VI KZP 2/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: S. Fornalik (sprawozdawca), W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława S. i innych oskarżonych o czyn określony w art. 107 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3, poz. 6) w zw. z ustawą z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 21, poz. 96), po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Nowym Sączu - postanowieniem z dnia 9 lutego 1988 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy zawarte w art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3, poz. 6) sformułowanie: «Kto narusza obowiązek ochrony środowiska» odnosi się wyłącznie do obowiązków określonych w dziale III tej ustawy, czy także do naruszenia obowiązków wynikających z innych aktów prawnych albo też zasad prawidłowego gospodarowania?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUstawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3, poz. 6) w art. 107 wprowadziła karalność występku polegającego na naruszeniu obowiązku ochrony środowiska i spowodowaniu w ten sposób (chociażby nieumyślnie) zanieczyszczenia tego środowiska w stopniu narażającym na niebezpieczeństwo życie lub zdrowie ludzkie, zniszczenie w znacznych rozmiarach w świecie roślinnym lub zwierzęcym lub poważne szkody w gospodarce.Istotnym znamieniem wymienionego występku jest "naruszenie obowiązku ochrony środowiska" z winy umyślnej (ust. 1) lub nieumyślnej (ust. 2), przy czym sformułowanie art. 107 ustawy, inaczej niż art. 108 i art. 109 tej ustawy, nie określa bliżej dziedziny działalności, w jakiej może ewentualnie dojść do zanieczyszczenia środowiska. Wnioskować zatem należy, że obowiązki ochrony środowiska w rozumieniu art. 107 wymienionej ustawy należy rozumieć szeroko i że mogą one być związane z różnego rodzaju działalnością gospodarczą.Taką wykładnię tego przepisu uzasadnia także treść innych przepisów omawianej ustawy, a w szczególności art. 64 i 66 nakładające na organy administracji państwowej oraz na jednostki organizacyjne i fizyczne prowadzące działalność gospodarczą obowiązek zapewnienia ochrony środowiska oraz eliminowania lub ograniczenia uciążliwości szkodliwych dla środowiska. W artykule 66 tylko przykładowo wylicza się niektóre obowiązki ochrony środowiska obciążające wymienione wyżej organy i jednostki, o czym świadczy użycie słów "w szczególności przez". Ponadto trzeba mieć na względzie to, że ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska, będąc niewątpliwie aktem podstawowym w odniesieniu do przedmiotu ochrony, jakim jest środowisko, nie uchyliła innych przepisów prawnych (z wyjątkiem wynikającym z art. 116 i 117 ustawy), zawierających normy kształtujące obowiązki w zakresie ochrony poszczególnych elementów środowiska, zawarte w prawie wodnym, prawie górniczym, prawie budowlanym, prawie geologicznym czy w ustawach o ochronie gruntów rolnych i leśnych, o gospodarce lasami, o ochronie przyrody i in. Wynika z tego, że nie tylko przepisy omawianej ustawy, ale także i przepisy innych aktów prawnych precyzują obowiązki organów i jednostek organizacyjnych i fizycznych - prowadzących działalność gospodarczą - w zakresie ochrony środowiska, a zatem że art. 107 ustawy ma zastosowanie także i wtedy, gdy naruszono obowiązek ochrony środowiska określony w innej normie prawnej, np. w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 21, poz. 96).Dodatkowo należy wskazać, że przeciwko odmiennej wykładni art. 107 ustawy przemawia to, iż w art. 3 tej ustawy, zawierającym ustawową interpretację niektórych wyrażeń użytych w ustawie, w pkt 10 podano, że ilekroć w ustawie mowa jest o przepisach o ochronie środowiska, tylekroć "rozumie się przez to także inne przepisy regulujące sprawy ochrony środowiska lub jego elementów przyrodniczych". Przemawia to za traktowaniem przepisów ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska jako przepisów głównych w sferze związanej z jego ochroną, jednakże nie eliminujących innych obowiązujących przepisów o ochronie środowiska w jego różnorodnych szczególnych postaciach.Za taką wykładnią przemawia również unormowanie zawarte w art. 111 ust. 1 ustawy, w którego treści ustawodawca przewidział możliwość zbiegu przepisów tej ustawy z przepisami o obowiązku ochrony i kształtowania środowiska zawartych w innych aktach prawnych, przy czym w takim wypadku stosuje się przepisy ustawy. Inaczej natomiast unormowano w ustawie odpowiedzialność karną za naruszenie obowiązków w zakresie ochrony środowiska. Zgodnie bowiem z treścią art. 111 ust. 2 tej ustawy w wypadku zbiegających się przepisów tej ustawy z przepisami innych aktów prawnych dotyczących odpowiedzialności karnej zasada specjalności nie ma zastosowania.Jeżeli chodzi o ostatnią część pytania, to na tle unormowań zawartych w ustawie zasadę prawidłowego gospodarowania należy rozumieć jako działanie zmierzające do osiągnięcia pozytywnych rezultatów produkcyjnych, uwzględniające jednocześnie ochronę środowiska. Na tak rozumianą ostatnią część pytania należy więc odpowiedzieć, że zasada prawidłowego gospodarowania nie może naruszać obowiązku ochrony środowiska, o którym mowa w art. 107 ustawy.Od tak pojmowanej zasady prawidłowego gospodarowania należy odróżnić takie gospodarowanie, które ma na celu osiąganie pozytywnych rezultatów produkcyjnych, lecz bez odpowiedniego zabezpieczenia środowiska i w konsekwencji zanieczyszczenie go. Takie zanieczyszczenie środowiska - w sposób określony w art. 107 ustawy - stanowi w istocie swej naruszenie obowiązku wymienionego w tym przepisie.