III UZP 27/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sadowski.Sędziowie SN: S. Perestaj, S. Szymańska (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Józefa N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o zasiłek chorobowy dla rolnika indywidualnego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 7 lipca 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy przy ustalaniu prawa do zasiłku chorobowego na zasadach art. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin stosuje się odpowiednio, poprzez art. 63 pkt 2 tej ustawy, art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa? Jeżeli tak, to:2. Czy stwierdzona przez lekarzy przerwa w chorobowej niezdolności do pracy trwająca ponad 30 dni uzasadnia uznanie nowego okresu uprawnień do zasiłku chorobowego nie dłuższego od 180 dni bez wliczenia okresu pobierania zasiłku chorobowego poprzedzającego powyższą przerwę w niezdolności do pracy?"podjął następującą uchwałę:Jeżeli przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej a powstaniem nowej niezdolności do pracy spowodowanej tą samą chorobą zawodową przekroczyła 30 dni, rolnik nabywa prawo do pobierania zasiłku chorobowego w rozmiarze do 180 dni. Do okresu tego nie wlicza się okresu pobierania zasiłku chorobowego poprzedzającego tę przerwę (art. 6 ust. 1 i art. 63 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm. w związku z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143). Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 18 kwietnia 1988 r. Oddział ZUS w R. odmówił Józefowi N., rolnikowi indywidualnemu, przyznania zasiłku chorobowego za okres od dnia 12 stycznia 1988 r. do dnia 31 maja 1988 r. z tego powodu, że pobrał już zasiłek chorobowy z tytułu tej samej choroby zawodowej - dychawicy oskrzelowej za okres od dnia 10 maja 1986 r. do dnia 6 grudnia 1986 r., tj. za 180 dni. W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wnioskodawca podtrzymał swoje żądanie. Sąd Wojewódzki uznał, że w sprawie zachodzą poważne wątpliwości prawne związane z wykładnią art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), określanej dalej jako ustawa o u.s.r.i., które sformułował w przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym, przytoczonym w sentencji niniejszej uchwały. Z motywów zagadnienia prawnego wynika, że Sąd Wojewódzki ma wątpliwość, czy w odniesieniu do rolników indywidualnych należy poprzez art. 63 pkt 2 ustawy o u.s.r.i. stosować art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143), w myśl którego do okresu zasiłkowego nie wlicza się okres poprzedniej niezdolności do pracy spowodowanej tą samą chorobą, jeżeli przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności do pracy przekracza 30 dni. Zdaniem Sądu, za niekorzystnym dla rolnika stanowiskiem organu rentowego może przemawiać charakter art. 6 ust. 1 ustawy o u.s.r.i. Skoro przepis ten jest przepisem szczególnym, można by zatem wnioskować, że uregulował on całościowo uprawnienie rolnika do zasiłku chorobowego, co w konsekwencji oznaczałoby, że rolnikowi przysługuje prawo do zasiłku chorobowego tylko w rozmiarze 180 dni. Jednakże - zdaniem Sądu - można także twierdzić, że art. 6 ust. 1 ustawy o u.s.r.i. nie reguluje uprawnień rolników do zasiłku chorobowego w razie przerw w niezdolności do pracy. W przepisie tym bowiem jest mowa tylko o "nieprzerwanym okresie niezdolności", z czego można wyprowadzić wniosek, że w odniesieniu do rolników indywidualnych ma zastosowanie - poprzez art. 63 pkt 2 tejże ustawy - przepis art. 9 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych w razie choroby lub macierzyństwa. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 6 ust. 1 ustawy o u.s.r.i. stanowi, że zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który uległ wypadkowi przy pracy w gospodarstwie rolnym lub zachorował na chorobę zawodową, za każdy dzień niezdolności do pracy trwającej nieprzerwanie co najmniej kolejnych 15 dni, nie dłużej jednak niż przez 180 dni. Z przepisu tego wynika więc, że ubezpieczony ma prawo do zasiłku chorobowego tylko w sytuacji, gdy niezdolność do pracy spowodowana jest wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym lub chorobą zawodową oraz gdy okres niezdolności do pracy trwa nieprzerwanie przez co najmniej 15 kolejnych dni. Ponadto ubezpieczony ma prawo do zasiłku chorobowego nie dłużej niż przez 180 dni. Artykuł 6 ust. 1 ustawy o u.s.r.i. jest przepisem szczególnym, w związku z czym podlega on wykładni ścisłej. Z uwagi na jego treść zatem nie można dopatrywać się, że uregulowano w nim w sposób wyczerpujący uprawnienie osób ubezpieczonych na podstawie tejże ustawy do zasiłku chorobowego, a w szczególności przesądzono o braku prawa do zasiłku chorobowego w razie ponownego powstania niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym z tytułu następstw z tego samego wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym lub tej samej choroby zawodowej. Stanowisko, że w art. 6 ust. 1 ustawy o u.s.r.i. ta ostatnia kwestia nie została uregulowana, uzasadnia także treść art. 63 pkt 2 tejże ustawy. Artykuł 63 stanowi, że w sprawach nie uregulowanych, a dotyczących świadczeń określonych w ustawie, stosuje się w zakresie świadczeń emerytalnych i rentowych przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (pkt 1), zaś w zakresie innych świadczeń - przepisy o odpowiednich świadczeniach przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin (pkt 2).Zasiłek chorobowy jest świadczeniem wymienionym w art. 2 pkt 4 ustawy o u.s.r.i. i jest uznany za świadczenie przysługujące z tytułu wypadków przy pracy w gospodarstwie rolnym lub choroby zawodowej. Uregulowanie zawarte w art. 63 stanowi realizację postulatu maksymalnego zbliżenia systemu ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych do systemu zaopatrzenia emerytalnego pracowników, oczywiście, przy uwzględnieniu specyfiki pracy w gospodarstwie rolnym; postulat ten znalazł wyraz w szeregu unormowań zawartych w ustawie o u.s.r.i. Przepisu o treści art. 63 (lub zbliżonej) nie zawierała poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), co ma istotne znaczenie dla wykładni art. 6 ust. 1 ustawy o u.s.r.i. Ustawa z 1977 r. przewidywała w art. 36 stosowanie (wprost lub odpowiednio) w sprawach nie unormowanych przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym lub o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego dla pracowników - tylko w zakresie postępowania w sprawach świadczeń.Artykuł 63 pkt 2 ustawy o u.s.r.i. zatem stanowi w tym przedmiocie istotną merytoryczną zmianę w porównaniu z poprzednio obowiązującym stanem prawnym, przy czym przepis ten nakazuje stosowanie w zakresie innych świadczeń niż emerytalno-rentowe przepisów o odpowiednich świadczeniach. Stwierdzenie w tym przepisie, że stosuje się "przepisy o odpowiednich świadczeniach...", oznacza, iż te przepisy należy stosować wprost. W przeciwnym razie ustawodawca bowiem nakazałby stosowanie tych przepisów odpowiednio. W świetle powyższego uzasadnione jest zatem stanowisko, że w odniesieniu do osób objętych ubezpieczeniem na podstawie ustawy o u.s.r.i. ma - w związku z art. 63 pkt 2 tejże ustawy - zastosowanie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Przyznanie zasiłku chorobowego w razie ponownego powstania niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym z tytułu następstw tego samego wypadku w gospodarstwie rolnym lub tej samej choroby zawodowej może nastąpić w sytuacji, gdy ponowna niezdolność do pracy trwa nieprzerwanie co najmniej kolejnych 15 dni, przy czym ponowny okres zasiłkowy nie może przekraczać 180 dni, a to z uwagi na postanowienia zawarte w art. 6 ust. 1 ustawy o u.s.r.i. Powyższe argumenty uzasadniają podjęcie uchwały, że jeżeli przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności do pracy spowodowanej tą samą chorobą zawodową przekroczyła 30 dni, rolnik nabywa prawo do pobierania zasiłku chorobowego w rozmiarze do 180 dni, przy czym do okresu tego nie wlicza się okresu pobierania zasiłku chorobowego poprzedzającego tę przerwę. Stanowisko takie zajął także na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie. Podjęta uchwała jest też zgodna z poglądem wyrażonym przez Krajowy Związek Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych.