II SA/Bd 1253/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Protokolant asystent sędziego Jacek Grzegorzewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego za świadczenia nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...]. Decyzją z dnia z dnia [...] września 2015r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze T., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267, w skrócie K.p.a.), art. 21 ust. 1 pkt 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., powoływana także jako "ustawa"), utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] o uznaniu, że świadczenia przyznane: - na okres zasiłkowy 2007/2008, od [...] marca 2008r. do [...] sierpnia 2008 r. w formie: zasiłku rodzinnego na troje dzieci (P., W. i P. W.) w kwocie 64 zł na każde dziecko, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na P. W. w kwocie 80 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na P. W. w kwocie 80 zł, - na okres zasiłkowy 2008/2009, od [...] września 2008r. do [...] października 2009r. w formie: - zasiłku rodzinnego na troje dzieci (P., W. i P. W.) w kwocie 64 zł na każde dziecko, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na P. W. w kwocie 80 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na P. W. w kwocie 80 zł, - dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2008/2009 na troje ww. dzieci jednorazowo po 100 złotych na każde dziecko, - dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2009/2010 na troje ww. dzieci jednorazowo po 100 złotych na każde dziecko, są świadczeniami nienależnie pobranymi. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji stwierdzono, że przeprowadzone przez instytucję właściwą postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu faktycznego wykazało działalność zawodową ojca dzieci – A. W. na terenie N. oraz nabycie przez niego uprawnień do zagranicznych świadczeń rodzinnych od dnia [...] marca 2008r. S. W. zamieszkiwała wraz z dziećmi na terytorium RP i nie wykonywała działalności zawodowej. Wójt Gminy L. uchylił przyznane S. W. świadczenia rodzinne na dzieci wraz dodatkami z ww. tytułu decyzjami z dnia [...] listopada 2013r. na okres zasiłkowy 2007/2008 i 2008/2009, a Marszałek Województwa [...] decyzjami z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...], nr [...], nr [...] oraz [...] odmówił przyznania prawa do tych świadczeń na okresy zasiłkowe 2007/2008 i 2008/2009 w formie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na troje dzieci. Marszałek Województwa [...], decyzją z dnia [...] maja 2015r. nr [...], ustalił nienależnie pobrane świadczenia wypłacone w okresie od [...] marca 2008 r. do [...] sierpnia 2008r. oraz od [...] września 2008r. do [...] października 2009r. i tą samą decyzją orzekł o zwrocie tych świadczeń. Na skutek odwołania złożonego w piśmie z dnia 1 czerwca 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. uchyliło wówczas wydaną decyzję. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy doszło do wydania przez Marszałka Województwa [...] decyzji z dnia [...] sierpnia 2015r. nr [...], w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia z dnia [...] września 2015r. nr [...], na którą S. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy podnosząc, że jest ona krzywdząca i niezgodna z prawem. Skarżąca oświadczyła, że ustalone przez organ świadczenia nie są nienależnie pobranymi, ponieważ kwotę świadczeń rodzinnych z N. pomniejszono o kwotę świadczeń rodzinnych pobranych w Polsce. W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014, poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] września 2015r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2015r. nr [...] w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowiły przepisy art. 21 ust. 1 pkt 2, art. 23 a ust. 9 , art. 30 ust. 1 i ust. 2b pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.) wskazane w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji oraz przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przez które należy rozumieć – na podstawie art. 3 pkt 15a ustawy o świadczeniach rodzinnych – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r., dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1). Obydwa organy przyjęły w przedmiotowej sprawie, że okresy przyznania skarżącej orzeczeniami pomocy w postaci świadczeń w 2008r., na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, pokryły się z okresem zatrudnienia męża skarżącej – A. W. na terenie N. (od [...] lutego 2008r.). Z uwagi na zastosowanie w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego decyzje: • z dnia [...] sierpnia 2008 r. o przyznaniu zasiłków rodzinnych na dzieci, dodatku z tytułu wychowania dziecka, w rodzinie wielodzietnej, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego; • z dnia [...] sierpnia 200 7r. o przyznaniu zasiłków rodzinnych i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz • z dnia [...] grudnia 2008 r. w sprawie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego zostały uchylone przez Wójta Gminy L. ostatecznymi decyzjami z dnia [...] listopada 2013 r., a wnioski o świadczenia zostały przekazane do rozpoznania Marszałkowi Województwa [...], który ostatecznymi decyzjami z dnia [...] stycznia 2014r. Nr [...] odmówił przyznania na okres zasiłkowy: • 2007/2008 w okresie od [...] lutego 2008r. do [...] sierpnia 2008r. zasiłku rodzinnego na troje dzieci (P., W. i P. W.) oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na P. W., • 2008/2009 w okresie od [...] września 2008r. do [...] października 2009r. zasiłku rodzinnego na troje dzieci ( P., W. i P. W.) oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na P. W., • 2007/2008 w okresie od [...] lutego 2008r. do [...] sierpnia 2008r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na P. W. • 2007/2008 w okresie od [...] listopada 2008r. do [...] października 2008r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na P. W. Prawidłowość działania organów w zakresie właściwości rozpatrzenia wniosków o świadczenia rodzinne przez Marszałka Województwa [...] znajduje umocowanie w art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis stanowi, że w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że na podstawie art. 23a ust. 3 ww. ustawy, w związku z zatrudnieniem męża skarżącej w Norwegii, w przekazanej przez Wójta L. sprawie znalazły zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co stanowiło podstawę (ust. 4) do wydania decyzji przez Marszałka Województwa zgodnie z art. 21 tej ustawy. Również w oparciu o art. 23a ust. 5 ustawy, istniała podstawa dla organu właściwego, w tym przypadku Wójta Gminy L., do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Także istniała podstawa, aby marszałek województwa wydał decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stan faktyczny przedmiotowej sprawy i akta administracyjne potwierdzają, że organy uprawnione dopełniły formalności wynikających z przepisów prawa i wydały opisane w powyższych przepisach ostateczne rozstrzygnięcia. Mając na uwadze zasadę trwałości decyzji ostatecznych wyrażoną w art. 16 kpa, ww. rozstrzygnięcia jako ostateczne nie podlegają kontroli Sądu. Przywołany przepis stanowi bowiem, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych (§ 1). Decyzje mogą być zaskarżane do sądu administracyjnego z powodu ich niezgodności z prawem, na zasadach i w trybie określonych w odrębnych ustawach. (§ 2). Następstwem powyżej wskazanych decyzji ostatecznych było uznanie świadczeń wypłaconych w roku zasiłkowym 2007/2008 w okresach wskazanych powyżej, za świadczenia nienależnie pobrane. Zgodnie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W przedmiotowej sprawie jako podstawę uznania nienależnie wypłaconych skarżącej świadczeń rodzinnych organy przyjęły właśnie powyżej zacytowany art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, że doszło do przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, a więc świadczenia rodzinne zostały wypłacone za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że mąż skarżącej przebywał od [...] lutego 2008 r. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w N., a więc w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stan faktyczny przedmiotowej sprawy i akta administracyjne potwierdzają, że organy uprawnione dopełniły formalności wynikających z przepisów prawa i wydały opisane w powyższych przepisach ostateczne rozstrzygnięcia. W związku z powyższym, Marszałek Województwa [...] przystąpił do procedury zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, na podstawie art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. W tym stanie rzeczy, kontrola zaskarżonej decyzji sprowadza się do oceny wystąpienia w całości przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższy przepis warunkuje uznanie świadczenia za nienależnie pobrane po pierwsze od świadczeń rodzinnych wypłaconych w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, po drugie za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W ocenie Sądu, pierwsza z wymienionych przesłanek, z uwagi na zatrudnienie męża skarżącej w N., nie jest sporna. Natomiast druga przesłanka budzi zastrzeżenia, gdyż nie została w dostateczny sposób udowodniona, co świadczy o wadliwości zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu I instancji, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania i które to naruszenie może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając drugą przesłankę z art.30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, koniecznym jest ustalenie okresów, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ważne jest również wskazanie świadczeń rodzinnych przyznanych w tych okresach w innym państwie. Analiza akt przedmiotowej sprawy oraz uzasadnienia wydanych przez organy decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia, pomijają powyższą kwestię. W wyroku z dnia 29 września 2011 r., I OSK 1710/09 (dostępny na CBOIS) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie tylko z samym pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego", które to pojęcia nie są tożsame. Pierwsze z nich jest pojęciem obiektywnym i występuje m. in. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast drugie dotyczy świadczenia pobranego przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Powszechnie przyjmuje się, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Z powyższego wynika zatem, że nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, na skutek okoliczności leżących po stronie świadczeniobiorcy (wyrok NSA z 29 września 2011 r., I OSK 1710/09 dostępny na CBOIS). W kontrolowanej sprawie, organ I instancji ustalił podmiot, na rzecz którego dokonano nieuzasadnionej wypłaty świadczeń rodzinnych (podmiotu zobowiązanego); wystąpienie zdarzenia, o jakim mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. – uchylenie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne z uwagi na wyjazd (przebywanie) – w trakcie okresu pobierania świadczenia – członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W niniejszej sprawie nie ustalono, czy zasiłek przyznany na dzieci w kraju zatrudnienia ojca (N.) obejmował okres objęty świadczeniami rodzinnymi przyznanymi skarżącej w Polsce. tj. od [...] marca 2008r. do [...] sierpnia 2008r. oraz od [...] września 2008r. do [...] października 2009 r. We wszystkich wydanych orzeczeniach organ skutki nienależnie pobranego świadczenia wywodzi z zatrudnieniem męża skarżącej w N. od dnia [...] marca 2008r. W ocenie Sądu jest to niewystarczające. Poza tym organ odwoławczy nie ustosunkował się do stanowiska skarżącej wyrażonego w odwołaniu i podtrzymanego w skardze do Sądu, że otrzymała ona kwotę świadczeń rodzinnych z N. pomniejszoną o kwotę pobranych świadczeń rodzinnych w Polsce i była przekonana, że pieniądze, które zostały jej potrącone zostały przekazane na poczet nienależnie pobranych świadczeń. Organy obydwu instancji nie ustaliły jednoznacznie w jakiej wysokości zostały wypłacone świadczenia rodzinne z tytułu pracy męża skarżącej w Norwegii i jakiego rodzaju były to świadczenia. Ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu "Reply for determining competence" z dnia [...] sierpnia 2013r. druk F002 rubryka 4 "Additional reply or information" pkt 3 z tłumaczenia odręcznego dokonanego przez starszego inspektora mgr A. K. wynika, że : "3. Otrzymuje zasiłek rodzinny od [...] lipca 2010r. w okresie od [...] marca 2008r. do [...] października 2009r. pomniejszony o kwotę polskich św. rodz. które otrzymał w Polsce w tym samym okresie". Sąd zauważa, że powyższe tłumaczenie nie jest dokładne, ponieważ w treści odpowiedzi strony norweskiej wskazano kwotę potrąceń 64 PLN. W aktach sprawy brakuje dokumentu potwierdzającego uprawnienia ww. pracownika do dokonywania tłumaczeń z języka angielskiego na język polski, co wpływa na wiarygodności takiego tłumaczenia. Dlatego w ocenie Sądu jedynie tłumaczenie przez osobę posiadającą uprawnienia tłumacza przysięgłego, stosownie do ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz.U.z 2015 r., poz.487) gwarantuje, że treść przetłumaczonego dokumentu jest zgodna z oryginałem. Przyjmując jednak za poprawne powyższe tłumaczenie, należy uznać, że potwierdza ono stanowisko skarżącej wyrażone zarówno w odwołaniu, jak i skardze, co świadczy, że organy nie wyjaśniły powyższych istotnych kwestii w przedmiotowej sprawie. Pominęły przede wszystkim załączoną do odwołania skarżącej z dnia [...] czerwca 2015r. kopię decyzji urzędu norweskiego. Dokument ten nie został przez organy orzekające w sprawie przetłumaczony z języka norweskiego na język polski. Zdaniem skarżącej dokument ten potwierdza jej stanowisko. W ocenie Sądu, brak odpowiedniego przetłumaczenia dokumentów znajdujących się w aktach sprawy stanowi istotne naruszenia art. 7, 77 §1 oraz 80 K.p.a. Jak już powyżej zostało wskazane, w przedmiotowej sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a więc rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004 r., str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1). W oparciu właśnie o powyższe przepisy organ powinien poczynić ustalenia w zakresie nienależnie pobranych świadczeń mając na uwadze art. 10 ww. rozporządzenia dotyczący wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w zakresie zakazu kumulacji świadczeń, zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń w przypadku świadczeń rodzinnych. W świetle powyższego organy obydwu instancji przy wydawaniu decyzji naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 135 i art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.