III SA/Wa 4034/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Piotr Przybysz, sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2015 r. sprawy ze skargi W. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, 2) zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz W. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 21 marca 2014 r. W. Spółka z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych podnosząc, że zobowiązanie będące przedmiotem postępowania egzekucyjnego uległo przedawnieniu z uwagi na upływ 5 letniego terminu liczonego od końca roku, w którym obowiązek powstał. Postanowieniem w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] Prezes Zarządu PFRON nie uznał zarzutu przedawnienia obowiązku z uwagi na upływ 5 letniego okresu przedawnienia. Strona pismem z dnia 29 maja 2014 r. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej: "O.p."), poprzez niezawiadomienie Strony o środkach egzekucyjnych. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych postanowieniem z [...] września 2014r. ponownie nie uznał zarzutów Spółki dotyczących: wygaśnięcia zobowiązania na skutek zapłaty, przedawnienia obowiązku z uwagi na upływ pięcioletniego okresu przedawnienia oraz zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia Spółki o środkach egzekucyjnych zgodnie z art. 70 § 4 O.p. W uzasadnieniu wskazał, że Spółka na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.) była zobowiązana do dokonywania wpłat na PFRON. W związku z niewywiązaniem się z obowiązku dokonywania wpłat na PFRON, Prezes Zarządu PFRON decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. określił Spółce wysokość zobowiązania za okres od sierpnia 2004 r. do maja 2006 r. Wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] maja 2007 r., Prezes Zarządu PFRON rozłożył Spółce płatność należnych wpłat w kwocie głównej 85 430 zł wraz z odsetkami w kwocie 9 735 zł za ww. okres na 24 raty - płatne od dnia 28 czerwca 2007 do dnia 28 maja 2009. Strona została pouczona, że w przypadku niedotrzymania terminu płatności którejkolwiek z rat na jakie została rozłożona zaległość podatkowa, zostanie z mocy prawa wygaszona decyzja w części dotyczącej raty niezapłaconej w terminie. Prezes Zarządu PFRON odnosząc się do zarzutu Spółki dotyczącego przedawnienia zobowiązań wskazanych w tytułach wykonawczych nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. poinformował, że zgodnie z art. 70 § 2 pkt 1 O.p. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wydania decyzji dotyczącej ulgi we wpłatach do dnia terminu płatności ostatniej raty zaległości podatkowej. W związku z niewywiązaniem się przez Stronę z obowiązku terminowego regulowania rat objętych harmonogramem decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] maja 2007 r., wierzyciel za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z dnia [...] maja 2009 r.; [...] z dnia [...] września 2009 za ww. okres. Poborca skarbowy zastosował skuteczny środek egzekucyjny, przerywający bieg terminu przedawnienia wpłatami dokonanymi na konto Funduszu w dniach: 25 czerwca 2009; 21-09-2009; 01-10-2009. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 70 § 4 O.p. Prezes Zarządu PFRON wskazał, iż Strona została zawiadomiona o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego pismami z dnia 18 czerwca 2009 r., 24 czerwca 2009 r. oraz 14 września 2009 r.. Pismem z dnia 26 listopada 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., poinformował PFRON o zakończeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na wyegzekwowanie należności dochodzonych przez wierzyciela, załączając do pisma rozliczenie uzyskanych kwot. Z uwagi na brak całkowitego pokrycia zobowiązania, Wierzyciel wystawił nowe tytuły wykonawcze w dniu [...]-12-2013 r. nr [...] na nieprzedawnione zobowiązania za okres: listopada 2004 do maja 2006. Z powyższego wynika, że zaistniały przesłanki powodujące zawieszenie i przerwanie biegu terminu przedawnienia. W skardze na powyższe postanowienie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie doszło do upływu terminu przedawnienia, z uwagi na przerwanie jego biegu poprzez dokonanie czynności egzekucyjnych, o których Skarżąca została zawiadomiona, podczas kiedy zawiadomienia o czynnościach egzekucyjnych doręczone zostały Skarżącej nie w przedmiotowej sprawie, a w innej sprawie dotyczącej tytułów wykonawczych nr [...],[...],[...] i dotyczyły postępowania egzekucyjnego, które zostało zakończone z uwagi na zaspokojenie wierzyciela. Zarzut Skarżącej został zaś wniesiony w innym postępowaniu dotyczącym odrębnej należności wynikającej z tytułów wykonawczych nr [...] z dnia [...] grudnia 2013r, w którym Skarżąca nie została zawiadomiona o czynnościach egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym decyzji administracyjnych, zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego wynika, że granice rozpoznania sądu wyznacza sprawa, w której wniesiona została skarga. Sąd bada więc w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, nawet jeżeli strona w skardze określonej kwestii nie podniosła. Rozstrzygnięcie w granicach sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy niż ta, w której wniesiono skargę. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie art. 34 § 1 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012r., poz. 1015 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), art. 124 i art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 49 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. - o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011r. Nr 127). Postanowieniem tym Prezes Zarządu PFRON nie uznał zarzutu Spółki dotyczącego przedawnienia obowiązku z uwagi na upływ 5 letniego okresu przedawnienia, nie uznał też zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia Spółki o środkach egzekucyjnych zgodnie z art. 70 § 4 O.p. Zaznaczyć należy, że ww. postanowienie zostało wydane na skutek rozpatrzenia zażalenia Skarżącej na postanowienie Prezesa Zarządu PFRON w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...] maja 2014r., którym organ ten zarzutu dotyczącego przedawnienia zobowiązania. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a. o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 34 § 2 przewiduje zażalenie na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela. Ustawa ta w art. 17 ust. 1a przewiduje również zażalenie na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2, wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, a zatem nie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy; nakazuje jednak stosowanie wówczas odpowiednio art. 127 § 3. W niniejszej sprawie zażalenie zostało wniesione do tego samego organu, ponieważ ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia zażalenia do właściwego ministra. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Mocą tego przepisu oraz art. 144 k.p.a. zastosowanie w tej sprawie znajduje art. 138 § 1 k.p.a., który stanowi, iż organ odwoławczy wydaje postanowienie, w którym: 1) utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie, 2) uchyla zaskarżone postanowienie w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając to postanowienie - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Stosownie do postanowień § 2 art. 138 zdanie pierwsze, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję (postanowienie) w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja (postanowienie) ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wskazać jeszcze można na treść art. 138 § 4 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli przepisy przewidują wydanie decyzji na blankiecie urzędowym, w tym za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a istnieją podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy uchyla decyzję i zobowiązuje organ pierwszej instancji do wydania decyzji o określonej treści. Przepis art. 138 k.p.a. zawiera zamknięty katalog decyzji i postanowień organu odwoławczego. Oznacza to, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania decyzji lub postanowienia o sentencji innej niż wymienione w tym przepisie. Poza tym, art. 138 k.p.a. określa wyłączną kompetencję organu odwoławczego do wydawania decyzji lub postanowień w nim określonych. Nie jest zatem dopuszczalne jakiekolwiek zakończenie postępowania odwoławczego lub zażaleniowego, które oznaczałoby rezygnację tego organu z przyznanych mu tym przepisem kompetencji. Z utrwalonego już orzecznictwa i nauki prawa wynika, że zastosowanie przez organ odwoławczy (analogicznie – rozpatrujący zażalenie) jakiejkolwiek innej formuły, niż wskazana w art. 138 k.p.a., stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 pkt 2 k.p.a. Podkreślić należy, że wniesienie odwołania (zażalenia) wszczyna postępowanie odwoławcze (zażaleniowe) i powoduje, że organ odwoławczy jest uprawniony wyłącznie do wydania decyzji (postanowienia) zawierającej rozstrzygnięcia wymienione w art. 138 k.p.a. i nie może wykroczyć poza przyznane mu kompetencje, co oznacza, iż nie może orzec o prawach i obowiązkach, lecz wyłącznie może zastosować jedno z przewidzianych w art. 138 k.p.a. rozstrzygnięć w odniesieniu do zaskarżonej decyzji (postanowienia) orzekającego o prawach i obowiązkach. Inaczej mówiąc, organ odwoławczy nie może uzurpować sobie kompetencji przynależnych wyłącznie do organu pierwszej instancji. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że tylko organ pierwszej instancji, będący wierzycielem miał prawo do zajęcia stanowiska w sprawie zarzutów. Zgodnie z art. 49 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej do egzekucji wpłat, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że tytuł wykonawczy wystawia Prezes Zarządu Funduszu. Zatem to Prezes Zarządu Funduszu jest wierzycielem. W niniejszej sprawie Prezes Zarządu Funduszu uznał, że jest organem właściwym do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela. Zatem w sytuacji, gdy zostało wniesione zażalenie na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela pełnił on rolę organu odwoławczego, a nie wierzyciela. Jako zaś organ odwoławczy nie mógł ponownie wypowiedzieć się jak wierzyciel, co uczynił w zaskarżonym postanowieniu, lecz obowiązany był rozpatrzyć zażalenie i wydać w wyniku jego rozpatrzenia rozstrzygnięcie przewidziane w art. 138 k.p.a. Nie czyniąc tego naruszył przepisy o właściwości. Przepisy o właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący i naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu aktu administracyjnego powoduje jego nieważność, o czym stanowi art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Nałożenie sankcji nieważności za naruszenie przepisów o właściwości podyktowane jest faktem, że w tymże przypadku brakuje podmiotu legitymującego do zawiązania stosunku prawnego. Legitymacja jest zaś niezbędnym warunkiem prawidłowości rozstrzygania sprawy. Tylko organ administracji, działając w ramach przyznanych kompetencji, może z trwałym skutkiem regulować prawne stosunki (J. Goleniowska-Gałgan, Właściwość organów administracji, Casus 2010, nr 1, s. 57 i n.). Prowadząc postępowanie administracyjne organy są obowiązane do przestrzegania przepisów dotyczących ich właściwości, bowiem decyzja lub postanowienie wydane z naruszeniem takich przepisów są nieważne (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Przepisy k.p.a. dotyczą różnego rodzaju właściwości: rzeczowej i miejscowej - art. 19 i n. k.p.a., instancyjnej - art. 127 i art. 138 k.p.a., a także związanej z organizacją i trybem działania organów kolegialnych. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadząc w konsekwencji do wady decyzji lub postanowienia powodującej ich nieważność (por. wyrok WSA w Warszawie z 8 czerwca 2015r., sygn. akt III SA/Wa 2519/14). Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie jest dotknięte wadami nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 i 2 k.p.a. Wadliwość ta uniemożliwia Sądowi ocenę jego merytorycznej prawidłowości, a tym samym odniesienie się do zarzutów skargi w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia. W kwestii kosztów orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.