III SA/Kr 756/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Maria Zawadzka Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 maja 2015r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2015r. znak [...] odmawiającą skarżącemu G. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad matką J. K. Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny ustalony przez organy : w dniu 31 marca 2015 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. K. W toku postępowania ustalono, że J. K. – matka skarżącego - jest osobą niepełnosprawną , która wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 10 marca 2011 r. , sygn. akt [...] została na stałe zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Organowi orzekającemu o niepełnosprawności , ani Sądowi nie udało się ustalić , kiedy powstała niepełnosprawność J. K. , tym samym Wójt Gminy nie mógł ustalić wieku, w którym matka skarżącego stała się osobą niepełnosprawną. Ustalono ponadto, że J. K. nie pozostaje w związku małżeńskim , a na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki . Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką , nie posiada prawa do żadnych świadczeń emerytalno - rentowych, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na matkę skarżącego inna osoba nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna lub prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący jest rolnikiem , ale – jak wynika ze złożonego oświadczenia - zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art.17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U.2015.114) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje , jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała : 1/ nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2/ w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej , jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W ocenie organu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wynikające z przytoczone przepisu, bowiem nie zostało udowodnione , iż niepełnosprawność matki skarżącego powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia . Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazało , że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego obwarowane jest szeregiem przesłanek , których kumulatywne występowanie nakazuje organowi administracji ustalenie prawa do tego świadczenia. Nie kwestionując niepełnosprawności matki, sprawowanej nad nią opieki przez skarżącego , jak też rezygnacji z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , organ odwoławczy stwierdził , że nie została spełniona przesłanka określona w art.17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych , która uniemożliwia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący zarzucił , że organy administracji nie uwzględniły treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 października 2014r. , sygn. akt K 38/13 . Trybunał stwierdził , że art.17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie , w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art.32 ust.1 Konstytucji. Skarżący na poparcie swojego stanowiska wskazał również na orzecznictwo sądów administracyjnych i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje : Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U.2012.270) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności , Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza , że skarga zasługuje na uwzględnienie . Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił sart.17 ust.1b ustawy oświadczeniach rodzinnych , który uzależniał przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od określonego wieku osoby wymagającej opieki, w którym ta niepełnosprawność powstała. W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką wynikała z faktu , że przedłożone do akt sprawy dokumenty tj. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz wyrok Sądu Rejonowego z dnia 10 marca 2011r, sygn. akt [...] nie zawierały informacji dotyczącej daty powstania niepełnosprawności . W ocenie organów administracyjnych nie został zatem spełniony jeden z niezbędnych warunków ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego . Powyższe okoliczności nie są sporne , natomiast sporna jest kwestia , czy przepis art.17 ust.1 b ww. ustawy miał zastosowanie w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. , sygn. akt K 38/13. Zdaniem Trybunału, przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego , powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych , które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw zróżnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko wtedy , gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. Dodać należy , że Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał jednak z przewidzianej w art.190 ust.3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu art.17 ust.1 b ustawy , co oznacza , że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis – we wskazanym w wyroku zakresie – domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tego przepisu. W związku z powyższym stwierdzić należy , że skoro stwierdzona została niezgodność przepisu art.17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP , to Sąd orzekający w niniejszej sprawie zobligowany był tę okoliczność wziąć pod uwagę przy ocenie legalności wydanych w sprawie decyzji. Sąd administracyjny jest bowiem związany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego , które weszło w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014r. pod pozycja 1443. Organy administracyjne obu instancji odmawiając przyznania skarżącemu pomocy finansowej rozstrzygnięcia swe oparły na przepisie uznanym za niekonstytucyjny w zakresie wprowadzającym przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego , polegającego na wprowadzeniu wymogu powstania u osoby wymagającej opieki niepełnosprawności przed ukończeniem 18 roku życia lub gdy się uczy – 25 roku życia. Wskazane okoliczności obligowały Sąd do uchylenia wydanych w sprawie skarżącego decyzji jako naruszających przepis prawa materialnego. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego Wójt Gminy winien ocenić przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe matką z pominięciem przeszkody do przyznania tego świadczenia odnoszącej się do powstania u matki niepełnosprawności przed ukończeniem wieku określonego w przepisie art.17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U2012.270), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ , którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Nadmienić należy , że stanowisko sądów administracyjnych w analogicznych przypadkach , jak w niniejszej sprawie jest jednolite ( np. wyroki : WSA w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2015r. , sygn. akt II SA/Rz 1507/14 , WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014r. , sygn. akt II SA/Go 818/14 , WSA w Poznaniu z dnia 23 października 2014r. , sygn. akt IV SA/Po 969/14 i inne dostępne na www.cbois.nsa.gov.pl). Uznając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) orzekł jak w sentencji.