III UZP 2/06

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2006 r. III UZP 2/06 Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Beata Gudowska (sprawozdawca), Jerzy Kuźniar (sprawozdawca, uza-sadnienie), Zbigniew Myszka, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczy-szyn, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 23 maja 2006 r. wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 22 marca 2006 r. [...] skierowanego przez Prezesa Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne: „Czy korzystanie z urlopów macierzyńskiego i wychowawczego w okresie po-zostawania w stosunku pracy powoduje obowiązek ubezpieczenia z tytułu jednocze-snego prowadzenia w tych okresach działalności gospodarczej ( art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. ) ? '” p o d j ą ł uchwałę: Osoby, które w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego lub urlopu wychowawczego pozostają w stosunku pracy i równocześnie prowadzą poza-rolniczą działalność podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu prowadzenia tej działalności (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). U z a s a d n i e n i e 2 Rzecznik Praw Obywatelskich, powołując się na art. 60 § 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052) i art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.), przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Naj-wyższemu w składzie powiększonym zagadnienie prawne „czy korzystanie z urlopów macierzyńskiego i wychowawczego w okresie pozostawania w stosunku pracy po-woduje obowiązek ubezpieczenia z tytułu jednoczesnego prowadzenia w tych okre-sach działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.)”. Zdaniem Rzecznika, krąg podmiotów objętych obowiązkiem ubezpieczeń emerytalnego i rentowych wynika z art. 6, 8 i 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). I tak obowiąz-kowym ubezpieczeniom podlegają, między innymi, „osoby fizyczne, które na obsza-rze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami" (art. 6 ust. 1 pkt 1), a także „osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą" (art. 6 ust. 1 pkt 5). W systemie ubezpieczeń społecznych obowiązuje w zasadzie przymus ubezpieczenia z jednego tytułu. Dlatego też, zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, osoby będące pracownikami, „spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowane ubezpieczeniami tylko z tytułu stosunku pracy". Wyjątek od tej zasady został przewidziany w art. 9 ust. 1a ustawy. Według tego przepisu, ubezpieczony z tytułu pozostawania w stosunku pracy, którego podstawa wymiaru składek „w przeliczeniu na okres miesiąca jest niż-sza od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5, podlega również obowiązkowo ubezpiecze-niu z innych tytułów". W art. 18 ust. 4 pkt 5 ustawy wymieniona została kwota mini-malnego wynagrodzenia za pracę (ustalanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę - Dz.U. Nr 200, poz. 1679 ze zm.). Obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym podlegają również osoby korzystające z urlopu wychowawczego i pobierające zasiłek macie-rzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 6 ust. 1 pkt 19) - „od dnia spełnienia warunków, o których mowa w art. 9 ust. 6, do dnia zaprzestania speł-niania tych warunków" (art. 13 pkt 13). Jak wynika z art. 9 ust. 6 ustawy w związku z jej art. 6 ust. 1 pkt 19, obowiązek ubezpieczenia w odniesieniu do tej grupy ubezpie- 3 czonych istnieje tylko wtedy, gdy „nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych". Wykładnia tych przepisów doprowadziła do powstania rozbieżności w orzecz-nictwie. Stosując wykładnię opartą na dosłownym brzmieniu art. 6 ust. 1, 5, i 19 oraz art. 9 ust. 1 i 6 ustawy, w wyroku z dnia 19 marca 2003 r., II UK 157/02 (OSNP 2004 nr 1, poz. 9), Sąd Najwyższy przyjął, że decyzja organu rentowego o wyłączeniu z obowiązku ubezpieczenia społecznego, wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jed-nolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) nie może wywoływać skutków prawnych po wejściu w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli jej postanowienia są sprzeczne z przepisami tej ustawy. W uzasadnieniu tego wyroku wyrażono pogląd, że zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz-nych, osoby przebywające na urlopach wychowawczych podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypo-spolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osobami z nimi współpracującymi. Tym samym, w ocenianej sprawie, obowią-zek ubezpieczenia emerytalno-rentowego zaczął (od dnia 1 stycznia 1999 r. - data wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) wypływać nie z za-trudnienia ale - z uwagi na korzystanie przez ubezpieczoną z urlopu wychowawcze-go - z faktu prowadzenia działalności gospodarczej. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 czerwca 2005 r., I UK 280/04 (OSNP 2006 nr 3-4, poz. 61), wyrażając w nim pogląd, że korzystanie z urlopu wychowawczego lub po-bieranie zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), stanowi odrębny tytuł obowiązkowego ubezpieczenia (art. 9 ust. 6 tej ustawy), co w razie prowadzenia pozarolniczej działalności rodzi obowiązek opłacania składek z tytułu tej działalności, bez względu na równoczesne pozostawanie w stosunku pracy. Podobny pogląd wy-raził Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 grudnia 2001 r., III AUa 1391/00 (OSA 2003 nr 8, poz. 33). Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał także wyroki Sądu Najwyższego repre-zentujące tezę przeciwstawną, według której - „korzystanie z urlopów macierzyńskie- 4 go i wychowawczego w okresie pozostawania w stosunku pracy wyłącza obowiązek ubezpieczenia z tytułu jednoczesnego prowadzenia pozarolniczej działalności go-spodarczej” (wyrok z dnia 18 stycznia 2005 r., II UK 128/04, OSNP 2005 nr 15, poz. 233). W jego uzasadnieniu wskazano, że przerwy w świadczeniu pracy z tytułu uro-dzenia dziecka i sprawowania nad nim osobistej opieki nie są przerwami w wykony-waniu pracy powodującymi utratę statusu pracownika. Stanowisko to uprawnia wnio-sek, że - pozostając w okresach korzystania z urlopów macierzyńskiego i wycho-wawczego w stosunku pracy - stosownie do art. 9 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy, osoba taka nie podlega obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Mogła ona natomiast, zgodnie z art. 9 ust. 1 zdanie drugie ustawy, ubezpieczyć się dobrowolnie. Do przedstawionego poglądu, odwołał się także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 października 2005 r., I UK 63/05, (dotychczas niepublikowany), zauważając w uzasadnieniu, że zgodnie z re-gułami wykładni systemowej, dyspozycja art. 9 ust. 6 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wedle której „osoby przebywające na urlopach macierzyńskich lub pobierające zasiłek macierzyński podlegają obowiązko-wo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych", nie dotyczy tych osób, które będąc pracownikami, prowadzącymi jed-nocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą, objęte zostały (zgodnie z dyspozy-cją art. 9 ust. 1 tej ustawy) wyłącznie obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi z tytułu stosunku pracy, a następnie w ramach tego ubezpieczenia sko-rzystały z prawa do zasiłku macierzyńskiego. Odnosząc się do występujących w orzecznictwie rozbieżności, Rzecznik Praw Obywatelskich opowiedział się za stanowiskiem, zgodnie z którym korzystanie z urlopów macierzyńskiego i wychowawczego w okresie pozostawania w stosunku pracy skutkuje obowiązkiem ubezpieczenia z tytułu jednoczesnego prowadzenia w tych okresach działalności gospodarczej, ponieważ na gruncie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, osoby przebywające na urlopach wychowaw-czych lub pobierające zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macie-rzyńskiego mają odrębny status niż pracownicy, a zatem nie znajduje do nich zasto-sowania zasada pierwszeństwa ubezpieczenia pracowniczego w związku z jedno-czesnym prowadzeniem działalności gospodarczej, o której mowa art. 9 ust. 1 ustawy. 5 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wstępnie i porządkowo, należy zauważyć, że wątpliwości Rzecznika Praw Obywatelskich w istocie budzi nie tyle obowiązek (ogólnie) ubezpieczenia społecz-nego z tytułu jednoczesnego - obok korzystania z urlopów macierzyńskiego i wycho-wawczego - prowadzenia w tych okresach działalności gospodarczej, ale obowiązek podlegania, w takiej sytuacji, ubezpieczeniom emerytalno-rentowym. Obowiązek podlegania ubezpieczeniu chorobowemu bowiem, uregulowany został w art. 11 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiącym że obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12 (a więc poza pracownikami również członkowie spółdzielni oraz osoby odbywające zastępczą służbę wojskową), zaś wypadkowemu w art.12 ust. 1, według którego obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podle-gające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, za wyjątkiem jednak osób prze-bywających na urlopach wychowawczych lub pobierających zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 12 ust. 2 ustawy). Innymi słowy ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe między innymi dla pracowników, natomiast dobrowolne (na wniosek) między innymi dla osób prowa-dzących pozarolniczą działalność, natomiast ubezpieczenie wypadkowe nie obej-muje osób, które nie są zagrożone zajściem wypadku przy pracy, w tym osób prze-bywających na urlopach macierzyńskich lub wychowawczych oraz pobierających różnego rodzaju świadczenia socjalne. Przechodząc do kwestii merytorycznych, warto przypomnieć, że w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej ustawą systemową, która uchyliła m.in. ustawę z dnia 25 listopada 1986 r. o organi-zacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, wyodrębnione zostały cztery ryzyka ubezpieczeniowe: emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe. Zostały one odrębnie uregulowane, odpowiednio: emerytalne i rentowe w ustawie z dnia 17 grud-nia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) obowiązującej od dnia 1 stycznia 1999 r., która uchyliła moc obowiązującą między innymi ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) oraz ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasa- 6 dach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), chorobowe w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pie-niężnych z ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby i macierzyństwa (jedno-lity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267), która uchyliła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.) i wypadkowe uregulowane ustawą z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673), która uchyliła ustawę z dnia 12 czerwca 1975 r. o świad-czeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Te odrębne regulacje dotyczą więc różnych chronio-nych ryzyk, które podlegają ochronie na podstawie odrębnej składki ubezpieczenio-wej, gromadzonej w odrębnych funduszach wydzielonych w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu i rentowym oraz kwestie ewentualnego zbiegu różnych tytułów tych ubezpieczeń regulują art. 6 i 9 ustawy systemowej, stanowiąc - w części istotnej z uwagi na rozpatrywane zagad-nienie - że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są między innymi pracowni-kami (art. 6 ust. 1 pkt 1), osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz oso-bami z nimi współpracującymi (art. 6 ust. 1 pkt 5) oraz osobami przebywającymi na urlopach wychowawczych lub pobierającymi zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 6 ust. 1 pkt 19). Tak więc ubezpieczenia emerytalne i rentowe dotyczą wszystkich osób utrzy-mujących się z własnej pracy, a ustawa systemowa powiązała obowiązek ubezpie-czenia nie tylko z działalnością przynoszącą stały dochód, ale także z faktem osiąga-nia jakichkolwiek stałych źródeł dochodu, w tym z tytułu zasiłków z ubezpieczenia społecznego (zasiłek macierzyński i wychowawczy), zasiłków dla bezrobotnych, za-siłków stałe z pomocy społecznej oraz zasiłków i świadczeń socjalnych (por. I. Ję-drasik-Jankowska: Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego tom 1, Warszawa 2006 r., s. 55 i następne, podobnie J. Jończyk: Prawo zabezpieczenia społecznego, Kraków 2001 r., s. 103 - 107). Sygnalizowany wyżej podział ubezpieczeń społecznych na cztery rodzaje oznacza nie tylko odrębną składkę na każdy rodzaj ubezpieczenia, ale także różny 7 zakres podmiotowy podlegających obowiązkowi ubezpieczenia z tytułu tych odręb-nych ryzyk. Wszystkie grupy osób wymienione w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podlegają tylko obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego i rentowych. Stosunek pracy jest szczególnym tytułem obowiązku ubezpieczenia społecznego. Powstanie stosunku pracy powoduje bowiem jednoczesne (tzw. zasada automatyzmu) powstanie stosunku ubezpieczenia społecznego. Z kolei, w myśl ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą dzia-łalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na pod-stawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, a więc na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodar-czej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), a także ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979 ze zm.). Obowiązkiem ubezpieczenia społecznego w zakresie ubezpieczenia emery-talnego i rentowych objęte zostały również osoby pobierające różnego rodzaju zasiłki i świadczenia w okresach przerw w pracy zawodowej z różnych przyczyn, w tym osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych, zasiłek macierzyński i zasiłek na zasa-dach zasiłku macierzyńskiego. Zasiłek macierzyński i zasiłek na zasadach zasiłku macierzyńskiego (art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pie-niężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa), przysłu-gują z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ten pierwszy przysługuje ubezpieczo-nej, która w dniu porodu podlegała obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniu cho-robowemu, albo w okresie urlopu wychowawczego (art. 29 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy), natomiast drugi w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia choro-bowego, o ile ubezpieczenie ustało w okresie ciąży, wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy lub z naruszeniem przepisów prawa stwierdzonym prawo-mocnym orzeczeniem sądu (art. 30 ust. 1 tej ustawy). Składkę na ubezpieczenie społeczne osób pobierających wymienione zasiłki finansuje w całości budżet pań-stwa za pośrednictwem ZUS (art. 16 ust. 8 ustawy systemowej). Podstawę wymiaru składki stanowi kwota pobieranego zasiłku. Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wycho-wawczego przysługuje na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadcze-niach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) matce lub ojcu, opiekunowi fak-tycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezy-gnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad 8 dzieckiem, które ma orzeczoną niepełnosprawność oraz konieczność stałej lub dłu-gotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możli-wością samodzielnej egzystencji, albo ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełno-sprawności. Zbieg obowiązku ubezpieczenia (art. 9 ust. 1 ustawy systemowej), dotyczy tylko ubezpieczenia emerytalnego i rentowych i zachodzi wówczas, gdy jedna osoba wykonuje kilka rodzajów działalności, z którymi wiąże się obowiązek ubezpieczenia społecznego. Powołany przepis ustawy systemowej, ustalający reguły zbiegu róż-nych tytułów ubezpieczenia, stanowi, że jeśli któryś z tych tytułów wystąpi w zbiegu z innym tytułem wymienionym w art. 6 ust. 1 i 2 (tzw. tytułem ogólnym), to zawsze po-jawia się obowiązek ubezpieczenia - tytuł taki ma charakter bezwzględny, a więc jego istnienie nie prowadzi do zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia. Tak więc w przypadku zbiegu co najmniej dwóch tytułów bezwzględnych, oba one rodzą obowią-zek ubezpieczenia, natomiast w razie zbiegu ze sobą pozostałych tytułów ogólnych, ustawa systemowa przyjmuje zasadę pierwszeństwa w czasie. Z przedstawionych przepisów i przytoczonych wyżej uwag, wynika więc, że przebywanie na urlopach wychowawczych lub pobieranie zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, jest samodzielnym tytułem ubez-pieczeniowym obok posiadania statusu pracownika czy statusu osoby prowadzącej pozarolniczą działalność i powstaje w związku z osiąganiem przychodów „zasiłko-wych”, pełniących rolę swoistego substytutu wynagrodzenia. Przepis art. 9 ust. 1 ustawy systemowej, przesądza, że osoby, będące między innymi pracownikami, spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowane ubez-pieczeniem tylko z tytułu stosunku pracy (zasada pierwszeństwa ubezpieczenia pra-cowniczego). Osoby te mogą dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpiecze-niami emerytalnym i rentowymi również z innych tytułów. Warto pamiętać, że także pracownicy, mający ustalone prawo do emerytury lub renty, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (ust. 4). Konkludując tę część uwag, należy przypomnieć, że obowiązkowo ubezpie-czeniom emerytalnemu i rentowym, podlegają: pracownicy - od dnia nawiązania sto-sunku pracy do dnia ustania tego stosunku (art. 13 pkt 1 ustawy systemowej), osoby prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalno-ści do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności ( art. 13 pkt 4), osoby pozo- 9 stające na urlopach wychowawczych lub pobierające zasiłek macierzyński albo zasi-łek w wysokości zasiłku macierzyńskiego - od dnia spełnienia warunków, o których mowa w art. 9 ust. 6, do dnia zaprzestania spełniania tych warunków (art. 13 pkt 13). W dalszym ciągu oznacza to, że ustawodawca przyjął zasadę pierwszeństwa obo-wiązkowego ubezpieczenia z jednego - pracowniczego - tytułu, stanowiąc w art. 9 ust. 1 ustawy, że osoby będące pracownikami, „spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytu-łów”, są obejmowane ubezpieczeniami tylko z jednego (pracowniczego) tytułu. W stosunku do osób przebywających na urlopach wychowawczych lub pobierających zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, obowiązek ubezpieczenia z tego tytułu pojawia się tylko wtedy, gdy „nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych” (art. 9 ust. 6 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy systemowej). Z powyższego wynika, że osoby przebywające na urlopach macierzyńskim i wycho-wawczym, mające inny jeszcze, niż korzystanie z tych urlopów, tytuł rodzący obowią-zek ubezpieczenia (np. prowadzenie działalności pozarolniczej), nie podlegają obo-wiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy, ale z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5. Niewątpliwie w okresach urlopów macierzyńskiego (art. 180 k.p.) i wycho-wawczego (art. 186 k.p.), których udzielenie jest obowiązkiem pracodawcy, pracow-nicy są zwolnieni z obowiązku świadczenia pracy. Za czas tych urlopów pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia, otrzymując z tego tytułu świadczenia z za-bezpieczenia społecznego - zasiłek macierzyński, albo dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, rekompensujące w ja-kiejś mierze niepobieranie wynagrodzenia. Fakt, że przerwy w świadczeniu pracy z tytułu urodzenia dziecka i sprawowania nad nim osobistej opieki nie powodują utraty statusu pracownika (rozumianego w art. 8 ust. 1 ustawy systemowej jako „osoba po-zostająca w stosunku pracy”) nie może jednak prowadzić do wniosku, że pozostaje „w mocy” pracowniczy tytuł ubezpieczenia. Trzeba przypomnieć, że stosownie do art. 16 ust. 2 ustawy systemowej, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - pono-szą w równych częściach ubezpieczony i płatnik (pracodawca). Ze względu na to, że podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego i zasiłku w wysokości zasiłku macie-rzyńskiego, pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia, należy przyjąć, że ustał tytuł do podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego ze stosunku 10 pracy. Tak więc przerwy w świadczeniu pracy z tytułu urodzenia dziecka i sprawo-wania nad nim osobistej opieki mają po stronie pracownika ten skutek, że nie ma on obowiązku uiszczenia składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Obowiązku tego nie ma również pracodawca ze względu na nieświadczenie pracy przez pra-cownika - art. 16 ust. 8 ustawy systemowej, który stanowi, że w przypadku takich osób, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe finansuje w całości budżet państwa. Z powyższego wynika, że ustawodawca na czas opieki nad dzieckiem, w miejsce stosunku pracy (mimo jego formalnego trwania), wprowadził odrębny tytuł obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w postaci pobierania zasiłku macierzyń-skiego i zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Skoro zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy systemowej, osoby przebywające na urlopach wychowawczych i pobierające zasiłek macierzyński, albo zasiłek w wysoko-ści zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają in-nych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych, a obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej), to w sytuacji gdy obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych przestał wypły-wać z zatrudnienia, a powstał z uwagi na korzystanie z urlopu wychowawczego i po-bierania zasiłku macierzyńskiego, albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego - pojawia się nowy tytuł obowiązkowego ubezpieczenia ze względu na prowadzenie pozarolniczej działalności. Tytuł ten, tym samym „eliminuje” dotychczasowe ubezpie-czenie z tytułu korzystania z urlopu wychowawczego i pobierania zasiłku macierzyń-skiego, albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Takie stanowisko zostało zajęte w cytowanych wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2003 r., II UK 157/02 (OSNP 2004 nr 1, poz. 9) oraz z dnia 14 czerwca 2005 r., I UK 280/04 (OSNP 2006 nr 3-4, poz. 61) i wyrażone w nich poglądy zasługują na aprobatę. Tym się kierując, podjęto uchwałę jak w sentencji. ========================================