II PK 168/18

Sygn. akt II PK 168/18 POSTANOWIENIE Dnia 25 czerwca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski w sprawie z powództwa R.D. przeciwko ,,S.” Sp. z o.o. w Z. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 25 czerwca 2019 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia 23 lutego 2018 r., sygn. akt IV Pa […], I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego 1.800 zł (tysiąc osiemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 23 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy w Z. oddalił apelację R.D. wniesioną od wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia 29 września 2017 r., w którym oddalono powództwo w zakresie dotyczącym diet z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju. Powód domagał się zasądzenia od ,,S.” Spółka z o.o. w P. 41.628,35 zł tytułem wyrównania diet za podróże służbowe za okres od kwietnia 2013 r. do grudnia 2014 r. Sądy ustaliły, że od dnia 1 lutego 2012 r. u pracodawcy obowiązywał regulamin wynagradzania, w którym zastrzeżono, że „z tytułu wykonywania podróży służbowej poza granicami kraju kierowcom przysługuje dieta w wysokości 35 euro”. Sądy zwróciły uwagę, że postanowienie to znajduje 2 umocowanie w art. 775 § 3 k.p., wyklucza zastosowanie art. 775 § 5 k.p. w związku z art. 775 § 2 k.p., gdyż określona w regulaminie dieta jest wyższa od diety z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju – tym samym pracodawca nie przekroczył ograniczenia z art. 775 § 4 k.p. W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie art. 775 § 3-5 k.p. w związku z art. 9 § 2 k.p. i art. 18 § 2 k.p., w związku z art. 112 k.p., poprzez ich niewłaściwą wykładnie, skutkująca niewłaściwym przyjęciem, że pracodawca może zamieścić w regulaminie wynagradzania niższą stawkę diety, aniżeli wynikająca z rozporządzenia wykonawczego, co prowadzi do nierównego traktowania kierowców wykonujących tę samą pracę, albowiem przepisy wykonawcze ustalają minimalny standard wszystkich świadczeń z tytułu podroży służbowych, co powoduje że nie można zastrzec w takim regulaminie diety za podróż służbową do Niemiec poniżej 49 euro. Uzasadniając przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód podniósł, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, a dodatkowo wniesiona skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.). Istotne zagadnienie prawne i potrzeba wykładni, sprowadza się do wyjaśnienia kwestii czy obowiązuje pracownika ustalenie przez pracodawcę w regulaminie wynagradzania niższej wartości stawki diety za podróże zagraniczne, aniżeli wynikającej z rozporządzenia wykonawczego. W tym zakresie powód wskazał, że zróżnicowanie tego rodzaju prowadzi do nierównego traktowania kierowców wykonujących tą samą pracę. Powód stoi na stanowisku, że przepisy wykonawcze ustalają minimalny standard wszystkich świadczeń z tytułu podroży służbowych. Natomiast kierowcy wykonujący zawód u pracodawców, u których nie obowiązuje regulamin wynagradzania zarabiają więcej, aniżeli tacy pracownicy jak powód, który wykonywał pracę w zakładzie, gdzie obowiązuje krzywdzący go regulamin wynagradzania. W jego ocenie wymaga też wyjaśnienia korelacja między art. 775 § 3-5 k.p., art. 9 § 2 k.p., art. 18 § 2 k.p., art. 112 k.p. Jeżeli zasadą jest, że pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków, a postanowienia regulaminów nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż przepisy Kodeksu pracy oraz innych aktów wykonawczych, to w 3 ocenie powoda obowiązujące u pozwanego rozwiązanie, że stawka diety za podróż zagraniczną jest niższa niż wynikająca z rozporządzenia wykonawczego jest nieważne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Nie doszło bowiem do ziszczenia się przesłanek z art. 3989 § 1 k.p.c. Relacja zachodząca między art. 775 § 4 i § 5 k.p., zważywszy na upoważnienie z art. 775 § 3 k.p. jest klarowna. Pracownicy zatrudnieni u pracodawców spoza sfery budżetowej mogą korzystać z ustalonego w rozporządzeniu wykonawczym tylko wówczas, gdy regulamin wynagrodzenia nie zawiera odmiennych postanowień. W razie ich występowania ustawodawca stawia jeden warunek, dieta zagraniczna nie może być niższa od diety obowiązującej na obszarze kraju. Inaczej rzecz ujmując, struktura jednostek redakcyjnych art. 775 k.p. zmusza do zaakceptowania dyferencjacji podmiotowej. Odmiennie określono sytuację prawną przebywających w podróży służbowej "pracowników zatrudnionych w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej" a inaczej "pracowników zatrudnionych u innego pracodawcy". W pierwszym przypadku "wysokość i warunki ustalenia" należności reguluje rozporządzenie wykonawcze (wydane na podstawie delegacji z art. 772 § 2 k.p.), w drugim, "warunki wypłacania" należności z tytułu podróży służbowej określa się w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę (art. 772 § 3 k.p.). Odkodowanie przekazu normatywnego z art. 775 § 3 k.p. nie jest możliwe bez konfrontacji z wyjątkami zawartymi w art. 775 § 4 i § 5 k.p. Przedmiotem pierwszego z nich jest dieta. Przeciwstawienie zatem art. 775 § 3 i § 4 k.p. każe sądzić, że dieta jest obligatoryjnym elementem układu zbiorowego pracy, regulaminu wynagradzania lub umowy o pracę. W przeciwnym razie pracownikowi na podstawie art. 775 § 5 k.p. będzie przysługiwać dieta przeznaczona dla pracownika "budżetowego". Co do jej wysokości ustawodawca odstąpił od wzorca określonego w rozporządzeniu. Bez względu na to, czy podróż służbowa odbywa się na terenie kraju, czy też za granicą, jej wysokość nie może być niższa od diety 4 "krajowej" przewidzianej w rozporządzeniu wykonawczym. Jasne jest zatem, że u "innych pracodawców" dieta za podróż poza granicami kraju nie musi pokrywać się ze stawkami przewidzianymi dla pracowników sfery budżetowej. Skoro strony w umowie o pracę lub pracodawca w regulaminie i układzie zbiorowym pracy mogą ustanowić dietę poniżej limitu zawartego w rozporządzeniu wykonawczym, to rodzi się pytanie, czy autonomia regulacyjna jest nieskrępowana, czy też podlega ograniczeniom, a jeśli tak to jakim. Pewne jest, że restrykcji nie można wywodzić z mechanizmów opisanych w art. 18 § 2 i art. 9 § 2 k.p. Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę, że do sytuacji prawnej opisanej w art. 775 § 3 k.p. nie stosuje się gwarancji z art. 775 § 2 k.p. uszczegółowionej w rozporządzeniu wykonawczym. W konsekwencji, postanowienie układu zbiorowego pracy i regulaminu wynagradzania nie może być przymierzane do korzystniejszych rozwiązań wynikających z aktów wykonawczych. Podobnie nie jest możliwe stwierdzenie nieważności postanowienia umownego (odnoszącego się do rozliczania kosztów noclegu) przez odwołanie się do przepisów prawa pracy, które do pracownika nie znajdują zastosowania. Reguły z art. 18 § 2 i art. 9 § 2 k.p. nie monopolizują rozwiązań ochronnych. Kwestie te zostały szczegółowo wyjaśnione w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2017 r., III PZP 2/17, OSNP 2018 nr 3, poz. 28; którą skarżący pomija w rozważaniach zawartych w skardze kasacyjnej. Nie jest również tak, że przedstawiony powyżej mechanizm kształtowania wysokości diet wchodzi w relację z art. 112 k.p. Podłożem badania równego traktowania pracowników jest bowiem zakład pracy. Oznacza to, że nie można przymierzać warunków socjalnych pracowników zatrudnionych u różnych pracodawców i negować jasnej treść przepisu przeciwstawiając jej zasadę równego traktowania. Prawo pracy zostało oparte na dyferencjacji praw i obowiązków, a to umniejsza oddziaływanie argumentów „równościowych” – mają one znaczenie tylko w ramach danego pracodawcy. Przedstawione racje wyjaśniają, że skarga kasacyjna nie jest trafna, a w sprawie nie występuje zagadnienie prawne o istotnym charakterze. Nie można też twierdzić, że po wydaniu uchwały przez skład powiększony Sądu Najwyższego w orzecznictwie występują na tym tle rozbieżności i wątpliwości. Dlatego należało 5 orzec jak w sentencji. O kosztach procesu Sąd Najwyższy orzekł kierując się zasadą z art. 98 § 1 k.p. i art. 99 k.p.c.