II FSK 2187/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia WSA (del.) Barbara Rennert (sprawozdawca), Protokolant Agata Milewska, po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej U. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 31 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 1994/15 w sprawie ze skargi U. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 27 października 2015 r., nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od U. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1994/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę U. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 27 października 2015 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dostępna jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (dalej zwana: "CBOSA"). 2.1. Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia złożył pełnomocnik skarżącej, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Autor skargi kasacyjnej zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a.") naruszenie: - art. 151 w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezupełną kontrolę legalności skarżonego rozstrzygnięcia organu administracyjnego w kontekście zarzutów podniesionych w skardze przejawiającą się w pominięciu przez sąd w skarżonym wyroku kwestii pozorności wskazanych środków egzekucyjnych rozpoznając sprawę jedynie pod kątem ich wielości; - art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 11 oraz art. 33 § 1 pkt 8 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej zwana: "u.p.e.a.") poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie będącej przedmiotem niniejszej skargi postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie prawidłowo sporządzonego tytułu wykonawczego oraz w sposób umożliwiający kontrolę wskazanych środków egzekucyjnych pod katem ich uciążliwości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; - art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 27 § 1 pkt 11, art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że kontrola stopnia uciążliwości środka egzekucyjnego możliwa jest, w trybie zgłaszania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, na etapie jego zastosowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. 2.2. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i wobec tego podlega oddaleniu. 3.2. Kwestia sporna niniejszej sprawy sprowadza się przede wszystkim do oceny prawidłowości sporządzonego tytułu egzekucyjnego. Skarżąca zarzuca, że tytuł wykonawczy wystawiony przez organ nie spełniał wymogów określonych w art. art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a., co doprowadziło do prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego i co w konsekwencji uniemożliwiło kontrolę postępowania w zakresie uciążliwości środka egzekucyjnego. Na wstępie wskazać należy, że art. 1a pkt 12 u.p.e.a. zawiera katalog środków egzekucyjnych, jakie mogą być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. Ustawa ta nie uzależnia podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego, ani nie wymaga uzgodnienia z nim wyboru środka egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w sytuacji, gdy zobowiązany (czyli dłużnik) uchyla się od spełnienia ciążącego na nim obowiązku i ma na celu doprowadzenie do jego realizacji. Egzekucję wszczyna organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela i nie jest do tego potrzebna zgoda zobowiązanego (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Stosownie zaś do treści art. 28 u.p.e.a., to wierzyciel może wskazać środek egzekucyjny, a nie zobowiązany. Skarżąca podnosi, że wystawiony w niniejszej sprawie tytuł wykonawczy ograniczał się w swojej treści do wskazania wszystkich przewidzianych ustawą środków egzekucji należności pieniężnych. W ten sposób, zdaniem strony skarżącej, wymóg, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a., spełniony został jedynie pozornie. Taka argumentacja prowadzić może do wniosku, że skarżąca kwestionuje możliwość zastosowania jakiegokolwiek środka egzekucyjnego twierdząc, iż każdy może być zbyt uciążliwy. To właśnie środki egzekucyjne prowadzą do wykonania obowiązku (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Ustawa ta w art. 7 § 3 wyraźnie wskazuje, kiedy stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne. Zgodnie z tym przepisem, stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Żadna z tych sytuacji nie zachodziła w niniejszej sprawie w czasie, gdy został zastosowany środek egzekucyjny. Nieuzasadnione jest stanowisko, że tytuł wykonawczy powinien wskazywać jakie środki będą stosowane w danej, konkretnej egzekucji. Stanowisko to nie ma bowiem oparcia zarówno w art. 27 u.p.e.a., jak i w pozostałych przepisach regulujących administracyjne postępowanie egzekucyjne. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a., w tytule wykonawczym należy wskazać środki egzekucyjne stosowane w egzekucji należności pieniężnych. Użyte w tym przepisie sformułowanie "środki egzekucyjne stosowane w egzekucji" bez wątpienia oznacza wszystkie środki, jakie mogą być stosowane w egzekucji należności pieniężnych. Rację miałaby skarżąca, gdyby w omawianym przepisie mowa była, np. o wskazaniu środków egzekucyjnych, które zostaną zastosowane w egzekucji, a ponieważ redakcja przepisu jest inna, stanowisko strony odnośnie do konieczności skonkretyzowania tych środków jest błędne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 339/15; z dnia 3 czerwca 2016 r., sygn. akt II FSK 2158/14; publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej zwana: "CBOSA"). 3.3. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut skarżącej dotyczący błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że kontrola nadmiernej uciążliwości środka egzekucyjnego może nastąpić dopiero po jego zastosowaniu. Podkreślić należy, że dopiero zastosowanie środka egzekucyjnego pozwala na ocenę jego uciążliwości i stwarza możliwość zgłaszania zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Co do zasady organ egzekucyjny wraz z tytułem wykonawczym przekazuje zobowiązanemu informację o podjęciu czynności egzekucyjnych zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W ten sposób zobowiązany dowiaduje się o konkretnym środku egzekucyjnym, który zostanie zastosowany lub został zastosowany i może wnieść zarzuty. Jeśli zaś środek egzekucyjny zostanie zastosowany po terminie, w którym mogą być wniesione zarzuty, wówczas zobowiązany może wnieść skargę na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. Wobec tego nie można zgodzić się ze stwierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że bieg terminu do wniesienia zarzutów dotyczących zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.) należy liczyć każdorazowo od dnia zastosowania określonego środka egzekucyjnego. W orzecznictwie, jak i w literaturze trafnie wskazuje się, że wniesienie zarzutu na tej podstawie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy zobowiązany otrzyma zawiadomienie o zajęciu wraz z tytułem wykonawczym albo dowie się o zajęciu przysługującego mu świadczenia pieniężnego najpóźniej w siódmym dniu od daty doręczenia tytułu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 408/12, publ. CBOSA; także w J. Olszanowski, P. Ostojski, W. Piątek, Egzekucja administracyjna świadczeń pieniężnych, Pressom, Wrocław 2018, str. 280-281). W realiach rozpatrywanej sprawy ten błędny pogląd wyrażony przez WSA we Wrocławiu nie miał żadnego wpływu na wynik sprawy. Skarżąca bowiem otrzymała jednocześnie z odpisem tytułu wykonawczego zawiadomienia o zajęciach wierzytelności pieniężnych dokonanych w szeregu zakładów ubezpieczeń. Podnieść należy, że niewątpliwie każdy zastosowany środek egzekucyjny jest dotkliwie odczuwany przez zobowiązanego, ale egzekucja rządzi się regułami ściśle określonymi w u.p.e.a., a podstawową i znamienną jej cechą jest przymusowe ściągnięcie należności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że nadrzędnym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela, choć oczywiście przy zastosowaniu środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. Tymczasem skarżąca nie wskazała w ogóle jaki środek egzekucyjny – zarówno wymieniony w tytule wykonawczym, jak i zastosowany – uznawała za zbyt uciążliwy oraz na czym ta zbytnia uciążliwość polegała. Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji strona opierała swoje zarzuty wyłącznie na tym, że wskazano wiele środków egzekucyjnych, a podstawą dla uwzględnienia zarzutu o zbytniej uciążliwości środka egzekucyjnego może być uciążliwość konkretnego z zastosowanych środków egzekucyjnych, czego skarżąca ani nie wykazała ani nawet nie określiła. 3.4. Bezpodstawny jest także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący niezupełnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, gdyż w ocenie skarżącej Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę jedynie w kontekście wielości wskazanych środków egzekucyjnych i pominął ich pozorność. WSA we Wrocławiu zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywody prawne dotyczące prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego w świetle art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. Okoliczność, że skarżąca nie podziela oceny dokonanej przez Sąd w powyższym zakresie nie świadczy o tym, iż doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. 3.5. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).