II URN 174/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Marii P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. o wysokość emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 26 lutego 1987 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni odwołała się od decyzji organu rentowego, na podstawie której organ ten dokonał obliczenia wymiaru emerytury. W odwołaniu wnioskodawczyni domagała się wliczenia do podstawy wymiaru emerytury również wynagrodzenia otrzymywanego w drugim miejscu pracy, tj. w Polskim Towarzystwie (...), w którym była dodatkowo zatrudniona na 1/2 etatu.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie wnioskodawczyni, a rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach oraz wynikających wnioskach.Wnioskodawczyni była zatrudniona na pełnym etacie w Instytucie (...) w charakterze adiunkta naukowo-badawczego oraz na 1/2 etatu w okresie od 1 października 1972 r. do dnia 31 grudnia 1980 r. w Polskim Towarzystwie (...) Decyzją z dnia 13 maja 1981 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni emeryturę, biorąc za podstawę wynagrodzenie, jakie wnioskodawczyni otrzymała w okresie od dnia 1 grudnia 1979 r. do dnia 31 grudnia 1980 r. w Instytucie (...). W tejże decyzji organ rentowy do podstawy wymiaru emerytury nie wliczył wynagrodzenia wnioskodawczyni otrzymywanego w Polskim Towarzystwie (...). Emerytura przyznana wnioskodawczyni decyzją z dnia 13 maja 1981 r. została zawieszona z powodu zatrudnienia wnioskodawczyni za granicą na stanowisku lekarza, gdzie wnioskodawczyni pracowała od 4 marca 1981 r. do dnia 4 marca 1986 r.Po powrocie z zagranicy wnioskodawczyni zwróciła się do organu rentowego o ponowne przeliczenie emerytury. Z pisma wnioskodawczyni z dnia 17 czerwca 1986 r. (akta rentowe) wynika, że zgodnie z jej wnioskiem przeliczenie emerytury po powrocie z zagranicy miało nastąpić na podstawie § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia za granicą i zasad udzielania świadczeń rentowych z tytułu tego zatrudnienia (Dz. U. Nr 17, poz. 81).Organ rentowy przeliczył wnioskodawczyni emeryturę, biorąc za podstawę jej wymiaru wynagrodzenie z okresu od dnia 1 marca 1985 r. do dnia 1 lutego 1986 r. (okres pobytu wnioskodawczyni w M.), jakie w tym czasie w Instytucie (...) osiągał pracownik zatrudniony w tym samym charakterze co wnioskodawczyni przed wyjazdem za granicę.Sąd Wojewódzki nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania wnioskodawczyni, w którym domagała się wliczenia do podstawy wymiaru emerytury również wynagrodzenia osiąganego w okresie od dnia 1 marca 1985 r. do dnia 1 lutego 1986 r. przez pracownika zatrudnionego w tym samym charakterze co wnioskodawczyni, tj. na 1/2 etatu, w Polskim Towarzystwie (...) przed jej wyjazdem za granicę. Stanowisko swe Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uzasadnił tym, że podstawa wymiaru emerytury obliczona została za okres od dnia 1 marca 1985 r. do dnia 1 lutego 1986 r., a w tym okresie wnioskodawczyni nie wykonywała dodatkowego zatrudnienia na 1/2 etatu w Polskim Towarzystwie (...), a zatem to wynagrodzenie nie może być wzięte pod uwagę przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając rażące naruszenie art. 17 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) oraz § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia za granicą i zasad udzielania świadczeń rentowych z tytułu tego zatrudnienia (Dz. U. Nr 17, poz. 81). Skarżący wnosił o uchylenie wyroku i ustalenie, że do podstawy wymiaru emerytury wnioskodawczyni wlicza się również wynagrodzenie uzyskane w Polskim Towarzystwie Lekarskim w okresie od dnia 1 października 1972 r. do dnia 31 grudnia 1980 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosząc o oddalenie rewizji nadzwyczajnej złożył pismo Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych mające popierać jego stanowisko.Oceniając stanowiska obu stron stwierdzić trzeba, co następuje:Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) przy ustalaniu świadczeń emerytalnych i rentowych uwzględnia się okresy zatrudnienia obywateli polskich za granicą, tj. m.in. okresy zatrudnienia w polskich placówkach, instytucjach lub przedsiębiorstwach, do których zostali delegowani lub skierowani. Powołany ust. 1 art. 10 nie stanowi jedynej i wyłącznej podstawy prawnej w przedmiocie ustalania okresów zatrudnienia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych obywateli polskich skierowanych za granicę. Delegację ustawową w zakresie ustalania innych okresów niż wymienione w ust. 1 art. 10 zawiera ust. 2 art. 10, zgodnie z którym Rada Ministrów została upoważniona do ustalenia w drodze rozporządzenia okresów zatrudnienia obywateli polskich za granicą innych niż wymienione we wspomnianym ust. 1 art. 10. W wykonaniu tej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia za granicą i zasad udzielania świadczeń rentowych z tytułu tego zatrudnienia (Dz. U. Nr 17, poz. 81). Stosownie do § 4 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia na wniosek zainteresowanego podstawę wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych może stanowić przeciętne wynagrodzenie osiągane w kraju w okresie zatrudnienia pracownika za granicą przez innych pracowników z tytułu ich zatrudnienia w tym samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę. Przepis § 4 ust. 1 pkt 2 ma charakter normy szczególnej mieszczącej się w ramach delegacji ustawowej zawartej w ust. 2 art. 10 ustawy emerytalnej z 1982 r. Z przepisu tego wynikają dwie konsekwencje. Po pierwsze - obliczanie podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych nie następuje przy uwzględnieniu wysokości zarobków osiąganych za granicą przez pracownika tam delegowanego lub skierowanego, a po drugie - podstawę wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych stanowi wynagrodzenie z tytułu pracy wykonywanej przez pracownika w kraju przed wyjazdem za granicę, a ponieważ - z uwagi na pobyt za granicą - pracownik w kraju pracy nie wykonywał, przeto bierze się za podstawę wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez pracownika zatrudnionego w tym samym lub podobnym charakterze co pracownik delegowany za granicę przed jego wyjazdem za granicę. Skoro zatem jest niesporne, że wnioskodawczyni przed jej skierowaniem do pracy za granicę była zatrudniona na pełnym etacie w Instytucie (...) i nieprzerwanie przez przeszło 8 lat na 1/2 etatu w Polskim Towarzystwie (...) - art. 17 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej z 1982 r., przeto stosownie do zgłoszonego przez nią wniosku oraz zgodnie z powołanym § 4 ust. 1 pkt 2 za podstawę wymiaru świadczeń emerytalnych należy brać pod uwagę nie tylko wynagrodzenie otrzymane w okresie pobytu wnioskodawczyni za granicą przez pracownika zatrudnionego w podobnym charakterze co wnioskodawczyni w Instytucie (...), lecz również wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez pracownika na 1/2 etatu w Polskim Towarzystwie (...) w okresie, kiedy wnioskodawczyni była zatrudniona za granicą.W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że jeżeli pracownik - przed jego oddelegowaniem do pracy za granicę - był zatrudniony w kraju w jednym zakładzie pracy na pełnym etacie, a w drugim na 1/2 etatu w warunkach odpowiadających wymaganiom zawartym w art. 17 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), to na wniosek zainteresowanego podstawę wymiaru świadczeń emerytalnych stanowi przeciętne wynagrodzenie osiągane w kraju w okresie zatrudnienia pracownika za granicą przez innych pracowników zatrudnionych w tym samym lub podobnym charakterze w obu zakładach pracy, w których pracownik był zatrudniony przed jego oddelegowaniem za granicę (§ 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia za granicą i zasad udzielania świadczeń rentowych z tytułu tego zatrudnienia - Dz. U. Nr 17, poz. 81).Ponieważ w aktach rentowych brak jest dokładnych danych co do wysokości wynagrodzenia otrzymywanego w Polskim Towarzystwie (...) przez pracownika zatrudnionego na 1/2 etatu w podobnym charakterze co wnioskodawczyni w okresie, kiedy wnioskodawczyni była skierowana do pracy za granicę (akta rentowe), przeto z tych przyczyn Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.