I SA/Bk 337/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz,, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania kopii dokumentów wyłączonych z akt sprawy oddala skargę. Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w B., po rozpatrzeniu zażalenia K. K. (zwanego dalej: "skarżącym") na postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania kopii dokumentów wyłączonych z akt sprawy, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. wyłączył z akt postępowania kserokopie dokumentów przedłożonych przez T. L. – 8 sztuk zleceń - aneksów sporządzonych w dniu [...] października 2015 r. przez K. D. i T. L., ze względu na interes publiczny związany z koniecznością ochrony dóbr osób trzecich. Pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. pełnomocnik strony wniósł o umożliwienie zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt postępowania oraz sporządzenia kopii wyłączonych dokumentów. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. odmówił wydania kopii dokumentów wyłączonych z akt sprawy postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. W zażaleniu na ww. postanowienie pełnomocnik skarżącego podniósł, że wyłączenie z akt postępowania kontrolnego części dokumentów przez organ podatkowy w trybie art. 179 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., zwanej dalej: "o.p.") jest całkowicie bezpodstawne, gdyż informacje zawarte w pismach nie są objęte ustawą z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 182, poz. 1228). Z ww. względów stronie skarżącej zostało odebrane prawo do czynnego udziału w postępowaniu kontrolnym. Wskazano, że sprawa dotyczy przedsiębiorców (między innymi K. D. i T. L.), którzy powinni liczyć się z faktem, iż informacje o nich mogą być znane kontrolowanemu. Podniesiono również, że kontrolowany znał treść wyłączonych dokumentów dotyczących ww. przedsiębiorców, skutkiem czego czynność wyłączenia opisanych w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2015 r. dokumentów należy uznać za zbędną. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej w B. podniósł, że z art. 178 i art. 179 § 1 o.p. wynika, iż odmowa prawa do wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów może dotyczyć dokumentów zawierających informacje niejawne lub dokumentów, które organ podatkowy wyłączył z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie odmówiono stronie wydania kopii dokumentów z uwagi na interes publiczny, a nie - jak twierdzi strona skarżąca - ze względu na konieczność ochrony informacji niejawnych. W sprawie dobrami chronionymi były informacje stanowiące tajemnice handlową kontrahenta strony postępowania. Ponadto wykazano, że skoro jawność dokumentów, o udostępnienie których wnoszono, została wyłączona postanowieniem z [...] grudnia 2015 r., to jedynym możliwym sposobem rozpatrzenia wniosku była odmowa ich "wydania". W przeciwnym wypadku naruszono by art. 179 § 1 o.p. Organ podatkowy nie jest uprawniony do badania, czy dokumenty, które zamierza wyłączyć z akt sprawy są znane stronie. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem strona skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego przez nie w mocy postanowienia organu I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1) art. 121 § 1 o.p. oraz art. 123 § 1 o.p., gdyż poprzez wyłączenie dokumentów z akt sprawy jako niejawne organ podatkowy uniemożliwia stronie odpowiednie przygotowanie merytoryczne do sprawy, przez co narusza jednocześnie zasadę zaufania do organów podatkowych, 2) art. 122 w zw. z art. 179 § 1 o.p., poprzez błędne uznanie, że wyłączone informacje mogą naruszać interes publiczny oraz może doprowadzić do naruszenia dóbr osobistych osób trzecich, co nie godzi się z zasadą prawdy obiektywnej. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik powtórzył zarzuty podniesione w zażaleniu na zaskarżone postanowienie. Podniósł, że wyłączenie spornych dokumentów oraz odmowa wydania ich kopii stronie stanowi podstawę do uznania, iż stronie oraz jej pełnomocnikowi zostało odebrane, bez uzasadnionego powodu, prawo do czynnego udziału w postępowaniu kontrolnym, gdyż nie znając zakresu przeprowadzonych czynności sprawdzających, kontrolowany nie będzie w stanie merytorycznie przygotować się do udziału w wykonywanych czynnościach urzędowych. Wskazał również, że podatnik nie może skutecznie podnosić na etapie postępowania sądowo-administracyjnego zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu w sytuacji, gdy sam zaniechał podjęcia stosownych czynności w tym postępowaniu. Skoro ustawodawca przewidział szczególny tryb postępowania z informacjami, które zostały wyłączone z akt sprawy to podatnik, aby zapoznać się z tymi informacjami, powinien podjąć stosowne działania właśnie w granicach tego szczególnego trybu, co też strona uczyniła. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie, ewentualnie o jej odrzucenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 179 § 1 o.p., przepisu art. 178 o.p. (dającego stronie uprawnienie wglądu do akt sprawy) nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Zgodnie z § 2 tego przepisu odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia. Natomiast zgodnie z § 3 tego przepisu, na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie. Podkreślić należy, że wyrażone w art. 178 § 1 o.p. prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 o.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 o.p.). Przepis ten nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje określonych ograniczeń, o których mowa w cyt. powyżej art. 179 § 1 o.p. (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2300/13, LEX nr 1915587). Analiza przepisów art. 178 i 179 o.p. wykazuje, iż na postanowienie wydane na podstawie art. 178 § 1 o.p. nie przysługuje zażalenie. Brak dopuszczalności zażalenia nie oznacza braku możliwości kontroli wykonywania administracji publicznej w omawianym zakresie. Otóż zaskarżalność postanowień w sprawach incydentalnych gwarantuje przepis art. 237 o.p. stanowiący, że stronie służy prawo wniesienia zarzutów w odwołaniu od decyzji na postanowienie organu, na które nie służy zażalenie. To Konstytucja RP przewiduje możliwość wprowadzenia w drodze ustawy wyjątków od zaskarżalności postanowień organów w sytuacji gdy tego rodzaju orzeczenia mogą być zaskarżone w odwołaniu od decyzji rozstrzygającej o prawach i obowiązkach strony postępowania podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2005 r., sygn. akt FSK 690/04, niepubl., wyrok NSA z dnia 21 lipca 2006 r., sygn. akt I FSK 1070/05, LEX nr 254935). Sąd zgadza się ze stanowiskiem panującym w judykaturze, z którego wynika, że w sytuacji, gdy organ wyłącza z akt sprawy poszczególne dokumenty z powodu objęcia ich tajemnicą państwową lub ze względu na interes publiczny, ograniczając tym samym uprawnienia strony postępowania, określone w art. 178 o.p., postanowienie w tym przedmiocie podlega kontroli instancyjnej lub sądowej w ramach badania prawidłowości decyzji kończącej postępowanie w danej sprawie (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Lu 800/07, LEX nr 598173). W przypadku, gdy strona postępowania oświadczy organowi chęć zapoznania się z aktami sprawy, w tym także z dokumentami wyłączonymi z akt, organ w drodze postanowienia odmawia dokonania tej czynności, co wynika z treści art. 179 § 2 o.p., ale jest to postanowienie odrębne od postanowienia o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy. Jest to również postanowienie, na które przysługuje zażalenie, a w konsekwencji zgodnie z art. 217 § 2 o.p. winno zawierać ono uzasadnienie faktyczne i prawne. W ocenie Sądu zarówno postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B., który odmówił postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. wydania kopii dokumentów wyłączonych z akt sprawy postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r., jak też postanowienie organu odwoławczego, który utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszoinstancyjnego spełniają wymogi formalne, wynikające z art. 217 o.p. i nie można stawiać tym aktom zarzutów naruszenia zasad ogólnych prawa podatkowego, tj. zasady zaufania - art. 121 § 1 o.p., zasady czynnego udziału stron - art. 123 § 1 o.p., zasady legalności - art. 120 o.p. i wynikającej z art. 122 o.p. zasady prawdy obiektywnej, a tym bardziej, art. 179 § 1 o.p. W skarżonym postanowieniu szczegółowo i wyczerpująco, a także zasadnie podano podstawy prawne oraz uzasadnienie faktyczne odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy. Wskazano na podstawę wyłączenia z akt sprawy kserokopii dokumentów stanowiących kserokopie dokumentów przedłożonych przez T. L. – 8 sztuk zleceń - aneksów sporządzonych w dniu [...] października 2015 r. przez K. D. i T. L. Tą podstawą był interes publiczny związany z koniecznością ochrony dóbr osób trzecich. Nawet gdyby uznać konieczność weryfikacji zasadności merytorycznej postanowienia w przedmiocie wyłączenia dokumentów w ramach kontroli postanowienia dotyczącego wydania kopii dokumentów z akt sprawy należy stwierdzić, że organ prawidłowo je wyprowadził z akt postępowania kontrolnego biorąc pod uwagę, że stanowią one tajemnicę handlową kontrahenta strony postępowania. Przez tajemnicę handlową uważa się bowiem takie informacje jak wartość transakcji, dane klienta, przedmiot transakcji, źródła zaopatrzenia, a także treść umów handlowych jak również inne informacje posiadające wartość gospodarczą. Co więcej, wyłączone dokumenty nie dotyczą bezpośrednio transakcji zakupu usług dokonywanych przez skarżącego. Zatem organ ujawniając te dokumenty naraziłby się na zarzut ujawnienia informacji handlowych podmiotu niezwiązanego z zakresem przedmiotowym postępowania kontrolnego. Trudno też zarzuty skargi uznać za zasadne w kontekście argumentów pełnomocnika skarżącego, że skarżący znał treść wyłączonych dokumentów. Skoro znał ich treść to może się na nią powołać w odwołaniu od decyzji, uznając, że te dokumenty podważają stanowisko organu w sprawie. Sąd reasumując podkreśla, że ostateczny walor dowodowy wyłączonych dokumentów będzie mógł być skonfrontowany w odwołaniu od decyzji i w skardze sądowoadministracyjnej. Bez wpływu na ocenę zaskarżonego rozstrzygnięcia pozostaje załączone do pisma procesowego pełnomocnika skarżącego oświadczenie kontrahenta skarżącego, gdyż w żaden sposób nie może być ono podstawą do weryfikacji zasadności postanowienia o odmowie dostępu do określonych dokumentów z akt sprawy, czy też do oceny podstawy ich wyłączenia, tym bardziej, że owo pismo zostało wysłane do organu odwoławczego po złożeniu skargi do sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd oddalił skargę, jako niezasadną.