II CSKP 205/22

Sygn. akt II CSKP 205/22 POSTANOWIENIE Dnia 18 listopada 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maciej Kowalski (przewodniczący) SSN Mariusz Załucki (sprawozdawca) SSN Kamil Zaradkiewicz w sprawie z wniosku Gminy Sandomierz z udziałem B. P. i Skarbu Państwa - Starosty Sandomierskiego o zasiedzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 listopada 2022 r., skargi kasacyjnej uczestniczki B. P. od postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt II Ca 27/19, 1) stwierdza, że dokonane w dniu 6 września 2022 r. i 25 października 2022 r. czynności określone jako postanowienia Sądu Najwyższego są orzeczeniami nieistniejącymi; 2) odrzuca wniosek o wyłączenie SSN Jacka Widło od rozpoznania sprawy; 3) odrzuca wniosek o wyłączenie SSN Grzegorza Misiurka od rozpoznania sprawy. UZASADNIENIE Wyznaczony do składu zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Cywilnej z 21 czerwca 2022 r. SSN Jacek Widło pismem z 7 lipca 2022 r. wniósł o wyłączenie go od orzekania w sprawie. Jako podstawę 2 wniosku wskazał art. 51 k.p.c., oraz odpowiednio stosowane art. 48-49 k.p.c., oraz ewentualnie art. 44[1] § 1 k.p.c. (dobro wymiaru sprawiedliwości). W uzasadnieniu SSN Jacek Widło wskazał, iż wniosek złożono z uwagi na treść wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z 8 listopada 2021, (Dolińska -Ficek, Ozimek), z którego wynika, że orzeczenie wydane przez Sąd, w skład którego uczestniczy sędzia powołany na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), narusza standard z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (sądu ustanowionego ustawą). Powoduje to w ocenie SSN Jacka Widło poważne ryzyko traktowania orzeczenia wydanego w takiej sytuacji jak w warunkach nieważności postępowania. Wskazuje on w związku z tym, iż wniosek jest uzasadniony dobrem wymiaru sprawiedliwości, interesem stron i ich prawem do rzetelnego procesu oraz dobrem państwa. W ocenie SSN Jacka Widły podstawą rozstrzygnięcia może być także stosowany odpowiednio art. 44[1] § 1 k.p.c. (dobro wymiaru sprawiedliwości). Sąd Najwyższy postanowieniem z 6 września 2022 r. wyłączył SSN Jacka Widłę od orzekania w niniejszej sprawie, bez wskazania uzasadnienia tej decyzji. Następnie zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Cywilnej z 7 września 2022 r., w związku z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2022 r., w miejsce SSN Jacka Widło do składu został wyznaczony SSN Grzegorz Misiurek, który w planie sesji Izby Cywilnej miesiącu wrześniu pełnił funkcję sędziego rezerwowego. SSN Grzegorz Misiurek pismem z 19 września 2022 r. złożył analogiczny wniosek jak SSN Jacek Widło, tj. o wyłączenie go od orzekania w sprawie, powołując się na analogiczne okoliczności związane przede wszystkim z powołaniem na urząd sędziego, choć nie wskazał we wniosku kogo te okoliczności dotyczą. Powołał się także na uchwałę połączonych Izb Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20). 3 Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 25 października 2022 r. wyłączył SSN Grzegorza Misiurka od orzekania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Najwyższy wskazał, że w uchwale połączonych Izb Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20), Sąd Najwyższy przesądził, że udział osoby, powołanej do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy nowelizującej z dnia 8 grudnia 2017 r., w składzie Sądu Najwyższego prowadzi w każdym przypadku do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczności składu tego Sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. Uchwała ta zdaniem tego Sądu nie utraciła przy tym waloru obowiązującego po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, choć motywów tego poglądu Sąd szerzej nie wyjaśnił. Wskazał zaś, iż niepodjęcie przez Państwo działań zmierzających do zmiany wadliwych regulacji wewnętrznych, zakwestionowanych w orzecznictwie ETPC, nie zwalnia jego organów, w tym sądów, od powinności poszukiwania rozwiązań w ramach środków dostępnych w systemie prawnym tego Państwa, umożliwiających w sposób najpełniejszy zapewnienie standardów wynikających z EKPC. Jedną z takich możliwości jest – w odniesieniu do prawa do sądu o cechach określonych w art. 6 ust. 1 EKPC – zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego przewidzianej w art. 48 i 49 k.p.c. W ocenie Sądu SSN Grzegorz Misiurek ma prawo powstrzymać się od udziału w składzie wyznaczonym zarządzeniem Prezes Izby Sądu Najwyższego kierującej pracami Izby Cywilnej z udziałem osób powołanych do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy nowelizującej z dnia 8 grudnia 2017 r. do czasu ukształtowania składu sądu w sposób gwarantujący rozpoznanie sprawy z zachowaniem należytych standardów, choć wniosek SSN Grzegorza Misiurka nie obejmował wskazania osób, których ta wadliwość miałaby ewentualnie dotyczyć. Takie rozstrzygnięcie Sądu można przy tym uznać za sprzeczne z przedmiotem wniosku, rozstrzygające o innych okolicznościach niż oznaczone przez SSN Grzegorza Misiurka. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 1. Powyższe okoliczności stanowiły podstawę wątpliwości Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie co do składu, w jakim Sąd winien rozpoznać skargę kasacyjną uczestniczki B. P.. Właściwe ukształtowanie składu sądu to bowiem okoliczność, którą sąd musi brać pod uwagę z urzędu w każdym stanie sprawy. Właściwe ukształtowanie składu ma przy tym m.in. znaczenie praworządnościowe, albowiem – w szerszej perspektywie – wpisuje się w konstytucyjnie gwarantowane prawo obywatela do sądu właściwego, w tym także właściwie obsadzonego i bezstronnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W tym sensie, wniosek o wyłączenie sędziego, uwzględniony z naruszeniem obowiązujących przepisów, mając wymiar zarówno procesowy, jak i ustrojowy, w obu znaczeniach pozostaje instrumentem mogącym ingerować w urzeczywistnienie prawa do sądu. 2. Sąd Najwyższy w pierwszej kolejności ma na uwadze kształtujący się kierunek wykładni przepisów procesowych i ustrojowych dotyczących dopuszczalności oceny prawidłowości nominacji sędziowskich w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz ich wpływu na skuteczność czynności orzeczniczych. Przypomnieć należy, że treść normy prawnej jest taka, jak wynika to z utrwalonego orzecznictwa sądowego, w tym sądów najwyższej instancji (Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego). Ocena w tym zakresie odnosząca się do prawidłowości obsady sądu (składów) co do kwestionowanych czynności procesowych dopełnia argumentację dotyczącą niedopuszczalności samych rozstrzygnięć dotyczących wyłączenia sędziego z uwagi na ich oczywistą niekonstytucyjność, a to z uwagi na naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ignorowanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. 3. Oceny takiej nie zmieniają założenia prawa Unii Europejskiej. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, każdorazowo ocena stanu faktycznego sprawy oraz wykładnia i zastosowanie prawa krajowego, a zatem także norm konstytucyjnych, należą wyłącznie do sądu krajowego (zob. w szczególności wyroki TSUE z: 18 lipca 2007 r., Lucchini, C-119/05, EU:C:2007:434, pkt 43; 26 maja 2011 r., Stichting Natuur en Milieu i in., od C-165/09 do C-167/09, EU:C:2011:348, pkt 47; 26 kwietnia 2017 r., Farkas, C-564/15, EU:C:2017:302, pkt 37; 11 marca 2021 r., Firma Z, C-802/19, 5 EU:C:2021:195, pkt 37; 10 czerwca 2021 r., Ultimo Portfolio Investment (Luxembourg), C-303/20, EU:C:2021:479, pkt 25). 4. Przechodząc do oceny dopuszczalności wyłączenia sędziego wypada w pierwszej kolejności przypomnieć, że prawo polskie w art. 48 k.p.c. wyczerpująco określa sytuacje, w których sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy. Na gruncie art. 48 k.p.c., aby uznać, iż zachodzi okoliczność wyłączenia sędziego z mocy prawa, związek pomiędzy wynikiem sprawy a oddziaływaniem na prawa i obowiązki sędziego nie może być pośredni, dalszy albo hipotetyczny (wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 1991 r., II CR 657/90; uchwała Sądu Najwyższego z 21 listopada 2006 r., III CZP 76/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2013 r., II CSK 720/12). Niedopuszczalna jest rozszerzająca interpretacja tej normy procesowej (postanowienia Sądu Najwyższego: z 30 stycznia 2018 r., III CZ 53/17; z 28 stycznia 2022 r., II CSKP 26/22). 5. Przewidziany z kolei w art. 49 § 1 k.p.c. wniosek o wyłączenie sędziego z powodu jego stronniczości (lub innych okoliczności) musi być obiektywnie uzasadniony jako odnoszący się do postrzegania sędziego jako mogącego wywoływać wątpliwości co do swojej bezstronności. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 6 października 2022 r., III CZP 88/22, ani sama obawa czy osobiste odczucie strony, ani także samego sędziego (w przypadku wniosku od niego pochodzącego), nie mają przy tym znaczenia rozstrzygającego. Obawa o brak bezstronności, skoro ma być oceniana z uwzględnieniem kryteriów obiektywnych, powinna ponadto być realna, a nie wyobrażona. 6. O zachodzącej podstawie swego wyłączenia sędzia winien zawiadomić sąd i wstrzymać się od udziału w sprawie (art. 51 k.p.c.). Z kolei według art. 44[1] § 1 k.p.c., który jak wynika z wniosku SSN Jacka Widły mógłby znaleźć odpowiednie zastosowanie, Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. 7. Wniosek o wyłączenie sędziego powinien być przy tym każdorazowo skonkretyzowany, wskazywać osobę sędziego którego dotyczą okoliczności 6 wyłączenia, oraz szczegółowo opisywać te okoliczności (M. Sekuła-Leleno, Wyłączenie sędziego w polskim procesie cywilnym na tle europejskich standardów prawa do sądu, Studia Prawnicze KUL 2020, nr 1, s. 318 i n.; zob. także postanowienie SN z 21 kwietnia 2004 r., III CO 2/04). 8. W takim stanie normatywnym przypomnieć trzeba orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, według którego niekonstytucyjne, a zatem niedopuszczalne, jest rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego, który obejmuje zarzuty odnoszące się do okoliczności jego powołania (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 2 czerwca 2020 r., P 13/19; z 23 lutego 2022 r., P 10/19; z 10 marca 2022 r., K 7/21). 9. Takie wnioski złożono w istocie w niniejszej sprawie, bowiem wnioski o wyłączenie SSN Jacka Widło i SSN Grzegorza Misiurka dotyczą oceny potencjalnych (hipotetycznych) skutków takiej właśnie oceny. Wskazując okoliczności uzasadniające wyłączenie wnioskujący nawiązują do skutków orzeczeń ETPC dotyczących oceny niezależności sądu z udziałem sędziów Sądu Najwyższego powołanych na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. (choć SSN Grzegorz Misiurek nie konkretyzuje, o powołanie którego członka składu Sądu chodzi). Wnioskujący powołują się m.in. na wyrok ETPC z 8 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, czy wyrok z 3 lutego 2022 r. w sprawie Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20, które z kolei odwołują się do oceny dokonanej w niekonstytucyjnym akcie normatywnym, jakim jest wyeliminowana z obrotu prawnego uchwała z 23 stycznia 2020 r. połączonych składów Izby Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego (BSA I-4110-1/20). Przypomnieć bowiem należy, że uchwała ta jako akt normatywny (wciąż zresztą, tj. mimo jej uchylenia, stanowiący podstawę niektórych rozstrzygnięć, jak np. postanowienia Sądu Najwyższego o wyłączeniu SSN Grzegorza Misiurka) utraciła moc obowiązującą na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (zob. także postanowienie SN z 12 kwietnia 2021 r., I NZP 1/21). Z kolei w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r., K 7/21 jednoznacznie wykluczono kontrolę prawidłowości nominacji sędziowskich jako przesłanki ustalenia standardu prawa do sądu. 7 10. Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się już co do zgodności powoływania sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. W wyroku z 25 marca 2019 r., K 12/18 nie stwierdził naruszenia standardu konstytucyjnego w tym zakresie. Twierdzenia odmienne, w tym takie jak wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z 25 października 2022 r., mogą mieć więc jedynie walor publicystyczny. Są jednak rażąco sprzeczne z obowiązującym w Polsce porządkiem prawnym. Zignorowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego przez Sąd godzi przy tym także w zasadę praworządności wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. W demokratycznym państwie prawa żaden sąd, w tym Sąd Najwyższy, nie ma takiej kompetencji (zob. J. Zajadło, Nieposłuszeństwo sędziowskie, Państwo i Prawo 2016, z. 1, s. 39). 11. Na takim tle, w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, z uwagi na ostateczny charakter i moc powszechnie obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, żaden akt stosowania prawa, którego podstawą miałaby być norma wyeliminowana na mocy orzeczenia Trybunału, nie może być wydany, a tym bardziej, w przypadku jego przedłożenia, respektowany w obrocie prawnym. Orzeczenie takie, jako ignorujące moc powszechnie wiążącą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, jest wydane ultra vires, będąc jednocześnie rażąco sprzecznym z obowiązującym w Polsce porządkiem prawnym. Orzeczenia, które czynią w istocie podstawą prawną normę wyeliminowaną z obrotu prawnego, która sama nie miała podstawy konstytucyjnej, są sprzeczne z art. 7 Konstytucji RP, a to wobec braku kompetencji jakiegokolwiek organu władzy publicznej, w tym sądu, do dokonywania – choćby pośrednio – kontroli czy oceny prawidłowości procedury nominacyjnej na urząd sędziego, a tym bardziej wywodzenia z niej dalszych skutków prawnych. Jakikolwiek wniosek o wyłączenie sędziego oparty na takiej podstawie, z uwagi na sprzeczną z Konstytucją RP wykładnią przepisów prawa i wkroczenie przez ETPC w sferę zastrzeżoną organom konstytucyjnym, w tym Trybunałowi Konstytucyjnemu, winien podlegać jako niedopuszczalny odrzuceniu z powodu rażącego wykroczenia poza ramy konstytucyjne. W tym zakresie Sąd Najwyższy podtrzymuje stanowisko wyrażone w postanowieniu z 28 stycznia 2022 r., II CSKP 26/22 (zob. też np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2022 r., II CSKP 179/22; z 14 marca 2022 r., II CSKP 995/22; z 30 czerwca 2022 r., 8 III CZ 248/22; z 29 lipca 2022 r., II CSKP 1354/22; z 1 sierpnia 2022 r., II CSKP 1564/22; z 12 sierpnia 2022 r., II CSKP 1335/22; z 12 sierpnia 2022 r., II CSKP 1661/22; z 22 września 2022 r., III CZP 119/22; z 11 października 2022 r., III CZP 89/22). W taki właśnie sposób winny zostać rozstrzygnięte wnioski o wyłączenie złożone przez SSN Jacka Widłę i SSN Grzegorza Misiurka. Tak się jednak nie stało, a z tego powodu, postanowienia Sądu Najwyższego z 6 września 2022 r. i 25 października 2022 r. nie mają uzasadnienia w obowiązującym w Polsce stanie prawnym, są z nim rażąco sprzeczne. 12. Na marginesie przypomnieć w tej mierze należy choćby pogląd Trybunału Konstytucyjnego, według którego przeświadczenie sądu o niezgodności obowiązujących przepisów z Konstytucją (tak jak można rozumieć stanowisko Sądu Najwyższego wynikające z postanowienia wydanego w niniejszej sprawie 25 października 2022 r., a dotyczące sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa ustawą nowelizującą z dnia 8 grudnia 2017 r.) nie pozwala temu sądowi na odmowę ich zastosowania. Wynika to z potrzeby zabezpieczenia prawidłowego funkcjonowania systemu prawnego w Polsce (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2001 r., P 4/99, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r., SK 18/00). Gdyby Sąd Najwyższy rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego powziął wątpliwości co do zgodności któregoś z elementów procedury powołania sędziego opisanych w ustawie nowelizującej z dnia 8 grudnia 2017 r. był on zobowiązany do uruchomienia przewidzianej specjalnie w tym celu procedury pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego, także w świetle powoływanego przez ten Sąd orzecznictwa ETPC. Ustrojodawca, w prawie polskim, wyznaczył bowiem organom władzy publicznej materialne i proceduralne granice, w których wszystkie ich rozstrzygnięcia muszą każdorazowo się mieścić. Brak skorzystania przez Sąd Najwyższy z tej procedury i jednoczesne przyjęcie, że ustawa nowelizująca z dnia 8 grudnia 2017 r. narusza standardy konstytucyjne rażąco wykracza poza kompetencje tego Sądu, wkraczając w obszar działalności Trybunału Konstytucyjnego jako organu konstytucyjnego (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2002 r., III CKN 326/01; wyrok Sądu Najwyższego z 21 lutego 2007 r., II KK 261/06; uchwała Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2002 r.; 9 wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2008 r,, I FSK 442/07). Żadna norma konstytucyjna nie daje jakiemukolwiek organowi władzy, w tym żadnemu sądowi, kompetencji samodzielnej oceny skuteczności powołań na urząd sędziego, o ile nie zostało wzruszone domniemanie konstytucyjności, to zaś może nastąpić wyłącznie na mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Na gruncie określonego w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP obowiązku podległości Konstytucji i ustawom sędziowie w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości nie są uprawnieni do odmowy stosowania przepisów ustawy w przypadku powzięcia wątpliwości o ich niezgodności z Konstytucją (zob. L. Garlicki [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, Warszawa 2005, art. 178, s. 14 i n.; P. Wiliński, P. Karlik [w:] Konstytucja RP. Komentarz, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, art. 178, Nb. 62). W tym zakresie można zresztą dodatkowo przypomnieć, iż Trybunał Konstytucyjny o niezgodności ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa z Konstytucją wypowiadał się już w wyrokach z 25 marca 2019 r., K 12/18; z 20 czerwca 2017 r., K 5/17; z 29 listopada 2007 r., SK 43/06, z 27 maja 2008 r., SK 57/06 i 19 listopada 2009 r., K 62/07, których to Sąd Najwyższy wydając postanowienia z 6 września 2022 r. i 25 października 2022 r. z niewiadomych przyczyn nie dostrzegł, co także winno rzutować na ocenę legalności wydania tych postanowień. Rażące nadużycie czynności orzeczniczych nie może pozostać bez reakcji Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie, którego rolą jest m.in. zapobieganie powstawaniu w orzecznictwie skutków sprzecznych z zasadniczymi założeniami i wartościami polskiego porządku konstytucyjnego. Zaakceptowanie praktyki składania i uwzględniania wniosków o wyłączenie sędziego, jak te będące przedmiotem postanowień z 6 września 2022 r. i 25 października 2022 r., prowadzi w istocie, z jednej strony, do aprobowania umożliwienia niektórym sędziom Sądu Najwyższego doboru składu sądu, w którym sędzia ten jest gotów orzekać, co jest rażąco sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, z drugiej zaś strony, do przewlekania postępowań przed Sądem Najwyższym i naruszenia prawa strony do rozpoznania jej sprawy w rozsądnym terminie, czemu także należy przeciwdziałać. 13. W doktrynie procesu cywilnego podnosi się, iż orzeczenie sądu, które zawiera rozstrzygnięcie niemające żadnego uzasadnienia w obowiązującym stanie 10 prawnym, czy wręcz jest z nim rażąco sprzeczne, nie może wywierać takich skutków prawnych, jakie wywierają prawidłowe rozstrzygnięcia (zob. np. J. Sikora, Orzeczenia nie istniejące, Studia Cywilistyczne 1978, t. XXIX, s. 182 i n.). Tak samo traktować należy rozstrzygnięcia o innym przedmiocie niż oznaczony przez żądającego (por. K. Malcherek-Kalemba, Wyroki nieistniejące w postępowaniu cywilnym ze szczególnym uwzględnieniem wad związanych z notyfikacją wyroku, Rejent 2022, nr 1, s. 52). Okoliczność, że wydał je kompetentny sąd, należycie obsadzony (zob. jednak wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 20 czerwca 2017 r., K 5/17; z 29 listopada 2007 r., SK 43/06; z 27 maja 2008 r., SK 57/06 i 19 listopada 2009 r., K 62/07), z zachowaniem wszystkich wymogów formalnoprawnych i że konkretne orzeczenie już się uprawomocniło, tej zasady podważać nie może. Takie stanowisko należy wyprowadzić z istoty sądowego wymiaru sprawiedliwości, w ramach którego sądy są obowiązane stosować prawo, a wszelkie decyzje podejmowane w ramach niezawisłego orzekania, muszą pozostawać w zgodzie z Konstytucją i ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Rozstrzygnięcia sądu muszą więc znajdować uzasadnienie w obowiązujących normach prawnych, które z kolei musza być wyinterpretowane z przepisów prawa, z zachowaniem powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. P. Wiliński, P. Karlik [w:] Konstytucja RP. Komentarz, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, art. 178, Nb. 52 i 53). Żadne okoliczności, także określane jako kryzys praworządności czy kryzys konstytucyjny (zob. postanowienie SN z 12 października 2022 r., III KO 15/22), nie usprawiedliwiają sądu w dokonaniu odstępstwa od tej zasady. Z tego powodu, wydanie rozstrzygnięć, które nie mają żadnego umocowania w obowiązującym stanie prawnym, nie ma nic wspólnego z sądowym stosowaniem prawa, które przyjęte jest w demokratycznym państwie prawa. Dlatego konieczne jest pozbawienie skutków prawnych takich orzeczeń (por. F. Zedler, Glosa do uchwały SN z dnia 7 lutego 1997 r., III CZP 125/96, OSP 1997, nr 12, s. 615). 14. Oczywiste na tym tle jest, iż wadliwe orzeczenia sądowe winny podlegać zaskarżeniu tak, by w drodze zwyczajnych bądź nadzwyczajnych środków zaskarżenia można było je uchylić. W przeciwnym razie nie jest to możliwe. Jeżeli jednak, z różnych przyczyn orzeczenia niemające żadnego umocowania w obowiązującym stanie prawnym staną się prawomocne, tak jak to ma miejsce 11 w niniejszej sprawie, gdzie rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w przedmiocie wyłączenia SSN Jacka Widły i SSN Grzegorza Misiurka są niezaskarżalne, wyeliminowanie pozornych skutków prawnych takich orzeczeń można osiągnąć za pomocą stwierdzenia tych orzeczeń za nieistniejące. 15. Koncepcja orzeczeń nieistniejących posiada w polskim prawie procesowym stosunkowo bogatą literaturę i orzecznictwo. Sententia non existens bądź sententia inexistens to koncepcja odwołująca się do orzeczeń, które wprawdzie fizycznie istnieją, ale z uwagi na zaistniałe w ich wydaniu uchybienia są traktowane tak, jakby ich nie było (por. A. Miączyński, Faktyczne i prawne istnienie orzeczenia w sądowym postępowaniu cywilnym, ZN UJ. Prace Prawnicze 1972, z. 55, s. 105 i n.; K. Korzan, Wyroki nie istniejące, Przegląd Prawa i Administracji 1976, t. VII, s. 90 i n.). Przypadki nieistniejących orzeczeń zdarzają się w praktyce jedynie wyjątkowo, instytucja ta nie powinna być nadużywana, co zdaniem Sądu Najwyższego jest oczywiste i ma na celu bezpieczeństwo obrotu prawnego. Dlatego mimo szerokiego potencjalnego katalogu orzeczeń nieistniejących i istniejących na tym tle sporów nauki i praktyki, pogląd większościowy do takich przypadków (orzeczeń nieistniejących) zalicza m.in. orzeczenia pozostające w oczywistej sprzeczności z prawem (zob. A. Miączyński, Faktyczne i prawne…, s. 107). Podkreśla się, iż do kategorii tej należy zaliczyć orzeczenia, które zawierają rozstrzygnięcie niemające żadnego uzasadnienia w obowiązującym stanie prawa, zwłaszcza wówczas, gdy od takich orzeczeń nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Zalicza się tu także orzeczenia sprzeczne z przedmiotem żądania procesowego strony, rozstrzygające o innych okolicznościach niż w żądaniu oznaczone. Niemożność usunięcia uchybień orzeczenia w żadnej przewidzianej przez prawo procesowe drodze stanowi przy tym kryterium odgraniczające orzeczeń nieistniejących od takich, które można wzruszyć np. za pomocą środka zaskarżenia (zob. K. Markiewicz, Problem sententia non existens na tle orzecznictwa Sądu Najwyższego, Rejent 2002, nr 11, s. 100). Takie orzeczenia (zaliczane do nieistniejących) nie mogą przy tym wywierać takich skutków prawnych, jakie wywierają prawidłowe rozstrzygnięcia (tak Ł. Błaszczak, Orzeczenia nieistniejące (sententia non existens) w sądowym postępowaniu 12 cywilnym, [w:] Wokół problematyki orzeczeń, red. Ł. Błaszczak, Toruń 2007, s. 19). Sąd Najwyższy poglądy te podziela. 16. Sąd Najwyższy jest świadomy tego, iż możliwości uchylenia prawomocnych orzeczeń czy też pozbawianie ich skuteczności, muszą być w systemie prawa procesowego ograniczone do określonych procedur i środków wzruszania orzeczeń (przede wszystkim w postaci zwyczajnego bądź nadzwyczajnego środka zaskarżenia). Tego bowiem wymaga pewność prawa, która jest istotną wartością i powinna być przez każdy system prawny zabezpieczona. Zasady tej nie można jednak sprowadzać do absurdu i pozostawiać w obrocie prawnym orzeczeń sądowych zawierających rozstrzygnięcia nieznajdujące umocowania w obowiązującym stanie prawnym, czy rażąco ten stan prawny naruszających tylko dlatego, że w obowiązującym prawie procesowym nie istnieje środek prawny ich wzruszenia (w postaci zwyczajnego bądź nadzwyczajnego środka zaskarżenia). Z tego powodu, celowe jest stosowanie zasady, że orzeczenie prawomocne, które zawiera rozstrzygnięcie nieznajdujące żadnego uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym, a które nie może już być uchylone w jakimkolwiek trybie, powinno być uznane za orzeczenie nieistniejące ze wszystkimi stąd wynikającymi konsekwencjami prawnymi. Brak stosowania tej zasady może prowadzić do sytuacji nieakceptowalnej w demokratycznym państwie prawa, a w wypadku braku możliwości oceny przez ten pryzmat niezaskarżalnego postanowienia sądu o wyłączeniu danego sędziego ingerować w konstytucyjnie gwarantowanie prawo obywatela do sądu właściwego, w tym także właściwie obsadzonego i bezstronnego (art. 45 Konstytucji RP). 17. Rozstrzygnięcia jakiegokolwiek organu władzy publicznej, w tym także Sądu Najwyższego, oczywiście sprzeczne z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a to wobec ignorowania ostatecznych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, nie mogą być traktowane jako skutecznie podjęte akty stosowania prawa. W rezultacie postanowienia Sądu Najwyższego z 6 września 2022 r. i 25 października 2022 r. uwzględniające wnioski o wyłączenie SSN Jacka Widło i SSN Grzegorza Misiurka są orzeczeniami nieistniejącymi, nie korzystają z przymiotu prawomocności, nie wiążą żadnego innego składu (art. 365 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.). Żaden sąd nie może skutecznie rozpoznać wniosku o wyłączenie sędziego z uwagi 13 na rzekome wadliwości związane z powołaniem sędziego bądź innego członka składu sądu, choćby okoliczność ta była podnoszona pośrednio, tj. przez powołanie rzekomego ryzyka związanego z ustaleniem tej okoliczności w przyszłości (potencjalnie, hipotetycznie). Nie ma znaczenia to, w jaki sposób zaprezentowana została we wniosku argumentacja, która w istocie może prowadzić do sformułowania wątpliwości co do skuteczności własnej inwestytury sędziego, jak w wypadku SSN Jacka Widło, czy mieć charakter abstrakcyjny, jak w wypadku wniosku SSN Grzegorza Misurka. Podejmowanie czynności procesowych sprzecznych z wymienionymi powyżej orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego, a także takich wychodzących poza treść wniosku o wyłączenie sędziego, stanowi rażące naruszenie konstytucyjnej zasady nieusuwalności sędziego (art. 180 ust. 1 Konstytucji RP), z którą wiąże się ściśle niewzruszalność powołań na urząd sędziego, a to przede wszystkim wobec wspomnianego już braku kompetencji weryfikacyjnych jakiegokolwiek organu władzy publicznej w tym zakresie. Tego rodzaju kompetencja wymagałaby odpowiedniej normy rangi konstytucyjnej, która de constitutione lata w porządku prawnym nie istnieje. 18. Nieistnienie orzeczenia, w tym z uwagi na jego sprzeczność z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, musi być badane przez sąd w każdym stanie i stadiach sprawy, w której orzeczenie to zostało wydane (por. postanowienie SN z 26 lipca 2016 r., III CZ 25/17). Istnieje konieczność stwierdzenia przez sąd nieistnienia orzeczenia, przy każdej procesowej sposobności, która powstaje w toku prowadzonego postępowania (postanowienie SN z 26 października 2022 r., II CSKP 556/22). Stąd przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej strony niezbędne stało się ustalenie, w jakim składzie Sąd Najwyższy winien rozpoznać skargę, aby być sądem właściwie obsadzonym. Dlatego Sąd Najwyższy, na podstawie wymienionych przepisów, orzekł jak w sentencji postanowienia.