III SA/Wa 4059/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant referent stażysta Magdalena Gajewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2015 r. sprawy ze skargi PUH P. sp. j. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym z uwagi na złożenie ich z uchybieniem terminu oddala skargę Dyrektor Izby Celnej w W. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku Skarżącej – P. Spółki jawnej z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca") na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., obejmującego podatek od towarów i usług za kwiecień 2009 r. w kwocie należności głównej 67.524 zł, zaś podstawę prawną przedmiotowego tytułu stanowiło orzeczenie z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]. W celu realizacji należności objętych ww. tytułem wykonawczym wskazany organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych, które skierował do central 8 banków w Polsce. Zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Skarżącej w dniu 27 maja 2014 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.; dalej: "K.p.a."). W odpowiedzi na dokonane zajęcia dłużnicy zajętych wierzytelności: [...] Bank, [...] Bank [...]S.A. oraz [...] Bank [...] S.A., poinformowali o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji. Pozostałe banki poinformowały, że nie prowadzą rachunku bankowego dla ww. dłużnika. Następnie w pismach z dnia 7 lipca 2014 r., pełnomocnik Skarżącej złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie ww. tytułu wykonawczego oraz wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego. W podstawie zarzutów przywołał art. 31 § 1 pkt 1, pkt 2 oraz pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm., dalej: "u.p.e.a."). Jako zasadne wskazał umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 ww. ustawy. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów podniósł, że przedmiotowy wniosek jest składany z ostrożności procesowej w związku z tym, że wspólnicy reprezentujący Skarżącą nie otrzymali przedmiotowego tytułu wykonawczego. Podkreślił, że o toczącym się postępowaniu dowiedzieli się w trakcie próby przeprowadzenia czynności egzekucyjnej. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił Skarżącej przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, iż Skarżąca w swoim wniosku o przywrócenie terminu nie wykazała, że w sprawie zaistniały przesłanki przywrócenia terminu, o których mowa w art. 58 § 1 k.p.a. Następnie Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. oddalił zarzuty, z uwagi na złożenie ich z uchybieniem terminu. Skarżąca w zażaleniu na powyższe postanowienie wskazała, że wcześniej złożone postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zarzutów nie jest prawomocne, przez co przedmiotowe postanowienie nie powinno zostać wydane. Ponadto powtórzyła argumenty wskazane w zarzutach, że przedmiotowy tytuł wykonawczy posiada braki formalne z uwagi na niepodanie w nim adresów wspólników Spółki. Po rozpatrzeniu powyższego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwołując się do treści art. 33 ust. 1 oraz art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. stwierdził, iż wniesienie zarzutów po upływie 7 dni od otrzymania odpisu tytułu wykonawczego jest bezskuteczne. Termin do wniesienia zarzutu jest terminem procesowym zawitym, którego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego, chyba że zobowiązany wniesie o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy skonstatował, iż postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty, w terminie otwartym na ich zgłoszenie. Organ odwoławczy wskazał, iż korespondencję zawierającą zawiadomienia o zajęciu z dnia 30 kwietnia 2014 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2014 r., przesłano na adres siedziby Skarżącej [...] w dniu 7 maja 2014 r. Przesyłkę awizowano dwukrotnie, po raz pierwszy w dniu 13 maja 2014 r. i powtórne 21 maja 2014 r. W związku z niepodjęciem przez Spółkę przechowywanej przesyłki w placówce pocztowej w terminie 14 dni, nastąpił zwrot przesyłki do nadawcy w dniu 28 maja 2014 r., z adnotacją "Zwrot po upływie terminu do podjęcia". Wskazane okoliczności skutkowały uznaniem, iż przedmiotowy tytuł wykonawczy z dnia 22 kwietnia 2014 r., został doręczony na adres zobowiązanej w dniu 27 maja 2014 r., w trybie art. 44 § 4 K.p.a. Siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął w dniu 3 czerwca 2014 r. W konsekwencji pismo z 7 lipca 2014 r., zawierające zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, zostało nadane w placówce Poczty Polskiej w dniu 9 lipca 2014 r., a więc 36 dni po upływie ustawowego terminu do ich wniesienia. Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, iż postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. Dyrektor Izby Celnej odmówił przywrócenia terminu do złożenia zarzutów. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. w postanowieniu z dnia [...] listopada 2014 r. Organ stwierdził, że zarzuty zgłoszone w piśmie z dnia 7 lipca 2014 r. jako zgłoszone po terminie, nie mogły zostać przez organ egzekucyjny merytorycznie rozpoznane. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez zastosowanie w sprawie przy braku podstaw oraz art. 15 K.p.a. przez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady dwuinstancyjności. W ocenie Skarżącej Dyrektor Izby Skarbowej w W. przedwcześnie wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzutów z uwagi na brak prawomocnego rozstrzygnięcia w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zarzutów. W uzasadnieniu skargi Skarżąca odwoływała się do niezawinionego niedotrzymania terminu złożenia zarzutów egzekucyjnych. W jej ocenie, stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie może prowadzić do paradoksalnej sytuacji gdy postanowienie o oddaleniu zarzutów z uwagi na złożenie ich z uchybieniem terminu uprawomocni się, a organ drugiej instancji postanowi o przywróceniu terminu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując jednocześnie zaprezentowane wcześniej stanowisko oraz uznając zarzuty skargi za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Kontroli Sądu poddano postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2014 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. o oddaleniu zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec P. Spółka Jawna w W. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...]. Zarzuty Skarżącej oddalono z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Jak wynika z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o czym zobowiązany musi zostać pouczony w treści tytułu wykonawczego. Termin 7 dniowy na wniesienie zarzutów biegnie od chwili doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji, w: System Prawa Administracyjnego, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Tom 9. Prawo procesowe administracyjne, Warszawa 2014, s. 474). Ustawa nie przewiduje sposobu rozstrzygnięcia na wypadek wniesienia zarzutów z uchybieniem terminu, tak jak to uczyniono w K.p.a., czy w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej: "O.p.") w odniesieniu do złożonego po terminie odwołania, czy zażalenia (art. 134 K.p.a., art. 228 § 1 pkt 2 O.p.). W praktyce stosowania prawa przyjmuje się jednak zasadnie, że w takim przypadku zarzuty należy oddalić na ogólnej zasadzie przewidzianej na wypadek odmowy ich uwzględnienia (art. 34 § 4 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest niesporne, że zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu. Odpis tytułu wykonawczego został doręczony Skarżącej w dniu 27 maja 2014 r., a zarzuty wniesiono dopiero 9 lipca 2014 r. Problem tkwi w tym, czy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. o oddaleniu zarzutów mogło być wydane w sytuacji, gdy w dniu poprzednim – [...] sierpnia 2014 r. zapadło postanowienie tego organu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, a więc było ono nieostateczne w dacie oddalenia zarzutów. Zdaniem Skarżącej "do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w zakresie przywrócenia terminu organ nie jest uprawniony do wydania postanowienia w sprawie (zarzutów – dopisek Sądu). Inna wykładnia prowadziłaby do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. W sytuacji, gdy ustawodawca celowo przewidział środek odwoławczy od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu organ rozstrzygający sprawę musiał czekać na prawomocne rozstrzygnięcie w tym zakresie" (s. 4 skargi). Sąd stanowiska Skarżącej nie podziela. Zgodnie z art. 59 § 1 K.p.a., który w postępowaniu egzekucyjnym ma zastosowanie z mocy art. 18 u.p.e.a., o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. Stosownie do art. 143 K.p.a., wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia, jednakże organ administracji publicznej, który wydał postanowienie, może wstrzymać jego wykonanie, gdy uzna to za uzasadnione. Ów przewidziany w przepisie art. 143 K.p.a. brak skutku suspensywnego zażalenia sprawia, że postanowienie wywołuje skutek prawny od razu z chwilą doręczenia, niezależnie od braku przymiotu ostateczności. Innymi słowy, wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu oznaczało, że od razu – bez względu na walor ostateczności tego postanowienia, czy jego brak – odmowa przywrócenia terminu wywoływała skutek prawny w obrocie. Oznacza to, że organ właściwy w sprawie zarzutów nie musiał czekać do uostatecznienia się, a tym bardziej do uprawomocnienia się postanowienia o odmowie przywrócenia terminu – wystarczało, że ono zapadło w takiej, a nie innej treści i istniało w obrocie w dacie podejmowania postanowienia o oddaleniu zarzutów. Nie ma racji Skarżąca twierdząc, że "stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej może prowadzić do paradoksalnej sytuacji, gdy postanowienie o oddaleniu zarzutów z uwagi na złożenie ich z uchybieniem terminu uprawomocni się, a organ drugiej instancji postanowi o przywróceniu terminu" (s. 4 skargi). Sytuacja taka wcale nie należy do najrzadszych, w praktyce występują różne stany, w których zachodzą różne relacje między orzeczeniem w przedmiocie przywrócenia terminu a orzeczeniem w przedmiocie odmowy rozpatrzenia – ujmując rzecz najogólniej – środka zaskarżenia wniesionego po terminie. Może być tak, że strona ma od razu świadomość, że złożyła środek po terminie i składa w związku z tym wniosek o przywrócenie terminu, może być i tak, że strona o uchybieniu terminu dowiaduje się dopiero z orzeczenia organu w tym przedmiocie, wydanym po wniesieniu przez stronę – w jej ocenie w terminie – środka zaskarżenia i dopiero wtedy składa wniosek o przywrócenie terminu, nie kwestionując jednocześnie orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminu. Ta druga sytuacja jest typowym przypadkiem, kiedy ostateczne staje się postanowienie oddalające zarzuty z uwagi na uchybienie terminu, a orzeczenie o przywróceniu terminu jeszcze nawet nie zapadło, nie wspominając już o tym, że jest ostateczne, czy prawomocne. W praktyce występują więc takie sytuacje i stosowane są tu różne rozwiązania w zależności od chronologii zdarzeń. W tym ostatnim przypadku może wchodzić w grę wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostatecznym postanowieniem o oddaleniu zarzutu, bowiem późniejsze przywrócenie terminu należałoby potraktować jako orzeczenie wywołujące skutek o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 8 w zw. z art. 126 K.p.a. ( utratę mocy przez postanowienie na którym oparto postanowienia w przedmiocie zarzutów). Skarżąca nie wyjaśniła bliżej, na czym miałoby – jej zdaniem – polegać naruszenie art. 15 K.p.a. Można zakładać, że wiąże się to z zasadniczym zarzutem skargi, zmierzającym do wykazania, że do czasu ukończenia kontroli instancyjnej postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów nie wolno było organowi orzekać w przedmiocie zarzutów. Sąd nie dostrzega związku zasady dwuinstancyjności z relacją między orzeczeniem w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu i oddalenia zarzutów. Każde z tych orzeczeń podlegało kontroli instancyjnej w odrębnym postępowaniu i taka została przeprowadzona. Postanowienie z dnia [...] sierpnia 2014 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, po rozpatrzeniu wniesionego przez Skarżącą zażalenia, zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2014 r. Postanowienie z dnia [...] sierpnia 2014 r. oddaleniu zarzutów zostało utrzymane w mocy zaskarżonym w rozpoznanej sprawie postanowieniem. Zasada dwuinstancyjności została więc zachowana w każdym z tych przypadków. Natomiast kwestia wzajemnej relacji tych postanowień nie ma nic wspólnego z zasadą dwuinstancyjności. Sąd ma świadomość, że istnieją orzeczenia sądowe, w których uzależnia się wydanie postanowienia w przedmiocie uchybienia terminu od istnienia ostatecznego postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu, tak jak np. w sprawie zakończonej wyrokiem NSA OZ w Szczecinie z dnia 31 maja 2000 r., SA/Sz 565/00 (CBOSA). Problem jednak w tym, że stan faktyczny, w którym zapadł powyższy wyrok, dotyczył sytuacji, gdy Sąd zweryfikował z wynikiem negatywnym postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (uchylił je), a więc jest jasne, że kontrolując następnie postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia tego środka musiał i to postanowienie uchylić – postępowanie administracyjne w przedmiocie przywrócenia terminu było bowiem w toku. W sprawie rozpoznanej natomiast istniało (i istnieje nadal) w obrocie postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów. Poza tym należy pamiętać, że wyroki w sprawach dotyczących relacji – odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) – stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) mogą być odnoszone do przypadków, jak w sprawie rozpoznanej, tylko w pewnym zakresie, a mianowicie przy uwzględnieniu faktu, że postanowienia dotyczące odwołania (odmowy przywrócenia, stwierdzenia uchybienia), mają charakter postanowień ostatecznych (art. 59 § 2 K.p.a.). Takich właśnie postanowień dotyczył wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., II FSK 1663/10 (CBOSA). Wobec tego, że od postanowień o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, jak i od postanowień o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie służy zażalenie, nie ma w odniesieniu do nich, w przeciwieństwie do postanowienia poddanego kontroli Sądu w sprawie niniejszej, zastosowania regulacja art. 143 K.p.a. dotycząca suspensywności zażalenia. Brak możliwości przeprowadzenia w stosunku do nich kontroli instancyjnej wyklucza więc możliwość prowadzenia na tym tle analizy przypadków, w których wydano postanowienie o oddaleniu zarzutów mimo braku ostateczności zapadłego uprzednio postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do ich wniesienia. Mając to wszystko na względzie Sąd skargę oddalił (art. 151 p.p.s.a.).