III SA/Kr 751/15

WyrokWSA w Krakowie2015-12-02

Skład orzekający: Bożenna Blitek, Maria Zawadzka, Janusz Bociąga

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja administracyjna o zwrocie nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania może zostać wydana przed prawomocnym rozstrzygnięciem sądu powszechnego w sprawie ustalenia utraty uprawnienia do tego świadczenia?
Ratio decidendi
Decyzje organów administracyjnych dotyczące zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania zostały wydane przedwcześnie. Ustalenie, czy świadczenie zostało pobrane nienależnie, wymaga prawomocnego rozstrzygnięcia sądu powszechnego, ponieważ spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy, w tym dotyczące świadczeń pieniężnych, rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. Dopiero prawomocny wyrok sądu powszechnego może stanowić podstawę do wydania przez organ administracyjny decyzji o zwrocie nienależnie pobranego równoważnika.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji nakazującą D. D. zwrot nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Organ I instancji uznał, że skarżący utracił uprawnienie do świadczenia z dniem śmierci ojca, który posiadał nieruchomość, co miało stanowić tytuł prawny do lokalu. Skarżący kwestionował tę interpretację, argumentując, że posiadany udział we współwłasności nieruchomości nie stanowi tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego w rozumieniu przepisów, a także podnosząc kwestie dotyczące norm powierzchni mieszkalnej. Organy administracyjne utrzymały w mocy decyzję o zwrocie świadczenia, uznając, że posiadanie jakiegokolwiek tytułu prawnego do lokalu w miejscowości pobliskiej wyłącza prawo do równoważnika.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i zasądził od Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Janusz Bociąga Protokolant asystent sędziego Urszula Czerwińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej z dnia 24 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej na rzecz skarżącego D. D. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. I. Pismem z dnia [...] 2015 r. – znajdującym się na karcie 7 akt adm. - Dyrektor Aresztu Śledczego rozstrzygnął, że D. D. "z dniem 27 grudnia 2010 r. utracił uprawnienie do otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania". Jako podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia Dyrektor wskazał art. 217 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1415 z późn. zm.) w związku z art. 178 oraz art. 180 tej ustawy. W piśmie zawarto pouczenie o możliwości odwołania się od tego rozstrzygnięcia do Sądu Rejonowego, Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Pismem z dnia 21 marca 2015 r. D. D. poinformował Dyrektora Aresztu Śledczego o złożeniu w dniu 20 marca 2015 r. odwołania od powyższej decyzji do Sądu Rejonowego, Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. II. W dniu wydania powyższej decyzji, tj. w dniu [...] 2015 r. Dyrektor Aresztu Śledczego wydał drugą decyzję o nr [...] – będącą przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie - którą wezwał D. D. do zwrotu nienależnie pobranego – w okresie od 9 marca 2012 r. do dnia 28 lutego 2015 r. – równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania w kwocie 9416,93 zł. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 181 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1415 z późn. zm.) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 lipca 2010 r. w sprawie równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania (Dz. U. Nr 137, poz. 920). Na uzasadnienie organ I instancji podał, że w dniu 26 grudnia 2010 r. zmarł ojciec D. D. – J. D., który posiadał w miejscowości W nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym. Organ I instancji uznał zatem, że D. D. od dnia 26 grudnia 2010 r. jest osobą posiadającą tytuł prawny do lokalu mieszkalnego w miejscowości pobliskiej, a w związku z tym - od dnia 26 grudnia 2010 r. ustały przesłanki określone w art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej uprawniające go do otrzymywania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Organ I instancji zaznaczył, że D. D. pobierał równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania w okresie od 1 lipca 2009 r. do dnia 28 lutego 2015 r., a zatem - zdaniem tego organu, świadczenie pobierane w okresie od dnia 27 grudnia 2010 r. do 28 lutego 2015 r., zgodnie z art. 181 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy, funkcjonariuszowi nie przysługiwało i w konsekwencji jest on zobowiązany do zwrotu kwoty nienależnie pobranego równoważnika. Równocześnie organ I instancji stwierdził, że zwrotowi podlega równoważnik za okres od dnia 9 marca 2012 r. do dnia 28 lutego 2015 r., gdyż roszczenie za pozostały okres – według tego organu - uległo przedawnieniu. W odwołaniu od powyższej decyzji D. D. zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 7 kpa poprzez brak zbadania przez organ wszystkich okoliczności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz naruszenie art. 178 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej poprzez błędną interpretacją i niezastosowanie wskazanych przepisów w niniejszej sprawie. Odwołujący się podał między innymi, że ustalenia organu nie uwzględniają wszystkich okoliczności związanych z uzyskaniem przez niego udziału w nieruchomości uzyskanej w wyniku spadkobrania, a także przepisów art. 173 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz art. 174 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej określających normy powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszowi. Podniósł, że posiadany tytuł prawny do lokalu mieszkalnego jest w rzeczywistości jedynie udziałem we współwłasności nieruchomości. Odwołujący się zaznaczył, że nieruchomość w W stała się, w wyniku śmierci jego ojca, współwłasnością matki w 5/8 części oraz jego i rodzeństwa w 3/32 części każdy, a przysługująca skarżącemu powierzchnia mieszkalna w wyniku fizycznego podziału wynosiłaby 8,95 m2. W odniesieniu do dyspozycji art. 173 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz art. 174 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej odwołujący się wywiódł, że nawet przy przyjęciu górnej normy 10 m2 na członka rodziny, w sytuacji, gdy zamieszkuje z żoną i dwójką dzieci, powierzchnia ta jest niewystarczająca i nie może być podstawą do pozbawienia go uprawnienia do pobierania ekwiwalentu z tytułu braku mieszkania, a tym samym do zwrotu świadczenia za wskazany przez organ okres. Odwołujący się podniósł także, że organ l instancji nie uwzględnił celowościowej wykładni art. 178 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o Służbie Więziennej przyjmując, że posiada on tytuł prawny do lokalu mieszkalnego i nie badał okoliczności faktycznych wpływających na jego sytuację mieszkaniową. Opierając się na przepisie art. 7 kpa odwołujący się podniósł, że organ winien zbadać, zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy po to, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zdaniem odwołującego się, przypadający mu udział w prawie własności nieruchomości nie jest prawem do lokalu mieszkalnego w rozumieniu ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, określającej definicję lokalu, bowiem nie posiada w jakikolwiek sposób wyodrębnionej izby wydzielonej trwałymi ścianami służącej zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych jego i jego rodziny. Odwołujący się uważa zatem, że nie posiada faktycznej możliwości zamieszkiwania w jakimkolwiek lokalu i w tych okolicznościach literalna wykładnia przepisu art. 178 ust. 1 pkt 1 Służbie Więziennej dokonana przez organ l instancji jest dla niego krzywdząca i nieusprawiedliwiona. W związku z powyższym D. D. wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji. Decyzją z dnia 24 kwietnia 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) oraz art. 181 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1415 z późn. zm.), Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej utrzymał w mocy decyzję Dyrektor Aresztu Śledczego z dnia [...] 2015 r. nr [...]. Według organu odwoławczego, organ l instancji należycie zbadał sprawę, wyjaśnił stan faktyczny i prawny oraz wydał prawidłową decyzję. Zdaniem tego organu, organ I instancji prawidłowo ustalił, że w dniu 26 grudnia 2010 r. zmarł ojciec odwołującego się, po którym D. D. nabył spadek, w skład którego weszła nieruchomość zabudowana budynkiem mieszkalnym położona w miejscowości W i okoliczność ta została potwierdzona przez D. D. w odwołaniu, w którym który podniósł, że nabył 3/32 części nieruchomości. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił, że miejscowość W jest dla odwołującego się miejscowością pobliską, jak również fakt, że pobierał równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania w okresie od 1 lipca 2009 r. do dnia 28 lutego 2015 r. Organ II instancji uznał zatem, że organ l instancji prawidłowo dokonał ustaleń stanu faktycznego, podjął wszelkie niezbędne środki do należytego wyjaśnienia sprawy i wobec tego nie doszło do naruszenia art. 7 kpa. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji należycie przyjął, że od daty śmierci ojca odwołującego się ustały przesłanki określone w art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej uprawniające go do otrzymywania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Organ II instancji stwierdził, że prawo do równoważnika nie przysługuje funkcjonariuszowi, który posiada dowolny tytuł prawny do dowolnego lokalu lub domu położonych w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. W takim przypadku nie ma znaczenia zarówno wielkość lokalu (domu), jak i sposób jego pozyskania. Za nietrafne organ II instancji uznał powoływanie się przez odwołującego się na naruszenie art. 178 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej, gdyż prawidłowo organ l instancji przyjął, że w wyniku spadkobrania posiada on tytuł prawny do lokalu, co wyłącza jego prawo do równoważnika z tytułu braku mieszkania. Zdaniem organu II instancji, nietrafnie odwołujący się zarzuca także naruszenie art. 173 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 oraz art. 174 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, gdyż przepisy te nie mają zastosowania do prawa do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestia ta jest na nowo uregulowana w ustawie o Służbie Więziennej z dnia 9 kwietnia 2010 r. w stosunku do ustawy z 1996 r. W ustawie z 2010 r. przewidziano, że prawo do lokalu mieszkalnego realizowane jest tylko przez przydział lokalu albo przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (art. 171 pkt 1 i pkt 2). Natomiast równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania nie stanowi formy realizacji prawa funkcjonariusza do lokalu mieszkalnego. W konsekwencji kwestia wielkości normy powierzchni, o której mowa w art. 173 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej oraz tego, że zgodnie z art. 174 ust. 2 tej ustawy, powierzchnią mieszkalną jest powierzchnia pokoi, ma znaczenie jedynie przy ocenie uprawnienia do przydziału lokalu mieszkalnego albo pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Nie ma natomiast zastosowania do oceny prawa do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania, gdyż ten uzależniony jest od tego, czy funkcjonariusz posiada tytuł prawny do lokalu mieszkalnego czy nie, bez względu na ewentualną wielkość tego lokalu. Organ II instancji uznał zatem, że odwołujący się nie ma racji powołując się na okoliczność, że skoro posiada tytuł prawny do lokalu, którego wielkość nie odpowiada przysługującym mu normom, to przysługuje mu prawo do wskazanego równoważnika. Z powyższą decyzją Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej nie zgodził się D. D. i pismem z dnia 24 maja 2015 r. wniósł na nią skargę, domagając się jej uchylenia wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej poprzez uznanie, że spełnia on przesłanki. Skarżący podniósł, że uzyskany przez niego tytuł prawny do lokalu nie jest w rzeczywistości prawem do lokalu, ale do ułamkowej części nieruchomości, jaka przypadła mu w wyniku dziedziczenia ustawowego po zmarłym ojcu, a która wynosi 3/32. Skarżący podniósł, że w swoich rozważaniach organy I i II instancji nie odniosły się do definicji legalnej terminu lokal mieszkalny, podanej w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, jako lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Również ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali w art. 2 ust. 2 definiuje lokal mieszkalny jako wydzieloną trwałymi ścianami w obrębie budynku izbę lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Skarżący stwierdził, że wspólnym mianownikiem obu definicji jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych ludzi. W związku z powyższym skarżący uważa, że należy wykluczyć, iż uzyskanie tytułu prawnego do ułamkowej części nieruchomości może wywoływać skutki takie jak posiadanie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego. Ponadto skarżący zarzucił, że organy I i II instancji nie odwołały się do reguł wykładni funkcjonalnej art. 178 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej. Sam tytuł prawny do lokalu mieszkalnego nie powoduje bowiem, że funkcjonariusz ma możliwość faktycznego w nim zamieszkania. Skarżący uważa zatem, że posiadany przez niego udział w nieruchomości nie stanowi realnej możliwości zamieszkania. Jego zdaniem, samo nabycie części lokalu, która nie nadaje się do zamieszkania, nie może powodować realizacji potrzeb mieszkaniowych, a więc nie może także powodować powstania przesłanki orzeczenia o utracie uprawnienia do równoważnika z powodu posiadania lokalu mieszkalnego. Za niesłuszne skarżący uznał stwierdzenie organu odwoławczego, że normy powierzchni mieszkalnej zawarte w art. 173 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej nie mają zastosowania w przypadku przyznania równoważnika z tytułu braku mieszkania. Normy te określają bowiem metraż, który stanowi minimalną powierzchnię mieszkalną w przeliczeniu na członka rodziny funkcjonariusza Służby Więziennej. Skarżący podniósł, że całkowita powierzchnia użytkowa budynku stanowi 174,5 m2, w tym powierzchnia pokoi 95,5m2. Z kolei przysługująca mu powierzchnia mieszkalna, w przypadku fizycznego podziału ruchomości, wynosiłaby 8,95 m2. W związku z powyższym skarżący uważa, że nawet przy przyjęciu górnej normy 10 m2 na członka rodziny, w sytuacji gdy zamieszkuje on z żoną i dwójką dzieci (a więc norma w tym przypadku powinna zawierać się w przedziale 28-40 m2), powierzchnia ta jest niewystarczająca i nie może być podstawą do pozbawienia go uprawnienia do pobierania ekwiwalentu z tytułu braku mieszkania, a tym samym do zwrotu świadczenia za wskazany przez organ okres. Skarżący podkreślił, że we wskazanych przez niego okolicznościach literalna wykładnia przepisu art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej dokonana przez organ pozostaje dla niego krzywdząca i nieuzasadniona. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego podał, że stwierdzenie nabycia spadku nastąpiło już po wydanych decyzjach, a w związku z tym decyzje były przedwczesne, gdyż organy nie wiedziały, czy nie pojawi się np. testament. Pełnomocnik stwierdził, że udział skarżącego w spadku po ojcu wynosi 3/16 i w skład spadku wchodzi dom w W, w którym zamieszkuje skarżący wraz z żoną z dzieckiem, a także matka skarżącego i jego siostra. Pełnomocnik skarżącego dodał, że skarżący "w zasadzie nabył nieruchomość w części 3/32", ponieważ nieruchomość, w skład której wchodzi dom, była wspólnością majątkową rodziców. Pełnomocnik wyjaśnił, że po śmierci ojca skarżący oświadczał, że nie posiada żadnego mieszkania, ponieważ spadek po ojcu nie był przeprowadzony. Pełnomocnik zarzucił, że organ nie przeprowadził dowodu z pisemnej informacji architekta o powierzchni mieszkalnej domu. Nadto zaznaczył, że skarżący złożył odwołanie do Sądu Rejonowego od innej decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego, także wydanej z dnia [...] 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na wstępie należy zaznaczyć, że brak jest obecnie jakichkolwiek podstaw do uznania jako nienależnie pobranego przez skarżącego D. D. świadczenia w postaci równoważnika za brak lokalu za okres od 9 marca 2012 r. do 28 lutego 2015 r., podobnie jak brak podstaw do uznania jako nienależnie pobranego tego świadczenia za okres od 27 grudnia 2010 r. Świadczenie to może w przyszłości okazać się świadczeniem nienależnie pobranym, ale dopiero wówczas, gdy uprawomocni się rozstrzygnięcie z dnia 9 marca 2015 r. Dyrektora Aresztu Śledczego stwierdzające, że D. D. z dniem 27 grudnia 2010 r. utracił uprawnienie do otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Sąd zauważą, że rozstrzygnięcie stwierdzające, że skarżący z dniem 27 grudnia 2010 r. utracił uprawnienie do otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania nie ma charakteru decyzji administracyjnej, ale stanowi "pisemne rozstrzygnięcie" – zgodnie z ustawą z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej ustawa i podlega kontroli sądu powszechnego, co Dyrektor Aresztu Śledczego trafnie wskazał pouczając o środku odwoławczym. Sąd podkreśla, że przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1415 z późn. zm.) w sposób w nieco odmienny, niż poprzednio, regulują kwestię sposobu orzekania w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej dotyczących ich potrzeb mieszkaniowych odstępując od zasady, że każde w tym przedmiocie rozstrzygnięcie musi mieć formę decyzji administracyjnej. W aktualnym stanie prawnym poszczególne rozstrzygnięcia w tym zakresie zostały uregulowane w różny sposób. W szczególności na kwestię tę zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. w postanowieniu z dnia 2 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 84/12 zaznaczył, że kwestię przyznania funkcjonariuszowi Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku lokalu mieszkalnego reguluje Rozdział 18 ustawy o Służbie Więziennej zatytułowany "Mieszkania funkcjonariuszy", w którym w sposób wyraźny ustawodawca wskazał rodzaje spraw, załatwianych w formie decyzji. Sprawy te dotyczą wyłącznie: przydziału lokalu mieszkalnego (art. 172), zwrotu równoważnika z tytułu braku mieszkania (art. 181 ust. 1), zwrotu równoważnika za remont lokalu mieszkalnego (art. 182 ust. 6), opróżnienia lokalu mieszkalnego (art. 188 ust. 1) i opróżnienia kwatery tymczasowej (art. 190). Regulując natomiast inne uprawnienia funkcjonariuszy Służby Więziennej, w tym m. in. prawo do uzyskania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (art. 178), ustawodawca nie określił, że w tego rodzaju sprawach organ wydaje decyzję administracyjną. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w rozdziale 20 ustawy zatytułowanym "Rozpatrywanie sporów o roszczenia funkcjonariuszy ze stosunku służbowego" wprowadzona została ogólna zasada, że sprawy ze stosunku służbowego funkcjonariuszy Służby Więziennej rozstrzyga przełożony w formie pisemnej (art. 217 ust. 1 ustawy). W ustępie 2 zaś tego artykułu wymienione zostały sprawy, które są sprawami ze stosunku służbowego. Wśród nich wskazano m. in. na sprawy o przyznawanie świadczeń pieniężnych. Z kolei w art. 220 ustawy o Służbie Więziennej ustawodawca expressis verbis postanowił, że spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 ustawy rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. Powyżej zaprezentowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. A zatem, w świetle aktualnie obowiązującej regulacji prawnej, dotyczącej równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi za brak mieszkania, zawartej w ustawie z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, nie ulega wątpliwości, że o przyznawaniu tego rodzaju świadczenia i tym samym o odmowie przyznania, czy nieprzyznaniu tego świadczenia, rozstrzyga przełożony funkcjonariusza w formie pisemnej zaś ewentualny spór, dotyczący tego rodzaju roszczenia powinien rozstrzygać sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. W kontekście kontrolowanej sprawy należy podnieść, że argumenty zawarte w decyzjach administracyjnych organu I i II instancji oraz w odwołaniu i skardze mogą odnieść skutek jedynie w postępowaniu przed sądem powszechnym, które – jak wynika z akt sprawy – obecnie toczy się przed Sądem Rejonowym, Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. To wynik tego postępowania w formie prawomocnego wyroku może stanowić dopiero wówczas podstawę do przyjęcia wypłaconego skarżącemu świadczenia jako świadczenie nienależne. W konsekwencji takiego przyjęcia organ administracyjny ma uprawnienie do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie zwrotu pobranego nienależnie równoważnika pieniężnego – zgodnie z art. 181 ust. 1 omawianej ustawy o Służbie Więziennej, który stanowi: "W przypadku pobrania nienależnego równoważnika pieniężnego, o którym mowa w art. 178 ust. 1, wydaje się decyzję o jego zwrocie." Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że decyzje organu I i II instancji zostały wydane przedwcześnie, a zatem Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a orzekł - jak w pkt I wyroku. Na podstawie 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz strony skarżącej koszty postępowania – jak w pkt II wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło