V KK 344/04

POSTANOWIENIE DNIA 8 GRUDNIA 2004 R. V KK 344/04 Przy określaniu, w trybie art. 611c § 1 k.p.k., kary podlegającej wyko-naniu po przejęciu orzeczenia do wykonania – sąd związany jest górną granicą zagrożenia oznaczoną w przepisie określającym typ przestępstwa. Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Gaberle, P. Hofmański. Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Staszak. Sąd Najwyższy w sprawie Marcina P., w przedmiocie określenia kary podlegającej wykonaniu w dalszym ciągu w trybie art. 9 ust. 1 lit. a Kon-wencji o przekazywaniu osób skazanych sporządzonej w Strasburgu dnia 21 marca 1983 r., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 8 grudnia 2004 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 12 maja 2003 r., u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i p r z e k a z a ł sprawę Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania. U Z A S A D N I E N I E Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Miasta Landskrony w Królestwie Szwecji z dnia 8 stycznia 2002 r., zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego dla Skanii i Blekinge z dnia 27 marca 2002 r., Marcin P. ska-zany został za przestępstwo polegające na tym, że w okresie od dnia 17 2 marca do dnia13 maja 2001 r., przy sześciu różnych okazjach, z Polski do Szwecji wspólnie z innymi osobami wwiózł 8 milionów sztuk papierosów, przy czym dawał niewłaściwe informacje w związku z ocleniem twierdząc, iż towarem są meble, nie wymieniając papierosów, przez co odebrał społe-czeństwu cło lub opłatę w wysokości 13 127.749 koron szwedzkich tj. za ciężkie przestępstwo przeciwko przepisom celnym (§ 10 Ustawy o karze za przemyt towarów z 2000 r., poz. 1225) na karę 4 lat pozbawienia wolności. Postanowieniem z dnia 7 października 2002 r. Sąd Okręgowy w P. na wniosek Ministra Sprawiedliwości stwierdził prawną dopuszczalność prze-jęcia do dalszego wykonywania kary pozbawienia wolności orzeczonej wo-bec Marcina P. wskazanym wyżej wyrokiem – w trybie ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o przekazywaniu osób skazanych sporządzonej w Stras-burgu w dniu 21 marca 1983 r. Ministerstwo Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z wnioskiem Ministerstwa Sprawiedliwości Królestwa Szwecji, stosownie do art. 9 ust. 1 lit. „a” i art. 10 Konwencji o przekazywaniu osób skazanych, zobowiązało się w oświadczeniu z dnia 28 października 2002 r., że po przejęciu skazanego do Polski kara pozbawienia wolności wykonywana będzie w dalszym ciągu. W dalszym toku postępowania Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 12 maja 2003r. stwierdził, że przestępstwo przypisane Marcinowi P. wyrokiem wydanym w Królestwie Szwecji wyczerpuje znamiona przestęp-stwa skarbowego z art. 86 § 1 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.k.s. i zdecy-dował, iż wykonaniu w Rzeczypospolitej Polskiej, przy zastosowaniu art. 38 § 2 pkt 1 k.k.s., podlegać będzie, po dostosowaniu do ustawodawstwa pol-skiego, kara 4 lat pozbawienia wolności. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Okręgowy zauważył, że wprawdzie przestępstwo z art. 86 § 1 k.k.s. zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 2, ale w niniejszym wy-padku mają zastosowanie przepisy art. 37 § 1 pkt 1 k.k.s. i art. 38 § 2 pkt 1 3 k.k.s., które pozwalają na podwyższenie podwójnie górnej granicy wymiaru kary przewidzianej w art. 86 § 1 k.k.s. Tak więc kara 4 lat pozbawienia wol-ności mieści się, w przekonaniu Sądu Okręgowego, w granicach ustawo-wego zagrożenia w polskiej ustawie karnej, odnoszącego się do przypisa-nego oskarżonemu przestępstwa. Od prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 12 maja 2003 r. wniósł kasację, na podstawie art. 521 k.p.k., Rzecznik Praw Obywatelskich. Zarzucił postanowieniu rażące naruszenie art.9 ust. 1 lit. „a” w zw. z art. 10 Konwencji o przekazywaniu osób skazanych, sporządzonej w Strasburgu dnia 21 marca 1983 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 51, poz. 279) w zw. z art. 91 ust. 1 Konstytucji, polegające na wyrażeniu błędnego poglądu prawnego, że górne zagrożenie karą za dane przestępstwo, to także za-grożenie wynikające z fakultatywnej możliwości jej zaostrzenia – a w kon-sekwencji na określeniu podlegającej wykonaniu kary w wymiarze 4 lat po-zbawienia wolności, co mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. W konkluzji autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego po-stanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do ponowne-go rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Istotne znaczenie ma to, że przejęcie do wykonania wyroku sądowe-go wydanego w Królestwie Szwecji, skazującego Marcina P. na karę 4 lat pozbawienia wolności, nastąpiło w trybie art. 9 ust. 1 lit. a Konwencji Stras-burskiej, tj. przez wykonywanie orzeczonej kary w dalszym ciągu. Zgodnie z art. 10 ust. 1 Konwencji w wypadku wykonywania kary w dalszym ciągu państwo wykonania jest związane rodzajem i wymiarem kary w orzeczeniu skazującym, chyba że zachodzi potrzeba dostosowania kary w drodze orzeczenia sądowego z powodu jej niezgodności z ustawodawstwem pań-stwa wykonania (art. 10 ust. 2 konwencji). Niezgodność taka zachodzi, między innymi wtedy, gdy wymiar kary orzeczonej w wyroku skazującym 4 przekracza górną granicę zagrożenia przewidzianego przez prawo pań-stwa wykonania. Sąd Okręgowy uznał, że w niniejszej sprawie nie ma nie-zgodności w tym względzie, gdyż wprawdzie w art. 86 § 1 k.k.s., a więc w przepisie stanowiącym odpowiednik przepisu typizującego w ustawodaw-stwie szwedzkim przestępstwo przypisane Marcinowi P.,górną granicą za-grożenia jest kara 2 lat pozbawienia wolności, ale ze względu na to, że skutkiem czynu było in concreto uszczuplenie należności publicznoprawnej dużej wartości, zachodzą podstawy do zastosowania nadzwyczajnego za-ostrzenia kary pozbawienia wolności do górnej granicy zagrożenia usta-wowego zwiększonego podwójnie, przewidzianego w art. 37 § 1 w zw. z art. 38 § 2 k.k.s. W konkluzji przyjął Sąd Okręgowy, że po przejęciu orze-czenia do wykonania podlega wykonaniu kara 4 lat pozbawienia wolności. Zarzut kasacji wskazuje na naruszenie właśnie art. 10 ust. 2 Kon-wencji, w rezultacie błędnej wykładni pojęcia „górnej granicy zagrożenia przewidzianego przez państwo wykonania”. Zdaniem skarżącego, górnej granicy zagrożenia nie może wyznaczać nadzwyczajne uprawnienie sądu państwa wykonania do zaostrzenia kary ponad limit określony w przepisie typizującym czyn zabroniony. Zarzut kasacji jest trafny. Pojęcie „górnej granicy zagrożenia”, nie sprecyzowane bliżej w postanowieniach Konwencji, jest w orzecznictwie sądów polskich jednolicie interpretowane. Sąd Najwyższy przyjmował nie-zmiennie, że zagrożenie ustawowe określa zawsze przepis statuujący typ przestępstwa. Nie zmieniają go przepisy uprawniające sąd do orzeczenia kar wyższych, bądź niższych od tych granic przy zastosowaniu nadzwy-czajnego złagodzenia lub nadzwyczajnego obostrzenia kary (uzasadnienie uchwały SN z dnia 16 marca 1999 r., I KZP 4/99 i powołane tam inne uchwały SN, OSNKW 1999, z. 5-6, poz. 27). Dalej idące doprecyzowanie pojęcia „granic ustawowego zagrożenia” odnoszące się do unormowań zawartych w konwencji o przekazywaniu osób skazanych na karę pozba- 5 wienia wolności w celu odbycia kary w państwie, którego są obywatelami, sporządzonej w Berlinie dnia 19 maja 1978 r. (Dz. U. z 1980 r. Nr 8, poz. 21) przedstawił Sąd Najwyższy jedynie w uchwale z dnia 20 czerwca 1991 r., I KZP 11/91 (OSNKW 1991, z. 10-12, poz.48). Wyraził mianowicie po-gląd, że orzekając w przedmiocie przekazywania do odbycia w kraju kary pozbawienia wolności wymierzonej obywatelowi polskiemu przez sąd pań-stwa obcego, sąd polski związany jest nie tylko granicami ustawowego za-grożenia, ale również modyfikacjami tego zagrożenia, wynikającymi z za-stosowania instytucji ogólnych prawa karnego, jeżeli zastosowanie danej instytucji stanowi w konkretnym wypadku obowiązek sądu orzekającego. Podzielając przy rozpoznaniu niniejszej kasacji stanowisko zaprezen-towane w powołanej uchwale Sądu Najwyższego, należy stwierdzić, że nie ma podstaw do interpretowania art. 10 ust. 2 Konwencji Strasburskiej w ten sposób, że górną granicę zagrożenia przewidzianą przez państwo wyko-nania limituje uprawnienie sądu tego państwa do nadzwyczajnego obo-strzenia kary, które mogłoby być zastosowane, gdyby sąd ten rozpoznawał sprawę merytorycznie. Raz jeszcze trzeba zauważyć, że ustawowe granice zagrożenia określone są w przepisie typizującym przestępstwo. Poza ustawowymi granicami zagrożenia jest nadzwyczajny wymiar kary, do któ-rego ustawodawca uprawnia tylko sąd orzekający w razie zaistnienia ściśle sprecyzowanych przesłanek, pozostawiając jednak zastosowanie takiego nadzwyczajnego wymiaru kary swobodnemu uznaniu sądu. Podsumowując, należy przyznać rację zarzutowi Rzecznika Praw Obywatelskich, że orzekając o wykonaniu kary pozbawienia wolności wo-bec Marcina P. „w dalszym ciągu” Sąd Okręgowy był zobowiązany przepi-sem art. 10 ust. 2 Konwencji Strasburskiej do dostosowania tej kary do ustawodawstwa polskiego, przy uwzględnieniu, że w art. 86 § 1 k.k.s. gór-na granica zagrożenia ustawowego została określona na 2 lata. Ogranicza ona wymiar kary w wypadku przejęcia do wykonania orzeczenia w kraju, 6 nawet wtedy, gdyby hipotetycznie uznać, że w razie rozpoznawania sprawy przez sąd polski zastosowano by nadzwyczajne obostrzenie kary na pod-stawie art. 37 § 1 k.k.s. Taki sam pogląd w analogicznej sytuacji proceso-wej wyraził Sąd Najwyższy w postanowieniach: z dnia 11 lutego 2004 r. III KK 304/03 i z dnia 26 maja 2004r. V KK 67/04 (niepubl.). Uznając zasadność zarzutu kasacji, Sąd Najwyższy uwzględnił za-warty w niej wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekaza-nie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w P.