II KO 13/13

Sygn. akt II KO 13/13 POSTANOWIENIE Dnia 27 marca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący) SSN Tomasz Grzegorczyk SSN Jacek Sobczak (sprawozdawca) w sprawie D. Ł. i W. Ł. skazanych za czyny z art. 286 §1 kk i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 marca 2013r., przeprowadzonym z urzędu, w trybie art. 542 § 3 kpk w kwestii wznowienia postępowania p o s t a n o w i ł: 1. wznowić postępowanie w sprawie II AKo […] Sądu Apelacyjnego w […]; 2. uchylić postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II AKo […] i sprawę z wniosku D. Ł. i W. Ł. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt V Ka […], przekazać Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Obrońca skazanych D. Ł. i W. Ł. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozważenia, na podstawie art. 542 § 1 i § 3 k.p.k., kwestię wznowienia z urzędu postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II AKo […] oddalającym wniosek obrońcy ww. skazanych o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu 2 Rejonowego w B. z dnia 2 sierpnia 2007 r., sygn. akt II K […], utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt V Ka […]. Rozważając tę kwestię, Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Analiza akt przedmiotowej sprawy istotnie dowodzi, że postępowanie Sądu Apelacyjnego w […] dotknięte zostało uchybieniem wskazanym w art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k., a więc jedną z bezwzględnych przyczyn odwoławczych wymienioną w art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. Bezspornie, w wydaniu orzeczenia co do wniosku o wznowienie postępowania w sprawie ww. skazanych, zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w […] z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt V Ka […], uczestniczył sędzia Sądu Apelacyjnego J. B., który uprzednio zasiadał w składzie Sądu Okręgowego w Ł., w sprawie V Ka […]/01 utrzymującym w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 28 grudnia 2000 r., sygn. akt II K […]/00. Dla uzasadnienia zdiagnozowanego uchybienia w obliczu zawartej w przepisie art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. przesłanki – brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone – koniecznym wydaje się w tym miejscu przytoczenie historii i kolejności wydawanych w przedmiotowej sprawie przez sądy rozstrzygnięć. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2000 roku, Sąd Rejonowy w B., w sprawie o sygn. akt II K […]/00 uniewinnił D. Ł. i W. Ł. od popełnienia przestępstwa wyczerpującego dyspozycję art. 291 § 1 k.k. zaś za pozostałe przestępstwa zarzucane im aktem oskarżenia, wyczerpujące dyspozycję art. 286 § 1 k.k., art. 291 § 1 k.k. oraz art. 298 § 1 k.k., zostali oni skazani na kary łączne po 3 lat pozbawienia wolności oraz grzywny w wysokości 200 stawek dziennych po 50,00 zł każda (k. 549, t. III). Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 15 maja 2001 roku, sygn. akt V Ka […]/01. Wówczas to Sąd Okręgowy w Ł. orzekał w składzie: SSO J. P., SSO J. B. i SSR (del. do SO) A. L.-C. (k. 665, t. IV). W wyniku wniesionej przez obrońcę skazanych kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 15 maja 2001 roku, sygn. akt V Ka […]/01, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 14 maja 2003 roku, sygn. akt II KK 45/02 uchylił zaskarżony wyrok m.in. w części dotyczącej D. Ł. Oraz W. Ł. i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Okręgowemu w Ł. Do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (k. 983, t. V). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy D. Ł. i W. Ł., Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2003 roku, sygn. akt V Ka […]/03 uchylił uprzednio zaskarżony 3 wyrok Sądu Rejonowego w B. w sprawie o sygn. akt II K […]/00 i przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania (k. 1002, t.VI). Następnie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2005 roku Sąd Rejonowy w B., sygn. akt II K […]/02 uniewinnił D. Ł. i W. Ł. od popełnienia przestępstw wyczerpujących dyspozycję art. 286 § 1 k.k. i art. 298 §1 k.k., zaś za pozostałe zarzucane im aktem oskarżenia czyny z art. 291 § 1 k.k. skazał i wymierzył kary po 1 roku i 3 miesiącach pozbawienia wolności, których wykonanie warunkowo zawieszono na okres 3 lat tytułem próby oraz kary grzywny w wysokości 50 stawek dziennych po 20,00 zł każda k. 603, t. IV). Na skutek wniesionej apelacji Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 12 grudnia 2005 roku, sygn. akt XVII K […]/05 uchylił wyrok Sądu Rejonowego w B. o sygn. akt II K […]/02 i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (k. 672, t.IV). Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2007 roku Sąd Rejonowy w B., w sprawie o sygn. akt II K […] zarówno D. Ł. jak i W. Ł. uznał winnymi popełnienia wszystkich zarzucanych im w akcie oskarżenia czynów wyczerpujących dyspozycję art. 286 §1 k.k., art. 291 § 1 k.k. oraz art. 298 § 1 k.k. i wymierzył kary łączne po 3 lata pozbawienia wolności (k. 848, t. V). Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone i w wyniku wniesienia środka odwoławczego Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 17 listopada 2008 roku, sygn. akt XVII Ka […]/07 utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji (k. 959, t. V). Na skutek wniesionej kasacji przez obrońców skazanych, wyrokiem z dnia 17 listopada 2009 roku Sąd Najwyższy, w sprawie o sygn. akt II KK 133/09 uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Ł. O sygn. akt XVII Ka […]/07 i sprawę przekazał temu sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (k.1090, t. VI). Następnie Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2010 roku, sygn. akt V Ka […] utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. o sygn. akt II K […] (k. 1232, t. VII). Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt II KK 221/10 oddalił wniesioną od powyższego orzeczenia kasację uznając ją za bezzasadną w stopniu oczywistym (k. 1357, t. VII). Po prawomocnym rozstrzygnięciu postępowania, działając na podstawie art. 540 § 1 pkt 2 lit. a k.p.k. obrońca skazanych D. Ł. i W. Ł. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 02 sierpnia 2007 roku wydanego w sprawie o sygn. akt II K […], utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 13 kwietnia 4 2010 roku, sygn. akt V Ka […] ze względu na fakt, iż po wydaniu orzeczenia ujawniły się nowe fakty nie znane przedtem sądowi, wskazujące na to, że skazani nie popełnili przestępstw. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012 roku Sąd Apelacyjny w […], sygn. akt II AKo […] oddalił powyższy wniosek. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny orzekał w składzie SSA M. X., SSA J. B. i SSA K. E.. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że w postępowaniu Sądu Apelacyjnego doszło do uchybienia polegającego na wzięciu udziału w sprawie przez sędziego wyłączonego od orzekania z mocy prawa, tj. z mocy przepisu art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k., co stanowi tzw. bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia, wymienioną w art. 439 § 1 pkt. 1 k.p.k. Wskazać należy, że choć instytucja wznowienia postępowania ma zastosowanie – generalnie rzecz ujmując – do postępowań zakończonych prawomocnym orzeczeniem rozstrzygającym o odpowiedzialności karnej (zob. podstawy wznowienia wskazane w przepisach art. 540 –540a k.p.k.), to poza sporem pozostaje, że w sytuacji ujawnienia się powodów przewidujących wznowienie postępowania z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), instytucja ta ma zastosowanie także i do tych postępowań, które są prowadzone po uprawomocnieniu się orzeczenia rozstrzygającego o fakcie głównym (zob. postanowienie SN z dnia 18 marca 2010 r., sygn. III KO 96/09, Lex 578212). Nie ma żadnych wątpliwości, że przepis art. 542 § 3 k.p.k. ma zastosowanie w tym i do postępowania wznowieniowego, które podlega jak każde inne badaniu z urzędu pod kątem ewentualnych uchybień wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 k.p.k. Przepis art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. ma charakter gwarancyjny i jego ratio legis leży w konieczności zapewnienia bezstronnego rozpoznania sprawy przez wyeliminowanie od orzekania sędziego, który brał udział w wydaniu orzeczenia, które w dalszym toku procesu nie ostało się, wracając do ponownego rozpoznania po uchyleniu go w wyżej instancji i ma on w tej sprawie już wyrobiony pogląd. Dotyczy to także sędziego, który orzekał merytorycznie na jakimkolwiek etapie w tej sprawie, a orzeczenie to zostało następnie uchylone, obecnie zaś orzeka co do wznowienia. 5 W literaturze podnosi się, że nie ma znaczenia, czy chodzi o orzeczenie w przedmiocie procesu czy o rozstrzygnięcie kwestii incydentalnej, jeżeli tylko kwestia ta wraca do ponownego rozpoznania. W istocie przy uchyleniu orzeczenia chodzi nadal o wyłączenie od udziału w ponownym rozpoznawaniu danej sprawy lub kwestii. W razie uchylenia orzeczenia co do głównego przedmiotu procesu, osoby uczestniczące w wydaniu uchylonego orzeczenia ulegają wyłączeniu od udziału w sprawie, a więc w każdej kwestii, choćby incydentalnej, wpadkowej, rozstrzyganej w ramach tej sprawy (patrz szerzej: T. Grzegorczyk, Komentarz do art. 40 k.p.k., Lex 2004). W przedmiotowej sprawie zaistniały specyficzne „historyczno-procesowe” okoliczności, które na pierwszy rzut oka mogą poddawać w wątpliwość ziszczenie się przesłanki z art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. Nie chodzi tu przecież o kwestię „wyłączenia sędziego” orzekającego na poszczególnych etapach zmierzających do prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Zarysowany konflikt dotyczy z natury rzeczy odrębnych postępowań ale oscylujących wokół tego samego podmiotu i przedmiotu. Sędzia J. B. pierwszy raz orzekał w składzie Sądu Okręgowego w Ł., sygn. V Ka […]/01 rozpoznającym apelację od wyroku Sądu Rejonowego w B., sygn. II K […]/00, które to orzeczenia były kilkukrotnie uchylane w ramach zwyczajnych i nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Następnie dopiero Sędzia J. B. wypowiadał się w kwestii wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym rozstrzygnięciem, zasiadając w składzie Sądu Apelacyjnego w […].. Rozstrzygał zatem o nadzwyczajnym środku zaskarżenia, który nie pozostaje irrelewantny, albowiem przy spełnieniu określonych kodeksowo wymogów jest w stanie podważyć prawomocne rozstrzygnięcie w sprawie. Powyższe przesądza o konieczności wznowienia z urzędu i powtórzenia postępowania w przedmiocie wniosku obrońcy skazanych D. Ł. i W. Ł. O wznowienie postępowania, z wyeliminowaniem uchybienia stanowiącego przesłankę niniejszego postanowienia. Formę orzeczenia Sądu Najwyższego dyktuje treść przepisów art. 547 § 2 w zw. z art. 93 § 1 k.p.k. Ustawa (art. 456 w zw. z art. 545 § 1 k.p.k.) nie wymaga bowiem wydania wyroku w sytuacji, gdy uchyleniu – w wyniku wznowienia postępowania – podlega nie wyrok, lecz postanowienie, którym prawomocnie zakończono rozważane postępowanie w przedmiocie wznowienia. 6 Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. aw