III FZ 309/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 lutego 2026 r. sygn. akt I SA/Go 244/25 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 30 maja 2025 r. nr 0801-IEE-1.7192.50.2025.2 UNP: 0801-25-038965 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 17 lutego 2026 r., sygn. akt I SA/Go 244/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił wniosek A. G. (dalej: skarżący, strona) o wyłączenie od orzekania sędziego WSA D. B. w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 30 maja 2025 r., nr 0801-IEE-1.7192.50.2025.2 UNP: 0801-25-038965 w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia podano art. 19 i art. 22 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu wskazanego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał m.in., że pismem z 28 stycznia 2026 r. wnioskodawca wniósł o wyłączenie ze składu rozpoznającego sprawę sędziego WSA D. B. na podstawie art. 19 p.u.s.a., gdyż jego udział w składzie rozpoznającym jako osobę powołaną na stanowisko sędziego ustawowego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3) powoduje istnienie przesłanek: (-) nieważności postępowania, prowadzących do wydania orzeczenia przez skład ukształtowany w sposób naruszający art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 KPP (uchwała składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. BSA 1-4110-1/20, ONSC 2020 nr 4 poz. 34); (-) prowadzących do uznania orzeczenia wydanego przez taki skład za niebyłe jako orzeczenia niepochodzącego od sądu w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz art. 47 KPP (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 24 września 2025 r., III P2P 1/25). W złożonym do akt oświadczeniu sędzia WSA D. B. stwierdził, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do wyłączenia go od rozpoznania sprawy. Sąd pierwszej instancji uznał, że w rozpatrywanej sprawie bezsprzecznie nie zachodzą przyczyny, o których mowa w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., uzasadniające wyłączenie sędziego WSA D. B. z mocy ustawy. Z akt postępowania nie wynika, aby występowała jakakolwiek spośród okoliczności wymienionych w tych przepisach. Wskazał, że o potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, jak również o potrzebie wyłączenia sędziego od orzekania nie może również decydować okoliczność powołania na stanowisko sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3). Sędzia WSA D. B., którego dotyczył wniosek o wyłączenie, złożył wymagane oświadczenie, wskazując, iż brak jest podstaw do jego wyłączenia. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia. Pismem z 12 marca 2026 r. skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie, w którym wniósł o uchylenie i wyłączenie sędziego ustawowego D. B. od uczestnictwa w przedmiotowej sprawie, wniósł o jego uchylenie i przekazanie oddalonego wniosku do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sad Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim bądź uchylenie przedmiotowego postanowienia i rozpoznanie wniosku w okolicznościach rażącego naruszenia prawa, gdyż udział sędziego ustawowego D. B. w przedmiotowym postępowaniu jako arbitra powołanego na stanowisko sędziego ustawowego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sadownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3) w okolicznościach złożenia oświadczenia o braku przesłanek wskazanych w art. 18 § 1 i art. 19 ustawy "Prawo o ustroju sądów administracyjnych" (Karta 59) nie wstrzymuje istnienie przesłanek: (-) nieważności postępowania, prowadzących do wydania orzeczenia przez skład ukształtowany w sposób naruszający art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC, oraz art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 KPP (uchwała składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezp. Społ. Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. BSA 1-4110-1/20, ONSC 2020 nr 4 poz. 34); (-) prowadzących do uznania orzeczenia wydanego przez taki skład za niebyłe jako orzeczenia niepochodzącego od sądu w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz art. 47 KPP (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 24 września 2025 r., III PZP 1/25). Ponadto przedmiotowemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa, gdyż WSA w Gorzowie Wielkopolskim w orzeczeniu z 17 lutego 2026 r. naruszył: (-) art. 60 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. 2025.0.594), (-) Art. 12 ust. 1 pkt 1 a i b ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz.U. 2022.671), (-) Art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2025 r. poz. 274), (-) przedmiotowe orzeczenie wydano w zw. z naruszeniem art. 107 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1781). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że autor zażalenia w zarzutach odnoszących się do wniosku o wyłączenie od orzekania sędziego WSA D. B. powołał jako jego podstawę art. 18 § 1 i art. 19 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Podana podstawa prawna jest jednak oczywiście błędna, wskazane przepisy dotyczą bowiem odpowiednio składu orzeczniczego WSA i organów WSA. Mając na uwadze, że treść pisma nie pozostawia wątpliwości co do woli strony, Naczelny Sąd Administracyjny uznał (podobnie jak Sąd pierwszej instancji), że przedstawione twierdzenia faktycznie odnoszą się do art. 18 § 1 i art. 19 p.p.s.a. Na wstępie należy podkreślić, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny wymóg bezstronności (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W orzecznictwie wskazuje się, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (zob. wyrok TK 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 67, a także postanowienie NSA z 5 października 2018 r., I OZ 1022/18). Akcentowana jest także gwarancyjna rola instytucji wyłączenia sędziego dla realizacji zasady niezawisłości sędziowskiej (por. postanowienie SN z 4 listopada 1975 r., II CZ 136/75, OSPiKA 1977, z. 6, poz. 104). Podobnie w piśmiennictwie podkreśla się, że wyłączenie sędziego ma służyć stworzeniu takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony (zob. M. Romańska, w: T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016). Przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne, podobnie jak inne procedury sądowe, różnicują możliwość wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia sądu administracyjnego z mocy samej ustawy podlega wyłączeniu w sprawie, w której wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. W tej sprawie nie została ujawniona żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek. Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 19). Celem regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych, itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Wniosek o wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być zatem traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). Stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim nie znalazł podstaw do wyłączenia sędziego wskazanego przez skarżącego. Ocenę tę w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo podkreślono, że skuteczny wniosek o wyłączenie sędziego musi opierać się na konkretnych i obiektywnie weryfikowalnych faktach wskazujących na możliwość stronniczego rozstrzygnięcia sprawy, a nie jedynie na subiektywnych przekonaniach strony. Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że kwestie związane z trybem powołania sędziego nie podlegają ocenie w ramach postępowania o jego wyłączenie, ponieważ ustawodawca przewidział odrębny tryb badania takich okoliczności. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22, gdzie stwierdzono, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. NSA w wskazał, że w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. W zażaleniu skarżący podniósł także zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim: art. 60 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, art. 12 ust. 1 pkt 1 lit. a i b ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych, art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności oraz art. 107 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Zarzuty te są niezrozumiałe, skarżący nie sprecyzował na czym wskazane naruszenia miałyby polegać. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji oddalającego wniosek skarżącego o wyłączenie od orzekania w sprawie I SA/Go 244/25 sędziego WSA D. B. nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego aktu. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.