SDI 2/12

WYROK Z DNIA 2 MARCA 2012 R. SDI 2/12 Przewodniczący: sędzia SN Andrzej Siuchniński (sprawozdawca). Sędziowie SN: Dorota Rysińska, Eugeniusz Wildowicz. Sąd Najwyższy – Izba Karna z udziałem radcy prawnego – Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych oraz protokó-lanta w sprawie radcy prawnego obwinionego z art. 64 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z art. 27 ust. 6, art. 30 i art. 31 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2012 r. kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajo-wej Izbie Radców Prawnych z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt WO (...), utrzymujące-go w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt D (...), uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu przy Krajowej Izbie Radców Prawnych do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE Radca prawny, orzeczeniem Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych z dnia 14 grudnia 2010 r., został uznany za winnego tego, że „ja-ko pełnomocnik powodów w sprawie z powództwa S. M. i R. M. przeciwko Gminie S. i Centrum H. (...) spółce z o.o. w S., sygn. akt IC 489/08, oraz w sprawie przeciwko Gmi-nie S. i Państwowej Galerii Sztuki w S., sygn. akt IC 449/07, o zapłatę, wnosił do Sądu pisma procesowe, zawierające sformułowania uwłaczające godności osobistej sędziego, jak i sprawowanego przez niego urzędu, przez co swoim zachowaniem przekroczył uprawnienia, wynikające z wolności słowa, określone przepisami prawa i rzeczową po- 2 trzebą, tj. popełnienia czynu z art. 27 ust. 6, art. 30 i art. 31 Kodeksu Etyki Radcy Praw-nego, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 11 ust. 1 w związku z art. 3 i art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z późn. zm.), dopuszczając się popełnienia przewinienia dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy”. Za to, na podstawie art. 65 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a ustawy o rad-cach prawnych, Okręgowy Sąd Dyscyplinarny wymierzył mu karę dyscyplinarną nagany z ostrzeżeniem oraz zakaz sprawowania patronatu na okres dwóch lat. Od tego orzeczenia odwołanie wniósł obwiniony, podnosząc zarzut obrazy przepi-sów art. 7, art. 32, art. 33, art. 42 i art. 45 Konstytucji RP, a także naruszenia przepisów procedury karnej, tj. art. 2, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 129, 130, 132, 137, 170 k.p.k. oraz obrazy przepisów prawa materialnego przez uznanie, że obwiniony „dopuścił się zarzucanych czynów”. Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Izbie Radców Prawnych orzeczeniem z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt WO (...), utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Kasację wniósł pełnomocnik obwinionego, który podniósł zarzuty rażącego naru-szenia następujących przepisów prawa: – art. 11 ust. 2 i art. 70 ust. 1 oraz art. 70 ust. 3a ustawy o radcach prawnych przez dokonanie błędnej wykładni wskazanych przepisów, polegającej na przyjęciu, że można wszcząć postępowanie dyscyplinarne w niniejszej sprawie, jeżeli od chwili popełnienia przypisanego obwinionemu przewinienia upłynęło 6 miesięcy oraz że dopuszczalna jest karalność tego przewinienia dyscyplinarnego po upływie 2 lat od daty jego popełnienia; – art. 6 w zw. z art. 270 § 1 k.p.k. w zw. z art. 68 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, poprzez pozbawienie obwinionego prawa do obrony jako strony postępowania dys-cyplinarnego (w uzasadnieniu kasacji podniesiono nadto zarzut nieodniesienia się Wyższego Sądu Dyscyplinarnego do kwestii obrazy art. 6 k.p.k., która była akcen-towana w odwołaniu obwinionego radcy prawnego). Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżo-nego orzeczenia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orze-czenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź zmianę zaskarżonego orze-czenia i uniewinnienie obwinionego. 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Zasadny okazał się drugi zarzut, choć jego uwzględnienie było wynikiem analizy uzasadnienia, a nie petitum kasacji, gdzie został on sformułowany w sposób wadliwy, albowiem odnosił się do orzeczenia Sądu pierwszej instancji, co na etapie postępowania kasacyjnego nie jest dopuszczalne. Z tego względu, w świetle dyspozycji art. 118 § 1 k.p.k., uprawnione było rozpatrzenie tego zarzutu jako zarzutu niedokonania prawidłowej kontroli instancyjnej przez Sąd ad quem. Na margine-sie należy zauważyć, że niezrozumiałe jest podnoszenie przez skarżącego zarzutu obrazy art. 270 § 1 k.p.k., regulującego przepadek przedmiotu lub sumy poręczenia i art. 68 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, dotyczącego stron postępowania dyscyplinarnego. Orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, w kontekście okoliczności podnoszo-nych przez skarżącego, mogło zostać skutecznie zaskarżone jedynie zarzutem obrazy art. 433 § 2 k.p.k., albowiem istotnie Wyższy Sąd Dyscyplinarny nie odniósł się w ogóle do zarzutu naruszenia prawa do obrony z powodu wydania orzeczenia na rozprawie prowa-dzonej pod nieobecność obwinionego. Ważkość wspomnianego zarzutu, dotykającego fundamentalnej zasady gwarancyj-nej, nakładała na Sąd odwoławczy obowiązek szczególnie wnikliwego jego rozpoznania i pogłębionego przedstawienia swojego stanowiska w uzasadnieniu orzeczenia. Całkowite zaniechanie dokonania kontroli instancyjnej w tym zakresie należy uznać za uchybienie o charakterze rażącym, które – przy uwzględnieniu doniosłości pominiętego zarzutu dla głównego przedmiotu postępowania – niewątpliwie mogło mieć wpływ na treść zaskar-żonego kasacją orzeczenia. Z tego względu konieczne było jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu, który raz jesz-cze dokona analizy zasadności odwołania obwinionego radcy prawnego ze szczególnym uwzględnieniem realiów procesowych sprawy, które miały miejsce w dniu 14 grudnia 2010 r., w kontekście zasady obowiązkowego udziału obwinionego na rozprawie przed sądem pierwszej instancji (art. 374 § 1 k.p.k. w zw. z art. 74¹ ustawy o radcach prawnych) i przepisów wprowadzających wyjątki od tej reguły (art. 377 k.p.k.). Za niezasadny Sąd Najwyższy uznał natomiast pierwszy zarzut. Należy bowiem stwierdzić, że terminy przedawnienia karalności i możliwości wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, wynoszące odpowiednio 2 lata i 6 miesięcy, dotyczą sytuacji określonej 4 w art. 11 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, a nie ogólnie wszystkich przewinień dyscy-plinarnych, stanowiących nadużycie wolności słowa, wypełniających znamiona zniesła-wienia lub zniewagi. Kluczową kwestią, wskazującą na oczywistą bezzasadność tego za-rzutu, jest właściwa wykładnia art. 11 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, która prowadzi do jednoznacznego wniosku, że określony tam immunitet materialny dotyczy zniewagi lub zniesławienia jedynie określonej kategorii podmiotów, do których należą: strona, jej pełnomocnik, świadek, biegły i tłumacz. Do tego katalogu ustawodawca nie zaliczył jed-nak sądu. Z tego względu należy uznać, że przewinienie dyscyplinarne, polegające na znieważeniu członków składu sędziowskiego, przedawnia się według zasad ogólnych określonych w art. 70 ust. 3a in princ. ustawy o radcach prawnych, tj. z momentem upły-wu okresu pięciu, a nie dwóch lat od jego popełnienia. Analogicznie, jeśli chodzi o moż-liwość wszczęcia postępowania dyscyplinarnego czas ten wynosi trzy lata, a nie sześć miesięcy (art. 70 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspo-zytywnej wyroku.