III SA/Kr 624/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rejestracji pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Starosta decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 72 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz art. 104 K.p.a. po rozpatrzeniu wniosku W. J. odmówił rejestracji samochodu ciężarowego marki Kia Rio nr rej. [...] rok produkcji 2002, nr Vin [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że załączone do wniosku o rejestrację dokumenty, a to między innymi postanowienie sądu z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt [...] czy wyrok z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt [...] nie świadczą jednoznacznie o tym, że samochód stanowił przedmiot postępowania o zniesienie współwłasności. Przedstawione dokumenty nie stanowią w ocenie organu przeniesienia prawa własności. W związku z powyższym wezwano W. J. do uzupełnienia wniosku. Organ I instancji zwrócił się do wnioskodawcy o wyjaśnienie wątpliwości czy przedmiotowy pojazd został wyszczególniony jako składnik majątku w postępowaniu dotyczącym zniesienia współwłasności i współużytkowania spółki cywilnej "R", z której wystąpił w 2003 r. W dniu 27 czerwca 2014 r. do organu wpłynęło uzasadnienie postanowienia z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt [...]. Organ stwierdził, że przedstawione dokumenty są niekompletne i nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że W. J. jest obecnie jedynym właścicielem przedmiotowego pojazdu. W. J. złożył odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 7 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niedostateczne i niedokładne, a wręcz błędne wyjaśnienie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności poprzez nieustalenie, iż przedmiotowy pojazd nie stanowił przedmiotu postępowania o zniesienie współwłasności, choć zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał ku temu podstawy; - art. 8 K.p.a. poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie poprzez dokonanie rejestracji samochodu ciężarowego marki Lublin III na wniosek L. i E. T. mimo iż samochód ten również był przedmiotem postępowania o zniesienie współwłasności; - art. 10 K.p.a. poprzez pozbawienie odwołującego się możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów; - art. 89 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, gdy zachodziły ku temu przesłanki zwłaszcza, iż organ w zaskarżonej decyzji wskazał, że dokumenty zgromadzone w sprawie są niekompletne; - art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. poprzez sporządzenie decyzji szablonowej, pozbawionej elementów niezbędnych wskazanych w powołanym przepisie takich jak uzasadnienie faktyczne, jak również uzasadnienie prawne zapadłego rozstrzygnięcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 marca 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że jednym z dokumentów niezbędnych do rejestracji pojazdu jest dowód własności pojazdu lub dokument potwierdzający powierzenie pojazdu. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów przewiduje w § 4 ust. 1, że dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności jeden z następujących dokumentów: umowa sprzedaży, umowa zamiany, umowa darowizny, umowa o dożywocie, faktura VAT potwierdzająca nabycie pojazdu, prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. W sądownictwie administracyjnym wyrażony został podzielany przez organ odwoławczy pogląd, zgodnie z którym organ może dokonać rejestracji pojazdu w oparciu o ustalony niesporny stan własnościowy (Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 września 2008 r., sygn. akt II SA/G1 349/08). Ustalenie tego stanu własnościowego może zatem być dokonane z wykorzystaniem różnych środków dowodowych, ale efekt ustaleń winien być bezsporny. Ustalenia w przedmiocie istnienia czy nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego należą do właściwości sądów powszechnych. Organy administracji dokonują zaś rejestracji na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych. W sytuacji sporu co do prawa organ administracji obowiązany jest odmówić zarejestrowania pojazdu. W konsekwencji zatem, zarejestrowanie pojazdu nie może nastąpić, gdy na podstawie akt sprawy można stwierdzić jedynie jego posiadanie, a nie własność. Organ odwoławczy stwierdził, że wskazywane przez stronę prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego Wydział VI Cywilny z dnia 29 stycznia 2014 r. sygn. akt [...] stwierdza niedopuszczalność uzupełnienia postępowania w zakresie zniesienia współwłasności po uprawomocnieniu się wyroku kończącego postępowanie w tym przedmiocie. Wyrok ten pomija milczeniem kwestię własności i posiadania przedmiotowego pojazdu. SKO przeanalizowało również wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 października 2012 r. (sygn. akt [...]) i stwierdzono, że W. J. objął użytkowanie wieczyste nieruchomości składającej się z działki nr [...] oraz działki nr [...] położonej w M wraz ze wzniesionymi na niej budynkami i urządzeniami stanowiącymi odrębny od gruntu przedmiot własności takimi jak: budynek magazynowy, waga samochodowa, kantorek, mur oporowy, ogrodzenie z czterema bramami, utwardzenie placu. Z kolei L. T. i E. T. uzyskali zasądzenie od W. J. tytułem rozliczeń kwotę 57334,24 zł. Wszelkie inne roszczenia między W. J. a L. T. i E. T. zostały oddalone. Jak wynika z akt sprawy, W. J. wnosił o uznanie, że przedmiotowy pojazd został zakupiony z jego własnych środków i nie przeczył uwzględnieniu go w rozliczeniu spółki pod warunkiem zwrotu kwoty 35929 zł tytułem jego zakupu na rzecz spółki. Żądanie to zgłosił w postępowaniu o zapłatę 200000 zł przeciwko L. T. i E. T., która to sprawa została przekazana do postępowania o zniesienie współwłasności i współużytkowania majątku spółki, zakończonego postanowieniem z dnia 30 października 2012 r. Jednakże w postanowieniu tym ani zastąpionym przez nie postanowieniu sądu I instancji nie znalazły się żadne informacje dotyczące przedmiotowego pojazdu. Zatem w wyniku postępowań cywilnych nie zostało wyraźnie wskazane, który z byłych wspólników jest właścicielem przedmiotowego pojazdu. Z postanowienia z dnia 30 października 2012 r. wynika, że przedmiotowy pojazd nie został rozliczony w związku z zasądzeniem na rzecz W. J. użytkowania wieczystego działek wraz z własnością posadowionych na nich budynków. Sąd nie orzekł także w kwestii podnoszonej przez stronę, to jest zwrotu kosztów zakupu przedmiotowego pojazdu na rzecz spółki z jego środków. Tym samym na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium nie może rozstrzygnąć, czy W. J. jest właścicielem przedmiotowego pojazdu. Jednoznaczne rozstrzygnięcie musiałby opierać się na daleko idącej interpretacji orzeczeń sądów powszechnych, w których nie zawarto żadnych informacji dotyczących własności pojazdu. Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł W. J. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1/ art. 7 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niedostateczne i niedokładne, a wręcz błędne wyjaśnienie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności poprzez nieustalenie, że przedmiotowy pojazd nie stanowi przedmiotu postępowania o zniesienie współwłasności, choć zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał ku temu podstawy; 2/ art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 w związku z art. 140 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji i nierozpoznanie wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu. W uzasadnieniu autor skargi wskazał, że przeprowadzenie i prawomocne zakończenie postępowania o zniesienie współwłasności wobec treści art. 618 § 3 K.p.a. wyklucza możliwość dochodzenia jakichkolwiek dodatkowych roszczeń związanych z majątkiem spółki, a więc i z przedmiotowym pojazdem. Zaproponowane w treści decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego rozwiązania m.in. wytoczenie powództwa w oparciu o art. 189 K.p.c. zmierzałyby natomiast niejako do obejścia zakazu z art. 618 § 3 K.p.c., a więc stanowiłyby działanie wbrew obowiązującemu przepisowi, co jest oczywiście bezzasadne. Obecnie jedynym posiadaczem samochodu marki Kia Rio jest W. J., fakt ten daje podstawę do ukształtowania stanu własnościowego tego pojazdu we wnioskowany przez skarżącego sposób. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuję: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej wskazane kryteria uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty z dnia [...] 2014 r. zostały wydane z naruszeniem prawa uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. W przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu organ naruszył przepisy prawa procesowego , a w szczególności art. 7 i 77 K.p.a. Organ administracji publicznej zobowiązany jest podejmować wszelkie kroki zmierzające do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), a ponadto organy administracji zobowiązane są zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 K.p.a.). W rozpatrywanej sprawie organ administracji odmówił dokonania rejestracji pojazdu na tej podstawie, że postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło jednoznacznie uprawnień właścicielskich W. J. Zgodnie z przepisem art. 73 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym rejestracji pojazdu dokonuje właściwy starosta na wniosek właściciela pojazdu. W razie zatem złożenia wniosku o rejestrację organ zobowiązany jest zażądać dokumentów, o których mowa w art. 72 Prawa o ruchu drogowym, które stanowią podstawę do rejestracji. Rejestracja ta odbywa się w toku postępowania administracyjnego. W jej toku konieczne jest wykazanie dowodu własności pojazdu. Zgodnie z § 4 rozporządzenia ministra infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności jeden z następujących dokumentów: 1/ umowa sprzedaży, 2/ umowa zamiany, 3/ umowa darowizny, 4/ umowa o dożywocie, 5/ faktura VAT potwierdzająca nabycie pojazdu, 6/ prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Z powyższego bezspornie wynika, że dowodem własności może być równocześnie kilka dokumentów i to od osoby wnoszącej o dokonanie rejestracji zależy który z nich zostanie przedstawiony. Jeżeli z dokumentu, który miałby w ocenie wnioskodawcy stanowić dowód własności wynika, że pojazd, którego dotyczy wniosek o rejestrację jest współwłasnością kilku osób, a wniosek złożył tylko jeden współwłaściciel, to organ ma obowiązek wynikający z art. 61 § 4 K.p.a. powiadomić o postępowaniu wszystkie osoby będące stronami w sprawie, zatem pozostałych współwłaścicieli (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1598/10). Jak wynika z akt niniejszej sprawy organ o prowadzonym postępowaniu zawiadomił jedynie W. J., natomiast w postępowaniu nie brali udziału L. T. i E. T., czyli pozostali wspólnicy spółki "R" s.c. z siedzibą w M. Tym bardziej jest to istotne, że w niniejszej sprawie kwestią najważniejszą jest rozstrzygniecie, czy zniesienie współwłasności w spółce odnosiło się również do kwestii własności przedmiotowego pojazdu. W ocenie Sądu sam fakt, że w okolicznościach konkretnej sprawy organ nie jest w stanie ustalić wszystkich właścicieli danego pojazdu nie może skutkować odmową jego zarejestrowania. Czynność rejestracji pojazdu nie ma żadnego wpływu na stosunki właścicielskie. Dowód rejestracyjny nie jest dowodem własności pojazdu, gdyż takimi dokumentami są np.: faktura stwierdzająca nabycie samochodu, umowa kupna/sprzedaży lub wyrok sądu. Jak wskazano już wyżej rejestracja pojazdu ma służyć identyfikacji pojazdu i jego właściciela, a jednocześnie stanowić jeden z warunków dopuszczenia do ruchu. Jak się wydaje, a co nie wynika z uzasadnienia decyzji przedmiotowy samochód jest zarejestrowany na wszystkich byłych wspólników spółki. Poza faktem, że byli wspólnicy powinni być uczestnikami postępowania, to z kolei skarżący w odwołaniu podniósł okoliczność, że w identycznej sytuacji dotyczącej samochodu marki Lublin III organ wydał pozytywną decyzję dotyczącą jego przerejestrowania na rzecz L. i E. T. Zaś jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego samochód Lublin III również nie był przedmiotem postępowania o zniesienie współwłasności, a mimo to organ dokonał zmiany rejestracji w tym przypadku. Okoliczność powyższa również powinna zostać wyjaśniona przez organy prowadzące postępowanie, szczególnie ze względu na zasadę zaufania obywateli do organów państwa. Reasumując jeszcze raz podkreślić należy, że rejestracji pojazdu dokonuje się, gdy dokumentacja odpowiada przepisom, taki jest bowiem wymóg Prawa o ruchu drogowym, natomiast nie ocenia się w tym postępowaniu, jeżeli pojazd jest własnością kilku osób, umocowania do zarządzania rzeczą wspólną. Bezwzględnym natomiast obowiązkiem organu było natomiast powiadomienie o toczącym się postępowaniu wszystkich stron, co wynika wprost z treści art. 61 § 4 K.p.a. Ponadto zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przewidziany w art. 10 § 1 K.p.a. obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu obejmuje fazę wszczęcia postępowania, fazę postępowania wyjaśniającego, fazę między zakończeniem postępowania wyjaśniającego a wydaniem decyzji oraz fazę podejmowania decyzji. W fazie wszczęcia postępowania z urzędu strona ma prawo uzyskania zawiadomienia o tym fakcie, co wynika z art. 61 § 4 K.p.a. Ustalenie prawidłowego kręgu stron postępowania administracyjnego jest podstawowym obowiązkiem organu administracyjnego, wykonywanym już we wstępnej fazie postępowania, tak by zapewnić każdej ze stron prawo czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.). Nieprawidłowo ustalony krąg stron postępowania polegający na przeprowadzeniu postępowania administracyjnego bez udziału osób, które powinny brać w nim udział stanowi naruszenie procedury administracyjnej: art. 10 § 1 i art. 28 K.p.a. oraz w konsekwencji art. 7 i art. 77 K.p.a. Zaznaczyć należy, że celem postępowania dowodowego przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest ustalenie stanu faktycznego, lecz ocena, czy stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy prowadzące postępowanie zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej. Do oceny prawidłowości decyzji w zakresie zastosowanych przez organ administracji przepisów prawa materialnego można bowiem przystąpić dopiero po ustaleniu, że postępowanie to przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami oraz po ustaleniu stanu faktycznego w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie. W przedmiotowej sprawie zarówno organ I jak i II instancji naruszył przepisy określające zasady postępowania administracyjnego. Podsumowując stwierdzić należy, że organy nie podjęły wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia okoliczności niniejszej sprawy. Ponadto na organie administracji spoczywa w szczególności obowiązek ustalenia kręgu stron postępowania, a następnie zawiadomienia ich o wszczęciu postępowania oraz wezwania do udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego, co wynika z art. 61 § 1 K.p.a. Podkreślić należy, iż zasada wyrażona przez art. 10 K.p.a. oraz pozostałe przepisy konkretyzujące uprawnienia stron i obowiązki organów (art. 73, art. 78, art. 79 § 1, art. 81 K.p.a.) na poszczególnych etapach postępowania administracyjnego rozciągają się nie tylko na postępowanie przed organem I instancji, ale także przed organem II instancji. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że poprzez udział w postępowaniu administracyjnym należy rozumieć udział stron w całym ciągu czynności tego postępowania. Przy tym, to nie strona winna wykazać dostateczną aktywność, aby zapewnić dla siebie czynny udział w postępowaniu, lecz stosownie do art. 10 § 1 K.p.a. taki obowiązek spoczywa na organach administracji publicznej. Zawarte w art. 10 § 1 K.p.a. sformułowanie - przed wydaniem decyzji - jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia, dotyczy to zarówno postępowania przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1239/08, z dnia 18 grudnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa1153/09, z dnia 1 lipca 1999 r. IV SA 595/99 - LEX nr 47888). Pominięcie strony w postępowaniu skutkuje więc naruszeniem prawa obligującym organ do wznowienia postępowania z powodu przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Sąd administracyjny, badając skargę, ma obowiązek uwzględnić tę okoliczność z urzędu. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w oparciu o dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji zobowiązany będzie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania.