I OSK 2437/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Mazowieckiej Okręgowej Izby Architektów RP od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2016 r. sygn. akt II SAB/Wa 146/16 w sprawie ze skargi T. L. na bezczynność Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Mazowieckiej Okręgowej Izby Architektów RP w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt II SAB/Wa 146/16 zobowiązał Okręgowy Sąd Dyscyplinarny [...] Okręgowej Izby Architektów RP do rozpoznania wniosku skarżącego T. L. z dnia [...] stycznia 2016 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz stwierdził, że bezczynność Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego [...] Okręgowej Izby Architektów RP nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wskazano na następujący stan faktyczny i prawny: Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. T. L. zwrócił się do Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego [...] Okręgowej Izby Architektów RP o udostępnienie informacji publicznej poprzez przesłanie drogą elektroniczną skanów orzeczeń wydanych przez Sąd w latach 2011-2015. Ponadto wniósł o udostępnienie informacji o terminach planowanych posiedzeń Sądu. W odpowiedzi, Okręgowy Sąd Dyscyplinarny [...] Okręgowej Izby Architektów RP poinformował wnioskodawcę, że żądane informacje nie mają waloru informacji publicznej i w związku z tym nie mogą zostać udostępnione. W skardze do wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. L. zarzucił Okręgowemu Sądowi Dyscyplinarnemu [...] Okręgowej Izby Architektów RP bezczynność, polegającą na nieudzieleniu odpowiedzi na wniosek z dnia [...] stycznia 2016 r. i wniósł o zobowiązanie organu do rozpatrzenia tego wniosku oraz zasądzenie kosztów postępowania, wskazując, że Okręgowy Sąd Dyscyplinarny jest podmiotem wykonującym zadania publiczne, zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, zaś jego orzeczenia stanowią taką informację. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Sąd Dyscyplinarny wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie skargi i umorzenie postępowania. W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do skutecznego wniesienia skargi na bezczynność, ponieważ strona nie wyczerpała trybu przewidywanego w art. 52 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec nieuzyskania odpowiedzi skarżący winien wezwać organ do usunięcia naruszenia prawa, a w przypadku dalszej zwłoki organu - skutecznie wnieść skargę na bezczynność. Nadto, gdyby Sąd nie podzielił przedstawionej argumentacji wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, że w chwili jej złożenia nie pozostawał w bezczynności, gdyż udzielił żądaną informację - poinformował, że nie jest to informacja publiczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, iż Okręgowy Sąd Dyscyplinarny [...] Okręgowej Izby Architektów RP, zajmując się prowadzeniem postępowań w zakresie odpowiedzialności zawodowej i dyscyplinarnej członków tej korporacji zawodowej, jest podmiotem obowiązanym do udostępnienia informacji publicznej (art. 8 ust. 10 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1946). Orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego i informacje dotyczące posiedzeń Sądu stanowią zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy, informację o sprawach publicznych. Jest to bowiem - zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a - rodzaj dokumentów urzędowych, który podlega udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wyjaśnił nadto, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż orzeczenia sądu winny być udostępniane osobom trzecim na ich wniosek w trybie u.d.i.p., chyba że są dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronach internetowych, bądź w inny sposób funkcjonują w obiegu publicznym po ich zanonimizowaniu. Informacja o treści orzeczenia jest, dla osoby niewystępującej jako strona postępowania, informacją publiczną. Kwestia udostępnienia orzeczeń sądu może być uzależniona od ochrony prawa do prywatności, tajemnicy przedsiębiorcy, czy innych tajemnic ustawowo chronionych. Sąd I instancji podkreślił, że stosownie do przepisu art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem art. 13 ust. 2 i art. 15 ust. 2. W ocenie Sądu, Okręgowy Sąd Dyscyplinarny pozostaje w bezczynności, ponieważ nie udzielił wnioskowanej informacji publicznej, ani też nie wydał decyzji o odmowie udostępnienia tej informacji. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Okręgowy Sąd Dyscyplinarny do rozpatrzenia wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej przyjmując, że działanie organu wyczerpuje znamiona bezczynności. Jednocześnie Sąd uznał, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Okoliczności, powodujące zwłokę organu, czy też stopień przekroczenia terminów, nie noszą znamion lekceważenia wnioskodawcy. Świadczą raczej o błędnej wykładni przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. W dniu 11 sierpnia 2016 r. skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożył Okręgowy Sąd Dyscyplinarny [...] Okręgowej Izby Architektów RP, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji lub uchylenie wyroku i oddalenie skargi oraz zwrotu na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarzucił on WSA w Warszawie: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 149 § 1 P.p.s.a., przez nieuzasadnione zakwestionowanie przyjętej przez organ samorządu zawodowego wykładni prawa materialnego, tj. art. 61 Konstytucji RP, a w konsekwencji nieuzasadnione stwierdzenie bezczynności Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego [...] Okręgowej Izby Architektów RP; - art. 153 P.p.s.a. oraz art. 141 §4 P.p.s.a., przez wyrażenie błędnej oceny prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego, w kontekście zastosowania art. 61 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej i przyjęcie, że informacje o prowadzonych przez organy samorządu zawodowego architektów postępowaniach dyscyplinarnych oraz postępowaniach w sprawach odpowiedzialności zawodowej w budownictwie mają walor informacji publicznej i podlegają udostępnieniu na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej; - art. 141 § 4 P.p.s.a., przez zaniechanie wyjaśnienia w treści uzasadnienia wyroku, oceny prawnej zarzutów organu sformułowanych w odpowiedzi na skargę, dotyczących wykładni art. 61 ust 1 Konstytucji RP, niepublicznego charakteru wnioskowanych informacji oraz braku możliwości udostępnienia informacji na temat zdarzeń przyszłych, planowanych dopiero przez organ; 2. naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej (dalej u.d.i.p.) w sprawie, w której żądana informacja nie ma waloru informacji publicznej, bowiem nie dotyczy wykonywania przez samorząd zawodowy zadań publicznych i nie jest związana z gospodarowaniem mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa; 3. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 61 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez uznanie, że określony w tym przepisie krąg podmiotów obowiązanych do udostępniania informacji dotyczących swojej działalności obejmuje organy samorządu zawodowego, bez konieczności łącznego spełnienia przesłanek wykonywania przez te organy zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Zdaniem skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie przeprowadził w uzasadnieniu zaskarżonego niniejszą skargą wyroku analizy ww. przepisów u.d.i.p oraz Konstytucji RP pomimo, że w odpowiedzi na skargę organ powołał się na literalne brzmienie art. 61 ust 1 Konstytucji wskazując, że obie przesłanki określone w tym przepisie, tj. umieszczenie w przepisie Konstytucji i wykonywanie zadań publicznych (lub finasowanie ze środków publicznych) muszą wystąpić łącznie, aby można było mówić o obowiązku informacyjnym organu samorządu zawodowego. Tymczasem samorząd jest finansowany ze środków jego członków i nie gospodaruje, szczególnie w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej, środkami publicznymi. Jednocześnie w skardze wskazano, że tryb postępowania dyscyplinarnego, uregulowany w ustawie z dnia 15 grudnia 2000 r. - o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa (Dz. U. z 2014, poz. 1946 j.t. ze zm.) oraz rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31 października 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego w stosunku do członków samorządów zawodowych architektów, inżynierów budownictwa oraz urbanistów (Dz. U. Nr 194, poz. 1635) nie przewiduje jawności zewnętrznej postępowania dyscyplinarnego, podobnie jak odpowiedzialności zawodowej prowadzonej na podstawie przepisów prawa budowalnego. W ten sposób ustawodawca przesądził o wewnętrznym, samorządowym charakterze tego rodzaju postępowań. Tym bardziej, że informacje o odpowiedzialności zawodowej w budownictwie są publikowane przez Generalnego Inspektora Nadzoru Budowlanego w specjalnym rejestrze. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej jako "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w granicach skargi kasacyjnej. Natomiast zawsze z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania. Zgodnie bowiem z art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. W niniejszej sprawie zaskarżony wyrok został wydany po rozpoznaniu skargi T. L.. Z treści tej skargi wynika, że została ona złożona na bezczynność Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego [...] Okręgowej Izby Architektów RP. Tymczasem taki organ nie istnieje. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządzie zawodowym architektów oraz inżynierów budownictwa (Dz.U. z 2016 r., poz. 1725, dalej: ustawa), samorząd zawodowy architektów tworzą osoby zrzeszone w izbach architektów, a na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy, izbom architektów nadano osobowość prawną. Organem izby architektów, zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 2, okręgowa rada izby. Natomiast zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 5 jednym z organów, działających okręgowej rady architektów jest sąd dyscyplinarny. Nie funkcjonuje zatem taki podmiot, jak sąd dyscyplinarny okręgowej izby architektów. Nieistniejący byt nie może mieć zdolności sądowej i skarga wniesiona na jego bezczynność musi zostać uznana za niedopuszczalną, a zatem podlegającą odrzuceniu - odpowiednio na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 i pkt 6 P.p.s.a. Podnieść należy, że do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy domyślanie się intencji skarżącego, czy zastępowanie go w precyzyjnym oznaczeniu podmiotu skarżonego. W myśl art. 189 P.p.s.a., jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. W tej sytuacji przedwczesne byłoby badanie zasadności pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania oraz norm prawa materialnego. Z przedstawionych powodów nie można rozpoznawać merytorycznie zarzutów skargi na bezczynność. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 189 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.