III CZP 57/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski. Sędziowie SN: J. Suchecki (sprawozdawca), A. Wypiórkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Piotra M. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej im. (...) w C. o uchylenie uchwały i zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 11 sierpnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osoba nie będąca już członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej w chwili podziału może dochodzić od tejże spółdzielni zapłaty należności z tytułu części dochodu ogólnego przeznaczonego na powiększenie wkładów pieniężnych (art. 169 § 1 prawa spółdzielczego), jeżeli - według uchwały walnego zgromadzenia - odpis na powiększenie wkładów pieniężnych dotyczył wyłącznie członków i ich domowników, którzy w dniu podziału dochodu byli członkami spółdzielni i z którymi nie rozwiązano porozumienia w sprawie pracy?"podjął następującą uchwałę:Były członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej może dochodzić od tejże spółdzielni należności z tytułu części dochodu ogólnego przeznaczonego na powiększenie wkładów pieniężnych (art. 169 § 1 prawa spółdzielczego), jeżeli dochód ten powstał w okresie jego członkostwa i zatrudnienia. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Powód Piotr M. był członkiem pozwanej Spółdzielni Produkcyjnej, w stosunek członkostwa i zatrudnienia trwał od dnia 1 sierpnia 1983 r. do dnia 31 stycznia 1986 r., kiedy to rozwiązany został na zasadzie wykreślenia z rejestru członków. W dniu 12 kwietnia 1986 r. walne zgromadzenie pozwanej podjęło uchwałę nr 16/86 w przedmiocie odpisu z dochodu ogólnego za 1985 r. na powiększenie wkładów pieniężnych. Mocą tej uchwały wysokość odpisu wynosiła 75 zł do każdej dniówki obrachunkowej wypracowanej w 1985 r., a dochód ten miał przysługiwać wyłącznie aktualnym na dzień podziału dochodu członkom i domownikom, z którymi nie rozwiązano porozumienia w sprawie pracy. Powód twierdząc, że w 1985 r. wypracował 1.109 dniówek obrachunkowych, zwrócił się do pozwanej o zapłatę należności z tytułu powyższego odpisu, lecz pozwana odmówiła zapłaty z powołaniem się na wyłączające powoda postanowienie wymienionej uchwały, stąd powództwo w niniejszej sprawie.Sąd Rejonowy powództwo w zakresie roszczeń pieniężnych w całości uwzględnił, a przy rozpatrywaniu rewizji pozwanej Spółdzielni nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu poważne wątpliwości, które znalazły wyraz w przedstawionym zagadnieniu prawnym. Z treści pytania prawnego i jego uzasadnienia wynika, że nie jest dla Sądu Wojewódzkiego jasne, czy kwota odpisywana na powiększanie wkładów pieniężnych w myśli art. 169 § 1 prawa spółdzielczego i § 75 pkt 4 statusu pozwanej wchodzą w skład dochodu podzielnego, o którym mowa w art. 171 § 1 prawa spółdzielczego, a ponadto, czy prawo do odpisu na powiększenie wkładu może przysługiwać osobom, których wkład już - wobec rozwiązania stosunku członkostwa - nie istnieje, oraz czy wymieniona uchwała nr 16/86 jest względem powoda wiążąca.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadą wynagrodzenia za pracę członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych jest udział w dochodach spółdzielni - "stosownie do wkładu ich pracy" (art. 158 § 1 prawa spółdzielczego). Wynagrodzenie to podlega ochronie tak, jak wynagrodzenie pracownicze (art. 165 prawa spółdzielczego). Jeżeli tak, to do obliczania stosownego do wkładu pracy wynagrodzenia i jego ochrony należy odpowiednio stosować reguły utrwalonej w doktrynie i judykaturze prawa pracy, a w szczególności reguły związania składników wynagrodzenia z okresem rozliczeniowym, za który dany składnik wynagrodzenia przysługuje, co stanowi o nieważności wszelkich czynności prawnych dyskryminujących byłych pracowników przy ustalaniu i podziale części wynagrodzeń (np. premii) przypadających za okresy, w których osoby te były jeszcze pracownikami.Artykuł 171 § 1 prawa spółdzielczego precyzuje, jak część dochodu ogólnego spółdzielni produkcyjnej przeznaczona jest do podziału między jej członków z tytułu przede wszystkim wkładu ich pracy, nazywając tę część dochodem podzielnym. Stosownie do tej reguły niedopuszczalna jest dyskryminacja byłych członków spółdzielni, przy podziale tej części dochodu ogólnego, jeżeli dochód dotyczył okresu ich członkostwa i zatrudnienia. Przepis ten stanowi, że dochodem podzielnym jest część dochodu ogólnego pozostała po dokonaniu odpisów na fundusze, o których mowa w art. 168 i 170 prawa spółdzielczego - czyli fundusze obligatoryjne (art. 168) i fakultatywne (art. 170). Nie jest w nim wymieniony art. 169, co oznacza, że sumy przeznaczone na powiększenie wkładów pieniężnych stanowią także dochód podzielny. Przepis ten zresztą wyraźnie przewiduje podział tych sum między członków, a nawet uprawnienia do ich wycofania w czasie trwania członkostwa. Są one także jako wkłady - obligatoryjnie oprocentowane (art. 152 § 3 prawa spółdzielczego).Za przyjęciem, że sumy przeznaczone na powiększenie wkładów pieniężnych wchodzą w skład dochodu podzielnego i są częścią wynagrodzenia za pracę, przemawia także cel art. 169 prawa spółdzielczego. Chodzi tu bowiem o umożliwienie dyspozycji środkami finansowymi korzystniej zarówno dla spółdzielni, jak i jej członków. Korzyścią spółdzielni jest powiększenie, choćby czasowe, jej zasobów, korzyścią członków - dogodna forma oszczędzania ich środków pieniężnych.Stosownie do normy art. 42 § 1 prawa spółdzielczego uchwały walnego zgromadzenia obowiązują wszystkich członków spółdzielni.(...) W sytuacji takiej, jaka jest przedmiotem niniejszych rozważań, wypłata omawianych należności w przewidzianej formie, tj. w formie zwiększenia wkładu członkowskiego, oczywiście nie może już nastąpić. Nie oznacza to jednak możliwości pozbawienia byłego członka ekwiwalentu tego powiększenia, jeżeli stanowić ono miało w istocie rzeczy część jego wynagrodzenia za pracę.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.