzą podstawy do wzruszenia na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego decyzji ostatecznej, wydanej na skutek błędu organu (por. A. Korcz, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2007, s. 404 czy wyroki WSA w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2015r. sygn. akt III Sa/Kr 1321/14 i WSA w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2015r. sygn. akt II SA/Rz 145/15 publ. CBOSA). W wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 22 sierpnia 2007r., sygn. akt II SA/Rz 373/07 twierdzi się nadto, że przepis art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie nakazuje, w przypadku zawiadomienia organu o błędzie przez uprawnionego, wydawania odrębnej decyzji prostującej błąd. Sprostowanie błędu polega w tym przypadku na ustaleniu w drodze decyzji prawa do świadczenia w prawidłowej wysokości za określony czas, ze wskazaniem oczywiście decyzji, zawierającej błąd w rozumieniu art. 31 ustawy.
Istnieje odmienne stanowisko, zgodnie z którym przepis ten należy rozumieć jako przepis szczególny regulujący możliwość przyznania stronie swego rodzaju rekompensaty (odszkodowania) w sytuacji, gdy wadliwa i w dodatku niekorzystna dla strony decyzja ostateczna zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego w sposób przewidziany przepisami kodeksu lub na skutek złożenia przez stronę (prokuratora) skargi do sądu administracyjnego (por. G. Zalas, Postępowanie w sprawach świadczeń rodzinnych, teza 10 Casus s. 15).
Uznaje się również, że art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi podstawy prawnej usuwania z obrotu prawnego nielegalnej lub niezasadnej decyzji odmownej, a warunkiem wstępnym podjęcia wypłaty świadczeń rodzinnych za okres wsteczny jest wznowienie przez organ właściwy na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowania zakończonego wydaniem wadliwej decyzji ostatecznej o odmowie przyznania prawa do świadczeń albo o przyznaniu świadczenia w zaniżonej wysokości oraz wydanie w tym postępowaniu nowej decyzji przyznającej prawo do świadczenia lub określające wyższą wysokość świadczenia. Nowa decyzja stanowi wówczas podstawę prawną wypłaty świadczenia zgodnie z art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. Świadczenia rodzinne Komentarz Renata Babińska-Górecka, Monika Lewandowicz-Machnikowska Wrocław 2010 .str.364).
Za konieczne uznaje zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenić charakter regulacji zawartej w art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych przy czym częściowo podziela ostatni z przytoczonych powyżej poglądów prawnych.
Zdaniem Sądu istota przepisu art. 31 w/w ustawy polega na określeniu granicy czasu, do jakiej można wypłacić stronie świadczenie w przypadku, gdy konieczna jest jego wsteczna nadpłata z powodu dotychczasowo błędnie wydanej decyzji. Po jego myśli wsteczna wypłata świadczeń rodzinnych ograniczona jest okresem trzyletniego przedawnienia, którego początek rozpoczyna się określnymi w przepisie zdarzeniami. Do zdarzeń tych należą albo wydana z urzędu nowa decyzja przyznająca prawo do świadczenia lub określająca wyższą wysokość świadczenia albo zawiadomienie strony inicjujące postępowanie zakończone decyzją przyznającą prawo do świadczenia lub określającą wyższą wysokość świadczenia.
Decyzja ta wydana być musi we właściwym, znanym prawu materialnemu (ustawie o świadczeniach rodzinnych) albo procedurze administracyjnej trybie.
Ani prawo materialne (ustawa o świadczeniach rodzinnych) ani procedura administracyjna nie przewiduje decyzji "o sprostowaniu błędu". Sąd nie podziela bowiem stanowiska, by podstawę wydania decyzji o sprostowaniu błędu tworzył właśnie art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Z powyższych przyczyn prowadzenie postępowania w celu wydania decyzji o odmowie sprostowania decyzji na podstawie art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych było pozbawione podstawy prawnej. Sąd zwraca uwagę, że w art. 32 ust. 1 cyt. ustawy dopuszcza się możliwość zmiany względnie uchylenia decyzji ostatecznej zarówno na korzyść jak i niekorzyść strony ze względu na określone zmiany w stanie faktycznym. W innych, niż określone w art. 32 ust. 1 ustawy, przypadkach ustawodawca nakazuje natomiast stosować procedurę administracyjną (art. 32 ust.2), a więc dopuszcza możliwość zmiany decyzji ostatecznej na podstawie art. 145, art. 145a, art.145b , art. 154, art. 155, art. 156 k.p.a. Decyzja "prostująca błąd" to decyzja wydana z urzędu lub wskutek zawiadomienia strony w jednym z nadzwyczajnych trybów wymienionych w tych przepisach.
Obowiązkiem organu po otrzymaniu wniosku złożonego przez skarżącą było zatem wezwać ją do sprecyzowania, w jakim trybie domaga się ona zmiany decyzji ostatecznych w takim zakresie, by móc uzyskać świadczenia w wyższej wysokości, a także stosownie do treści art. 9 k.p.a. pouczyć stronę o przysługujących jej uprawnieniach.
Organ powinien mieć przy tym na względzie, że ograniczenie czasowe wstecznej wypłaty świadczeń rodzinnych, zgodnie z brzmieniem art. 31 cyt, ustawy ma miejsce, gdy prawo do świadczenia lub jego wysokość były uprzednio ustalone błędnie. Powstaje tu zagadnienie czy powoływana przez skarżącą w jej wniosku przyczyna, dla której uważa dotychczasowo wydane jej decyzje za błędne może być kwalifikowana jako błąd organu, a także który z nadzwyczajnych trybów prowadzących do zmiany decyzji ostatecznej jest tu możliwy do zastosowania.
Zasadniczo, wobec faktu, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zamieszczają definicji błędu organu i nie klasyfikują ich, każdy błąd organu popełniony w decyzji odmawiającej przyznania świadczeń rodzinnych albo przyznającej ją w zaniżonej wysokości, niezależnie od jego rodzaju, źródeł czy stopnia zawinienia uzasadnia wypłatę świadczenia w sposób określony w art. 31 cyt. ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznaje tu za stosowne posłużyć się prezentowanym w uchwałach 7 sędziów i wyrokach Sądu Najwyższego stanowiskiem odnoszącym się co prawda nie wprost do ustawy o świadczeniach rodzinnych lecz mającym związek z innym rodzajem świadczeń o charakterze zabezpieczenia społecznego jakim są renty i emerytury.
W orzeczeniach wydanych na gruncie art. 133 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych o treści zdecydowanie zbliżonej do regulacji art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych (i dawnym art. 101 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin) błąd organu rozumiany był bardzo szeroko. Oznaczał on "każdą obiektywną wadliwość decyzji, niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, celowego działania samego organu rentowego czy też rezultatem wadliwej techniki legislacyjnej i w konsekwencji niejednoznaczności stanowionych przepisów", w tym także naruszenia prawa wskutek niewłaściwej wykładni obowiązujących przepisów (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1997 r., III ZP 40/97, OSNAPiUS 1998 nr 14, poz. 429). Jako błąd organu uznano zatem nieprawidłową wykładnię niejednoznacznego przepisu, który został odczytywany odmiennie w rezultacie prawidłowej interpretacji zapoczątkowanej uchwałą Sądu Najwyższego (Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontrolowanej sprawie) i utrwalonej w późniejszym orzecznictwie.
Zdaniem Sądu Najwyższego nie mogą być argumentem przemawiającym za zawężeniem pojęcia błędu organu trudności interpretacyjne wynikające z jakości stanowionego prawa. Stwierdzono, że w każdym systemie prawa są (i zawsze były) przepisy, które wymagały wykładni, a jej reguły są jednolite i powinny być znane zarówno stanowiącym jak i stosującym prawo. W konkurencji dwu dóbr - ochrony budżetu i ochrony uprawnionych - pierwszeństwo trzeba przyznać tym drugim. Organ w imieniu państwa wykonuje, na podstawie ustaw, zadania mające zagwarantować obywatelom prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 Konstytucji). Nie może być na nich przenoszone ryzyko niekompetentnego funkcjonowania organów władzy ustawodawczej.
Za przyjęciem prezentowanej wykładni przemawia także zasada równego traktowania uprawnionych do zabezpieczenia społecznego. Ma ona charakter normatywny. Jej treść obejmuje - między innymi - równe traktowanie uprawnionych w zakresie obliczania wysokości świadczeń i okresu ich wypłaty. Nie może być więc tak, że na gruncie tego samego stanu prawnego o wysokości świadczeń będzie decydowała zmiana wykładni przepisów (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt III UZP 1/05, publ. OSNP 2005/24/395).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w konkluzji stwierdza, że naruszenie prawa przez organ wskutek niewłaściwej wykładni obowiązujących przepisów jest błędem tego organu, o którym mowa w treści art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast prawidłowa wykładnia obowiązującego przepisu, odmienna od przyjmowanej uprzednio, powinna być traktowana jako nowa okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ujawniona po uprawomocnieniu się decyzji, stanowiąc podstawę do wznowienia postępowania z urzędu lub na wniosek.
W orzecznictwie sądów administracyjnych nie było jednolitości w zakresie interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z jednej strony wskazywano, m.in. w orzeczeniach przywołanych w tej sprawie przez organ, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu albo prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w każdym przypadku, bez względu na liczbę dzieci urodzonych podczas jednego porodu, które pozostają pod faktyczną opieką osoby uprawnionej, w wysokości 400 zł miesięcznie. Okoliczność, że osoba uprawniona sprawuje faktycznie opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, ma wpływ - według poglądu reprezentowanego w wyrokach, na których oparło swoje rozstrzygnięcie Kolegium - jedynie na wydłużenie okresu pobierania przedmiotowego dodatku.
Pojawiło się również odmienne stanowisko w tej kwestii uznające, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w sytuacji urodzenia więcej niż jednego dziecka podczas jednego porodu przysługuje osobno na każde z dzieci. Pogląd taki wyraził m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 24 stycznia 2008 r. IV SA/Po 848/07, na który skarżąca powołała się w odwołaniu od decyzji organu I instancji (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 330/14, dostępny w bazie orzeczeń CBOIS).
Istniejące rozbieżności stały się powodem podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 26 czerwca 2014 r. uchwały, w której stwierdzono, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci (sygn. akt I OPS 15/13).
W uchwale tej NSA uznał, że konstrukcja przedmiotowego dodatku do zasiłku rodzinnego wyraźnie wskazuje, że przesłanką jego przyznania jest opieka nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, jeżeli dziecko pozostaje pod faktyczną opieką osoby uprawnionej do urlopu wychowawczego, którą jest matka lub ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo opiekun prawny dziecka. Nie jest przesłanką przyznania prawa do tego dodatku określenie okresu, przez jaki dodatek przysługuje, który to okres jest zróżnicowany w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy, ani też określenie wysokości dodatku w art. 10 ust. 2 ustawy. Zdaniem NSA, nie można więc z przepisu, który określa okresy pobierania dodatku, w tym okres pobierania dodatku w razie sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu (art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy), wyprowadzać wniosku, że przepis ten ogranicza prawo do dodatku tylko do jednego dodatku przysługującego do zasiłku rodzinnego na jedno z dzieci, w sytuacji gdy każde z dzieci urodzonych podczas jednego porodu jest dzieckiem, na które przysługuje zasiłek rodzinny i które pozostaje pod faktyczną opieką osoby uprawnionej do urlopu wychowawczego,
w okresie korzystania z tego urlopu. Nie sposób twierdzić, na podstawie art. 10 ustawy, że w takiej sytuacji należy wybrać jedno z dzieci, na które będzie przysługiwał ten dodatek do zasiłku rodzinnego na to dziecko. NSA nie przekonuje argument, że wydłużenie okresu przysługiwania dodatku do 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli opieka jest sprawowana nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, oznacza, że dodatek przysługuje tylko do zasiłku rodzinnego na jedno z tych dzieci. Jego zdaniem, rozumowaniu temu przeczy przede wszystkim to, że dodatek jest ściśle związany z zasiłkiem rodzinnym na określone dziecko, a wydłużenie okresu pobierania dodatku dotyczy wyłącznie określenia okresu pobierania dodatku, a nie przesłanek, od których zależy nabycie prawa do tego dodatku. Z tego względu nie ma wystarczających podstaw do przyjęcia, że skoro ustawodawca wydłużył okres pobierania dodatku w razie sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, to tym samym dodatek ten ma przysługiwać tylko do zasiłku rodzinnego na jedno z tych dzieci. NSA zwrócił też uwagę, że gdyby w art. 10 ust. 1 ustawy został pominięty punkt 2, nie byłoby żadnych wątpliwości co do tego, że dodatek ten przysługiwałby do zasiłku rodzinnego na każde z dzieci urodzonych podczas jednego porodu, jeżeli pozostawałyby pod faktyczną opieką osoby uprawnionej do urlopu wychowawczego, w okresie korzystania z tego urlopu.
NSA podniósł ponadto, że skoro ustawodawca, określając w art. 10 ust. 2 wysokość dodatku, nie zastrzegł, że osobie uprawnionej wypłaca się tylko jeden dodatek (analogicznie, jak to przewidywał art. 30a ust. 1 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych co do przysługiwania zasiłku wychowawczego), to takie zastrzeżenie nie może być wyprowadzane ani z poprzedzającej obecne unormowania regulacji dotyczącej zasiłków wychowawczych, ani z przepisów regulujących inne dodatki do zasiłku rodzinnego, skoro każdy dodatek regulowany jest autonomicznie, ani też z unormowania dotyczącego okresu pobierania dodatku, który w przypadku sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu przedłużony został do 36 miesięcy. Zdaniem NSA to, że co do dodatku z tytułu urodzenia dziecka (art. 9 ust. 4) uregulowana została kwestia, iż w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka podczas jednego porodu dodatek przysługuje na każde dziecko, oznacza tylko tyle, że kwestia ta została uregulowana wprost, co usuwa możliwość powstania wątpliwości interpretacyjnych. Nie stanowi to jednak podstawy do wnioskowania a contrario, że skoro takiego przepisu nie ma w art. 10 ustawy, to dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w razie sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje tylko do zasiłku rodzinnego na jedno z tych dzieci. Z kolei, co do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka została uregulowana kwestia ograniczenia tego dodatku poprzez określenie maksymalnej kwoty dodatków (art. 11a ust. 3, 4 i 5 ustawy). Takie unormowanie wskazuje, że ograniczenie dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego do dodatku do zasiłku rodzinnego na jedno z dzieci, wymagałoby podobnego uregulowania, którego nie ma w art. 10.
Odwołując się do wcześniej obowiązujących regulacji dotyczących zasiłku wychowawczego wypłacanego pracownikowi, który korzystał z urlopu wychowawczego NSA argumentował, że obecnie, w art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wskazano szczegółowego celu wypłacania dodatku, co wzmacnia argumentację, że wprowadzone w ustawie nowe, finansowane ze środków publicznych świadczenie służące wsparciu rodzin mających na utrzymaniu dzieci, które każdorazowo powiązane jest z zasiłkiem rodzinnym na dane dziecko, przysługuje odrębnie na każde z dzieci spełniających warunki określone w art. 10 ust. 1 ustawy.
Wobec powyższego dotknięte było błędem podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych rozstrzygnięcie organu przyznające skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jedynie w kwocie 400 zł.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany jest uwzględnić wyrażoną w niniejszym wyroku ocenę prawną oraz przedstawione wskazania.
Tak, jak wcześniej zauważa się, organ wezwie skarżącą do sprecyzowania jej żądania. W przypadku, gdy mimo właściwego pouczenia nadal domagać się będzie sprostowania decyzji ostatecznych na podstawie art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych konieczne będzie umorzenie postępowania.
W przypadku wyboru właściwego trybu nadzwyczajnego organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z przepisami procedury administracyjnej.
W tym celu stało się konieczne uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło