III SA/Lu 1010/15
WyrokWSA w Lublinie2016-04-21
Skład orzekający: Jadwiga Pastusiak, Jerzy Drwal, Grzegorz Grymuza
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, nie wyjaśniając wystarczająco sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, w szczególności kwestii wspólnego gospodarstwa domowego z żoną?Ratio decidendi
Organ rentowy wadliwie przeprowadził postępowanie, nie wyjaśniając wyczerpująco stanu faktycznego, w tym czy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, co jest kluczowe dla oceny jego możliwości płatniczych. Zaniechano zebrania i rozpatrzenia istotnych dowodów, takich jak umowa o wyłączeniu wspólności majątkowej i umowa dzierżawy, a także nie uwzględniono kosztów utrzymania. W związku z tym zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja zostały uchylone.Stan faktyczny
Skarżący R. K. złożył wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia rentowego. Organ rentowy ustalił nadpłatę z powodu niezgłoszenia przez skarżącego nabycia przez żonę gospodarstwa rolnego w drodze spadku. Skarżący twierdził, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która przebywa za granicą od 2002 r., a gospodarstwo było wydzierżawione. Organ odmówił umorzenia, wskazując na dochody rodziny i brak dokumentów potwierdzających separację oraz koszty leczenia. Sąd uchylił decyzje organów obu instancji.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2015 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2015 r., nr [...].
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Inne po rozpoznaniu wniosku R. K. z dnia [...] r. o ponowne rozparzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...] r. [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy.
Organ wskazał, że decyzją z dnia [...] r. tutejsza placówka Kasy ustaliła skarżącemu nadpłatę z tytułu nienależnie pobranego świadczenia za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w kwocie [...]zł i zobowiązała do zwrotu nadpłaconego świadczenia za okres od dnia [...] r. do [...] r. w kwocie [...]zł (kwota [...] zł została potrącona z bieżącego świadczenia, a pozostałe [...] zł odpisane, jako nie podlegające dochodzeniu).
Przyczyną powstania nadpłaty części uzupełniającej renty rolniczej było nie powiadomienie organu rentowego o nabyciu przez żonę postanowieniem sądowym z dnia [...] r. w drodze spadku po ojcu gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,90 ha.
Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji z materiału dowodowego wynika, że skarżący składając [...] r. wniosek o świadczenie rentowe zataił fakt nabycia przez żonę postanowieniem sądowym z dnia [...] r. gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,90 ha, pomimo, że był informowany o okolicznościach powodujących zawieszenie wypłaty renty w części uzupełniającej świadczenie i obowiązku informowania organu rentowego o każdej zmianie mającej wpływ na zawieszenie świadczenia.
Organ ustalił, że dochód w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł miesięcznie, na który składały się: renta rolnicza wnioskodawcy [...] zł, która po dokonaniu potrąceń w wysokości [...] zł na poczet nadpłaty wynosi [...] zł, emerytura żony wnioskodawcy [...] zł, dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...]zł ([...]) i dopłaty do gruntów rolnych w wysokości [...] zł.
Odnosząc powyższe do niezdefiniowanego w ustawie pojęcia "możliwości płatnicze wnioskodawcy" oraz pomocniczo stosując kryterium dochodowe na osobę wykorzystywane dla potrzeb świadczeń z pomocy społecznej wynoszące [...] zł miesięcznie na jednego członka rodziny organ stwierdził, że dochód skarżącego znacznie to kryterium przekracza.
Nadto w uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżący posiada pięcioro dzieci zobowiązanych do alimentacji i nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.
Odnosząc się do twierdzeń i zarzutów skarżącego organ wskazał, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o ponoszonych kosztach związanych z leczeniem i zakupem lekarstw, jak też nie przedstawił dokumentu na to, że żona z którą pozostaje w separacji przebywa za granicą od 2002 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie R. K. przedstawił swoją sytuację materialną i życiową.
Wskazał, że to była żona zataiła fakt nabycia spadku po zmarłym ojcu o powierzchni 2,90 ha, o czym skarżący dowiedział się dopiero w 2014 r.
Skarżący twierdził, że nigdy nie korzystał i nie uprawiał tego gospodarstwa, co potwierdzili świadkowie, którzy w tamtych latach byli sołtysami we wsi S..
Wnioskodawca podkreślał, że od 2002 r. jest w nieoficjalnej separacji z żoną, która przebywa za granicą, nie utrzymuje z nią żadnych kontaktów, nie zna jej adresu i nie może potwierdzić tego faktu żadnymi dokumentami. Żadnego dochodu z gospodarstwa rolnego nie posiada ponieważ gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione notarialnie w zamian za rentę rolniczą, a dopłaty do gruntów rolnych pobiera dzierżawca, korzysta jedynie z budynków, które są w opłakanym stanie i wymagają generalnego remontu.
Skarżący wskazał, że emerytura żony wpływa na jej konto osobiste do którego nie ma upoważnienia, a jego jedynym źródłem utrzymania pozostaje renta rolnicza w kwocie [...]zł, która została pomniejszona do kwoty [...]zł, co nie wystarcza na normalne funkcjonowanie.
Skarżący wyliczył także wydatki jaki ponosi, jak też wskazał na swój zły stan zdrowia, w tym przejście dwóch zawałów i trzech operacji bajpasów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Inne w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników.
Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia [...] r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U.2015.704 ze zm. - dalej jako "ustawa"). Stosownie do unormowania art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy Inne, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.
Zapis powyższy oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych, uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 ustawy z dnia [...] r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 - dalej jako "k.p.a.").
Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 41 a ust 1 ustawy, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega badaniu przez sąd, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00).
Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy jest wyjaśnienie, czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest, zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla strony (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia [...] r., sygn. akt V SA/Wa 1038/08, LEX nr 560178).
Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanych wymogów Sąd uznał, że proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie, gdyż nie spełnił powyższych wymagań. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był niepełny, organ nie podjął niezbędnych czynności celem zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, ponadto pozostawił poza swoimi rozważaniami twierdzenia, zarzuty i dowody przedstawiane przez stronę.
Przechodząc do rozważań w sprawie będącej przedmiotem skargi z dnia [...] r. Sąd ocenił, że zakwestionowane decyzje wydane w obu instancjach nie mogły być utrzymane w obrocie, z następujących powodów.
Zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Z zasady wyrażonej w powyższym przepisie wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej.
Z powyższą zasadą korespondują obowiązki wyrażone w art. 9 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Wyjaśniając stan faktyczny sprawy oraz gromadząc materiał dowodowy niezbędny do załatwienia wniosku o umorzenie Placówka Terenowa KRUS w B. zleciła Placówce Terenowej w H. przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, przy czym jednocześnie polecono poinformować wnioskodawcę o tym, że wszystkie okoliczności o których wyżej mowa winny być potwierdzone odpowiednimi dokumentami.
Z akt sprawy administracyjnej nie wynika jednakże, by Placówka Terenowa KRUS w H. poinformowała wnioskodawcę o powyższym obowiązku.
Zaniedbanie to w realiach przedmiotowej sprawy jest szczególnie istotne albowiem jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji u podstaw wydanego rozstrzygnięcia o charakterze negatywnym legło ustalenie organu co do tego, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o ponoszonych kosztach związanych z leczeniem i zakupem lekarstw, jak też nie przedstawił dokumentu na to, że żona z którą pozostaje w separacji przebywa za granicą od 2002 r.
Tego rodzaju postępowanie organu uznać należy za naruszające zasady wyrażone w art. 8 i 9 k.p.a.
Zasady te nie mogą być bowiem rozumiane jedynie jako postulat określonego zachowania, lecz stanowią one obowiązującą normę prawa, z której wynikają konkretne dyrektywy wiążące organy administracji publicznej w toku podejmowanych przez nie czynności procesowych.
Już powyższe przemawiało za uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r. Tylko bowiem postępowanie odpowiadające wymogom określonym w art. 8 k.p.a. i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań.
Przede wszystkim jednak za rozstrzygnięciem takim przemawiało to, że organ nie zgromadził oraz nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący i całościowy materiału dowodowego, jak też pozostawił poza swoimi rozważaniami, a tym samym i poza motywami przedstawionymi w uzasadnieniu decyzji, twierdzenia, zarzuty i dowody przedstawione przez wnioskodawcę.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji zasadniczą okolicznością, która zadecydowała o nieuwzględnieniu wniosku o umorzenie pozostawało ustalenie co do tego, że dochód w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł miesięcznie.
Na gruncie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie stwierdzenie takie budzi poważne wątpliwości co do swej zgodności ze stanem rzeczywistym.
Z ustaleń dokonanych przez organ oraz dowodów zgromadzonych w aktach sprawy administracyjnej i dołączonych do niej akt rentowych wynika, że bezpośredni dochód samego skarżącego stanowiła jedynie renta rolnicza w wysokości [...] zł.
Pozostałe dochody, a więc emerytura, dochód z gospodarstwa rolnego oraz dopłaty do gruntów rolnych stanowiły dochód żony skarżącego - B. K., która pozostawała również wyłącznym właścicielem gruntów wchodzących w skład przedmiotowego gospodarstwa rolnego.
Oczywiście za w pełni uzasadnione należałoby uznać rozpatrywania dochodów osiąganych przez wnioskodawcę z uwzględnieniem również dochodów jego żony jednakże tylko wtedy, gdy małżonkowie ci będąc we wspólności ustawowej prowadzili razem wspólne gospodarstwo domowe.
Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z [...] r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996/16/240) ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym" zależy od okoliczności konkretnego przypadku, przy czym sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie może tu mieć decydującego znaczenia. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują.
Dotychczas zgromadzony w sprawie administracyjnej materiał dowodowy nie uzasadnia przyjęcia tego, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną.
Już w protokole z przeprowadzonej przez organ w dniu [...] r. wizytacji w gospodarstwie płatnika zawarto stwierdzenia, z których wynikało, że wnioskodawca nie pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie rolnym albowiem ta od 2002 r. przebywa we Włoszech i nie utrzymuje kontaktu z domem
Nawet jeśliby twierdzenia te uznać wyłącznie za twierdzenia wnioskodawcy to z ustaleń dokonanych przez organ w trakcie przeprowadzonej wizytacji nie wynikało ażeby faktycznie małżonkowie pozostawali we wspólnym gospodarstwie rolnym, a co dopiero mogłoby stanowić pozytywną podstawę do określania możliwości płatniczych wnioskodawcy z uwzględnieniem również dochodów jego żony.
Wprawdzie na stronie pierwszej protokołu z wizytacji jako członka rodziny wnioskodawcy wymieniono jego żonę, jednakże - jak można sądzić - zapis ten został przekreślony. Niezależnie od tego, nawet gdyby tego rodzaju adnotację o członku rodziny potraktować jako adnotację wskazującą na pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym (do czego w ocenie Sądu brak było wystarczających podstaw) to powyższe oznaczałoby, że w protokole wizytacji znalazły się wzajemnie wykluczające stwierdzenia. Sprzeczność taką organ powinien bezwzględnie wyjaśnić, czego w przedmiotowej sprawie bezpodstawnie zaniechano.
Po drugie na fakt nie pozostawania z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wskazywał nie tylko w protokole z wizytacji gospodarstwa, ale również już w samym wniosku o umorzenie należności z dnia [...] r. oraz w odwołaniu od decyzji z dnia [...] r.
Rzeczą organu prowadzącego postępowanie dowodowe w sprawie jest uczynienie tego w sposób, który pozwoli zrealizować cel określony w art. 77 § 1 k.p.a. Celem tym pozostaje przede wszystkim wyjaśnienie budzących wątpliwości okoliczności faktycznych istotnych do rozstrzygnięcia sprawy.
Organ w kwestii pozostawania wnioskodawcy z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym nie powinien zatem ograniczać się do przeprowadzania czynności (vide protokół z wizytacji), które - jak można wnioskować z uzasadnienia decyzji - nic do sprawy w tym zakresie nie wniosły, lecz powinien przeprowadzić dowody, które okoliczność taką by wyjaśniły. W szczególności zaś powinien przesłuchać w tym zakresie wnioskodawcę.
Organ bezpodstawnie czynności takich zaniechał.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie jakoby wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających to, że żona z którą pozostaje w separacji przebywa za granicą od 2002 r. jest niezgodne ze stanem rzeczywistym.
Tytułem wyjaśnienia zauważyć należy, że wnioskodawca wskazywał jedynie na "faktyczną" separację z żoną, przy czym co istotniejsze podawał on przy tym okoliczności faktyczne, z których wprost wynikało, że z żoną faktycznie nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.
Co więcej już do wniosku o umorzenie należności wnioskodawca dołączył oświadczenia osób fizycznych, z których wynikało, że faktycznie wnioskodawca od dłuższego czasu nie pozostaje z żoną B. K. we wspólnym gospodarstwie domowym.
Oświadczeń tych nie sposób interpretować inaczej albowiem wynika z nich wprost, że żona wnioskodawcy B. K. od wielu lat w [...] nie mieszka.
Wprawdzie oświadczenia te zostały złożone jedynie w kserokopii jednakże nie zwalniało to organu od obowiązku od uwzględnienia ich przy ustalaniu stanu faktycznego albowiem w takiej sytuacji organ powinien wezwać skarżącego do złożenia oświadczeń w oryginale, bądź też w razie wątpliwości przesłuchać osoby składające oświadczenia w charakterze świadków.
Organ czynności tych zaniechał, przyjmując przy tym wadliwie, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów, które wskazywałyby na to, że wnioskodawca nie przebywa w faktycznej separacji z żoną.
Organ nie podjął zatem niezbędnych czynności celem zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jak też pozostawił poza swoimi rozważaniami twierdzenia i dowody przedstawiane przez wnioskodawcę.
Organ przy wydawaniu decyzji nie uwzględnił także istotnych dowodów, które zgromadzone zostały w aktach sprawy rentowej dołączonej do akt sprawy administracyjnej.
Otóż w aktach tych znajduje się kopia zawartej w formie aktu notarialnego umowy z dnia [...] r., Rep. A nr [...], którą wnioskodawca i jego żona B. K. wyłączyli majątkową wspólność ustawową i dokonali podziału majątku wspólnego.
Jest to dokument bardzo istotny albowiem tego rodzaju okoliczności jak wyłączenie wspólności ustawowej i dokonanie podziału majątku wspólnego są okolicznościami potwierdzającymi twierdzenia wnioskodawcy co do tego, że nie pozostaje on z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym.
Z dokumentu tego wynika również, że w wyniku podziału cały wspólny majątek małżonków, w tym grunty rolne, otrzymała B. K.. Ta okoliczność jest zaś istotna dla oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy
Z kolejnego dokumentu znajdującego się w aktach rentowych - z umowy dzierżawy z dnia [...] r. wynika, że w umowie tej strona wydzierżawiająca, którą pozostawała również nieobecna przy transakcji B. K. reprezentowana była przez wnioskodawcę na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa.
Wprawdzie więc treść przedmiotowej umowy podważa twierdzenia skarżącego jakoby nie miał on żadnego kontaktu ze swoją żoną, jednakże można z niej wysnuć także wniosek, że faktycznie B. K. nie przebywa w miejscu zamieszkania, skoro przy czynnościach dotyczących jej majątku reprezentowała ją inna osoba, a mianowicie wnioskodawca.
Jak wskazano już wyżej obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy, w tym przede wszystkim ustalenie jego możliwości płatniczych.
To bowiem kryterium możliwości płatniczych wnioskodawcy ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.
W przedmiotowej sprawie organ wydając zaskarżoną decyzję zaniechał ustalenia faktycznych możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Tak bowiem należy oceniać stan, w którym organ ustala dochody wnioskodawcy z uwzględnieniem również przychodów jego żony, jednakże bez jednoczesnego wyjaśnienia czy wnioskodawca pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też wręcz w sytuacji, w której zgromadzony materiał dowodowy uzasadnia przyjęcie wniosków odmiennych.
Powyższe musiało prowadzić do stwierdzenia, że proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie.
W zakończeniu wskazać należy także, że trafnie w utrwalonym już orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że możliwości płatnicze to nie fakt osiągania dochodów, ale zestawienie tego dochodu z wydatkami, które pozwolą na ustalenie jaki jest rzeczywisty stan finansów zainteresowanego.
Organ powinien zatem bezwzględnie dokonać zastawienia dochodów osiąganych przez wnioskodawcę z ponoszonymi przez niego wydatkami, przy czym nie może przy tym pozostawiać poza ustaleniami niezbędnych kosztów utrzymania (zakup żywności, środków czystości, odzieży itp.) z uwagi na brak ich udokumentowania przez zobowiązanego albowiem oczywiste pozostaje, że tego rodzaju koszty musi ponosić każdy.
Brak wyjaśnienia przez organ wskazanych powyżej okoliczności związanych z ustaleniem faktycznych dochodów osiąganych przez wnioskodawcę oznacza, że organ nie dokonał ustaleń i nie rozpatrzył całego zebranego materiału dowodowego, czym naruszył przepis art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego - ustalenie rzeczywistych dochodów osiąganych przez wnioskodawcę, pozwala organowi ocenić, czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności.
Ponownie rozstrzygając sprawę organy przeprowadzą postępowanie dowodowe i dokonają ustaleń dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności mających na nią wpływ, w tym w szczególności ustalą czy wnioskodawca pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym.
W zależności od powyższego określą także możliwości płatnicze wnioskodawcy bądź z uwzględnieniem również dochodów jego żony, bądź też bez nich.
W dalszej kolejności organy rozważą wszechstronnie zebrany materiał i dokonają oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy w kontekście przesłanek jego ważnego interesu oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c oraz 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło