IV SA/Gl 1161/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2016 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta P. przyznał T. G. zasiłek stały od dnia 1 marca 2015r. do 30 kwietnia 2018r. w wysokości 247,52 zł miesięcznie. Ten sam organ administracji publicznej uchylił powyższą decyzję decyzją z dnia [...] od dnia 1 czerwca 2015 r., w trybie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). Rozstrzygnięcie to oparto na ustaleniu, że w maju 2015 r. strona zakupiła robot kuchenny z dodatkami na łączną kwotę 4725 zł, którą pożyczyła od osoby pomagającej jej w leczeniu. Pożyczka ta stanowi dochód podlegający wliczeniu do dochodu strony. Zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 1 powołanej ustawy ten jednorazowy dochód należało rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Spowodowało to przekroczenie kryterium dochodowego o 149,23 zł w maju 2015 r. W świetle art. 8 ust. 1 i art. 37 ust. 2 pkt 1 tej ustawy nie ma podstaw do korzystania przez stronę z zasiłku stałego od czerwca 2015 r. Wypłacony zasiłek poczynając od tego miesiąca podlega zwrotowi i w sprawie nienależnie pobranego zasiłku stałego zostanie wydana odrębna decyzja. W odwołaniu strona zarzuciła, że robot kuchenny zakupiła na prośbę innej osoby i miała mu go zwrócić, ale został jej skradziony, co zgłosiła na Policji. Natomiast pozbawienie jej zasiłku stałego doprowadza ją do całkowitego ubóstwa i braku możliwości zabezpieczenia podstawowych warunków życiowych. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, podzielając jej ustalenia i wnioski. Kolegium wskazało, że w maju 2015 r. strona dysponowała kwotą 4725 zł, którą należy uznać za dochód strony rozliczany według art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. O zmianie sytuacji materialnej strona nie poinformowała, a nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego. Kolegium zwróciło też uwagę na otrzymaną przez stronę pomoc finansową z pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniosła podobne zarzuty jak w odwołaniu twierdząc, że robot kuchenny nie należał do niej lecz do innej osoby, od której otrzymała pieniądze na zakup robota. Nie informowała o uzyskaniu dochodu, bo ani pieniądze, ani robot nie należą do niej. Jej zdaniem organ nie powinien opierać się na anonimowych donosach. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać głównie z przyczyny nie wskazanej w skardze, którą jednak Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związany zarzutami skargi (art. 134 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Otóż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że decyzje podejmowane na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej mają charakter konstytutywny i wywołują skutki prawne dopiero od chwili ich wydania tj. ex nunc. Wskazuje na to charakter decyzji konstytutywnej a także użycie przez ustawodawcę w tym przepisie sformułowań: "zmienia" i "uchyla". W przypadku stwierdzenia, że zachodzą przesłanki przewidziane w art. 106 ust. 5 ustawy, organ wydaje decyzję uchylającą lub zmieniającą pierwotne rozstrzygnięcie ze skutkiem ex nunc, a co za tym idzie kształtuje nowy zakres uprawnień strony, istniejący dopiero od momentu wydania nowej decyzji, orzekającej o utracie prawa lub o zmianie wysokości dotychczas pobieranego świadczenia. Brak przy tym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jakichkolwiek podstaw by uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej ze skutkiem ex tunc, tj. wstecz, z chwilą zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego. Skutki uchylenia decyzji administracyjnej ex tunc wiązać należy tylko i wyłącznie z decyzjami deklaratoryjnymi tj. takimi, które potwierdzają pewien zaistniały już stan rzeczy, a decyzje tego rodzaju nie są wydawane na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Akty deklaratoryjne nie tworzą nowych sytuacji prawnych, lecz stwierdzają w sposób wiążący, że w danej sytuacji wynikają z ustawy dla adresata obowiązki i prawa. Stąd akty deklaratoryjne wywołują skutki prawne wstecz, od momentu, w jakim powstał dany stan prawny, zaś istotą decyzji deklaratoryjnej jest jej moc wiążąca wstecz, czyli sięgająca skutkami prawnymi wcześniej, niż data wydania decyzji. Decyzja wydawana w oparciu o art. 106 ust. 5 wpływa na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń z pomocy społecznej gdyż zmienia ich wysokość, odmiennie kształtuje lub wręcz je odbiera. Ze względu na ten właśnie konstytutywny charakter decyzja taka może wywierać wyłącznie skutki ex nunc tj. na przyszłość. Podobny charakter mają decyzje wydane na podstawie art. 155 czy 161 Kpa. Brak zatem w przedmiotowej sprawie jakichkolwiek podstaw by zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej ze skutkiem ex tunc, tj. wstecz (por. nr. wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1582/09, dostępny w internecie). Tymczasem decyzja I instancji wydana [...] uchyliła decyzję przyznającą skarżącej zasiłek stały od dnia 1 czerwca 2015 r., a więc właśnie z mocą wsteczną. Utrzymanie w mocy tego rozstrzygnięcia zaskarżoną decyzją nie było zatem zgodne z art. 106 ust. 5 cyt. ustawy. Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 Kpa. Kolegium enigmatycznie ustaliło, że skarżąca w maju 2015 r. dysponowała kwotą 4725 zł, którą należy doliczyć do jej dochodu. Z punktu widzenia art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nie jest to stwierdzenie wystarczające, gdyż należy określić rodzaj przychodu uznawanego za dochód. Uczynił to organ I instancji wskazując na pożyczkę jako źródło dochodu. Jednak i to ustalenie budzi zastrzeżenia, gdyż organ nie wskazał na jakich dowodach oparł się w tym zakresie. Sama skarżąca w oświadczeniu z dnia 2 września 2015 r. pożyczkę odnosiła nie do pieniędzy lecz do robota kuchennego, co w sensie prawnym raczej należy odczytywać jako użyczenie. Twierdziła przy tym, że dokonała zakupu na rzecz innej osoby, która w tym celu przekazała jej pieniądze. Oczywiście w ramach swobodnej oceny dowodów z art. 80 Kpa organy mogły odmówić wiarygodności tym twierdzeniom, ale wymagało to stosownego uzasadnienia. Tym bardziej zobowiązany był do tego organ odwoławczy, skoro skarżąca zakwestionowała ustalenia I instancji w odwołaniu. Tak więc pod tym względem sprawa nie została należycie wyjaśniona z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 Kpa i musi to nastąpić przy ponownym jej rozpatrzeniu. Mając powyższe na uwadze z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.