I CSK 2258/22

Sygn. akt I CSK 2258/22 POSTANOWIENIE Dnia 16 listopada 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Trzaskowski w sprawie z powództwa E. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie […] o odszkodowanie i zadośćuczynienie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 listopada 2022 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt I ACa 286/20, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego; 3) przyznaje r. pr. K. K. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Krakowie kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z 26 maja 2021 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 20 grudnia 2019 r. oddalającego jego powództwo o zapłatę zadośćuczynienia w wysokości 400 000 zł. 2 W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, powód wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Jego zdaniem wyjaśnienia wymaga wątpliwość prawna, czy art. 134 w związku z art. 145 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. - Kodeks zobowiązań (Dz.U. z 1933, nr 82, poz. 598 ze zm.; dalej – „k.z.”) stanowią podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną w roku 1947 zbrodnią funkcjonariusza państwowego popełnioną przy wykonywaniu poleconej mu czynności, stanowiącą zbrodnie stalinowską, tj., czy norma ta regulowała odpowiedzialność Skarbu Państwa za zachowania tam wskazane odnoszące się do sfery imperium. W ocenie powoda w sprawie wystąpiło też istotne zagadnienie prawne, czy sam znaczny upływ czasu od momentu, w którym roszczenie może być dochodzone, powinien być traktowany jako wyłączna i podstawowa przesłanka oceny tego, czy wobec podniesienia zarzutu przedawnienia można zastosować art. 5 k.c. (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.). 3 Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.). Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; 4 z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.). Wątpliwości prawne przedstawione przez powoda nie czynią zadość wskazanym wymaganiom. Wyrażone przez Sądy obu instancji stanowisko, że przepisy kodeksu zobowiązań nie mają zastosowania wtedy, gdy szkoda wynikła z działalności funkcjonariuszy państwowych o charakterze władczym i że podstawę takiej odpowiedzialności stworzyły dopiero art. 1 i 3 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243), znajduje oparcie w dominującej judykaturze Sądu Najwyższego (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1996 r., III CZP 76/96, OSNC 1997, n r 2, poz. 16, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2000 r., III CKN 522/99, niepubl., z dnia 3 sierpnia 2006 r., IV CSK 120/06, niepubl., z dnia 10 sierpnia 2007 r., II CSK 182/07, niepubl., z dnia 12 września 2007 r., I CSK 213/07, niepubl., z dnia 12 października 2011 r., II CSK 34/11, niepubl.; por. też wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2004 r., Sk 8/03, OTK - A 20/04, nr 7, poz. 65), a odmienny pogląd (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1997 r., II CKN 78/96, niepubl. i z dnia 25 czerwca 2009 r., III CSK 344/08, niepubl.) pozostał wyraźnie mniejszościowy. Przytoczone przez skarżącego argumenty nie przekonują o potrzebie sformułowania przez ten Sąd kolejnej wypowiedzi w tym względzie. W kwestii przedawnienia skarżący ograniczył się do sformułowania pytania, czy sam znaczny upływ czasu od momentu, w którym roszczenie może być dochodzone, powinien być traktowany jako wyłączna i podstawowa przesłanka oceny tego, czy wobec podniesienia zarzutu przedawnienia można zastosować art. 5 k.c. (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Tak ujęte zagadnienie nie przystaje do okoliczności niniejszej sprawy, zważywszy, że z motywów orzeczeń Sądów obu instancji wynika jasno, iż rozważając zastosowanie w sprawie art. 5 k.c., nie poprzestały na stwierdzeniu znacznego upływu czasu, ale poszukiwały przyczyn takiego opóźnienia, jako okoliczności mogących je usprawiedliwić, i oceniały je również w kontekście charakteru dochodzonego roszczenia oraz zdarzeń, z jakich 5 jest wywodzone. Uwzględniły w tym kontekście, że powód wystąpił z pozwem w listopadzie 2018 r., natomiast już w 2001 r. podjął czynności zmierzające do odzyskania nieruchomości, a w 2006 r. uzyskał korzystną dla niego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, stwierdzającą, na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt k.p.a. i art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa gruntów niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa […]1, […]2, […]3 i […]4 (Dz.U. Nr 46, poz. 339), że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w […] z 10 czerwca 1954 r., o przejęciu na własność Państwa gruntów stanowiących własność ojca powoda, zostało wydane z naruszeniem prawa i jest nieważne. Dochodzonego roszczenia zaś skarżący nie wiązał ostatecznie z bezprawnym pozbawieniem jego rodziny majątku, ale z samym faktem objęcia go akcją „W.” i dokonanym w jej ramach przesiedleniem powoda i w ten sposób dokonanym naruszeniem jego dóbr osobistych (wolności i czci). Dochodzone w sprawie roszczenie było zatem niezależne od wyników postępowania administracyjnego, a powód poza odwołaniem się do charakteru samego dochodzonego roszczenia i zachowania aparatu Państwa, z którego jest wywodzone, nie przedstawił argumentów, które miały wyjaśniać przyczyny, dla których żądanie zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych zgłosił dopiero w listopadzie 2018 r. W okolicznościach sprawy znaczne opóźnienie w dochodzeniu roszczenia nie było zatem – wbrew sugestii skarżącego - wyłączną przyczyną odmowy zastosowania art. 5 k.c. w odniesieniu do podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia. Niezależnie od tego warto odnotować, że zgodnie z dominującym stanowiskiem nadmierność opóźnienia ma kluczowe znaczenie dla zastosowania art. 5 k.c. do zgłoszonego przez pozwanego zarzutu przedawnienia (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2000 r., III CKN 522/99, z 2 kwietnia 2003 r., I CKN 204/01, niepubl., z 3 sierpnia 2006 r., IV CSK 120/06, z 12 września 2007 r., I CSK 213/07, z 5 września 2008 r., I CSK 41/08, OSNC-ZD 2009, z. D, poz. 89, z 1 grudnia 2010 r., I CSK 147/10, niepubl., z 9 grudnia 2011 r., III CSK 100/11, niepubl. i z 14 grudnia 2011 r., I CSK 238/11, niepubl.). 6 Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Na podstawie art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania kasacyjnego z przyczyny tych samych, co wskazane przez orzekające w sprawie Sądy meriti. Wysokość wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi powoda z urzędu ustalono zgodnie z § 8 pkt 7 w zw. z 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 68 ze zm.). l.n ał