I CZ 87/13

Sygn. akt I CZ 87/13 POSTANOWIENIE Dnia 8 listopada 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska w sprawie z powództwa N. Import Export S.R.L. z siedzibą w G. (Republika Włoska) przeciwko G. A. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 listopada 2013 r., zażalenia strony powodowej na wyrok Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 16 maja 2013 r., oddala zażalenie i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. 2 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w W. wyrokiem zaocznym z dnia 16 czerwca 2010 r. zasądził od pozwanego G. A. na rzecz strony powodowej N. Import Export Srl kwotę 61.896,31 euro z ustawowymi odsetkami oraz kosztami procesu. Pozwany w sprzeciwie od tego wyroku wniósł o oddalenia powództwa w części stanowiącej różnicę pomiędzy zasądzoną kwotą a należną mu wobec powoda wierzytelnością w kwocie 14.182,40 euro, zgłaszając zarzut jej potrącenia. W uzupełnieniu braków formalnych sprzeciwu pozwany uznał powództwo do kwoty 47.712,92 euro i wskazał datę wymagalności wierzytelności zgodnie z załączonymi do sprzeciwu czternastoma fakturami. W odpowiedzi na sprzeciw od wyroku zaocznego strona powodowa podniosła, że twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie, zgłoszone przez pozwanego, są sprekludowane (art. 47914 k.p.c.) i zaprzeczyła jakoby pozwanemu przysługiwały wobec nie jakikolwiek wierzytelności. Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 1 marca 2012 r. utrzymał w mocy wyrok zaoczny. Stwierdził, iż G. A. jako prowadzący działalność gospodarczą pod firmą D. nabywał od strony powodowej owoce i warzywa, natomiast strona powodowa - od pozwanego marchewkę nać, kalarepę i rzepę białą. Wzajemne płatności z tytułu sprzedaży towarów nie zawsze były realizowane terminowo. Doprowadziło to ostatecznie do powstania zadłużenia po stronie pozwanego na kwotę 61.896,32 euro. Sąd Okręgowy uznał za zasadne roszczenie strony powodowej w części zaskarżonej sprzeciwem od wyroku zaocznego, tj. co do kwoty 14.182,40 euro wraz z odsetkami ustawowymi, przyjmując, że pozwany nie wykazał wierzytelności przedstawionej do potrącenia w sposób określony w rozumieniu art. 47914 k.p.c. Wyrok powyższy zaskarżył apelacją pozwany, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 47914 k.p.c. oraz art. 245 w związku z art. 233 k.p.c. W konkluzji wniósł o wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie powództwa w zakresie kwoty 14.182,40 euro. Wyrokiem z dnia 16 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 1 marca 2012 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło stwierdzenie, że sąd 3 pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Pozwany zaskarżył wyrok zaoczny w części. Wniesiony przez niego sprzeciw zawiera jednak braki formalne, do których usunięcia nie został on wezwany. Z tego względu nie można określić, w jakiej części wyrok zaoczny uprawomocnił się, a w jakiej został objęty sprzeciwem. Okoliczność ta uniemożliwia prawidłowe rozpoznanie sprzeciwu. Sąd Apelacyjny podkreślił, że w sprawie niniejszej nie jest wystarczające wskazanie, że wyrok został zaskarżony w części zasądzającej 14.182,40 euro wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wymagalności poszczególnych kwot oraz że Sąd pierwszej instancji powinien zastosować art. 503 k.c. w związku z regułą interpretacyjną przewidzianą w art. 451 k.c. w celu rozstrzygnięcia, które z wierzytelności wzajemnych i w jakim zakresie uległy umorzeniu na skutek złożonego oświadczenia o potrąceniu. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył zażaleniem powód, zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. poprzez niezasadne uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W postępowaniu apelacyjnym sąd drugiej instancji, kontynuując postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo w sposób – w zasadzie - nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.). W konsekwencji, w razie uwzględnienia apelacji - z reguły - zmienia zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy (art. 386 § 1 k.p.c.). Uchylenie zaskarżonego wyroku połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji dopuszczone zostało jedynie w przypadkach określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Kontroli prawidłowości takiego orzeczenia służy zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. Ocenie Sądu Najwyższego, w ramach rozpoznawania tego zażalenia, może być poddana jedynie trafność zakwalifikowania wskazanych wyżej przypadków jako przesłanek uzasadniających wydanie orzeczenia kasatoryjnego (por. postanowienie z dnia 7 listopada 2012 r. IV CZ 147/12, OSNC z 2013 r., nr 3, poz. 41). U podstaw zaskarżonego wyroku legła konstatacja, że podstawowe znaczenie dla oceny zasadności powództwa miała kwestia skuteczności potrącenia 4 przez pozwanego kwot wynikających ze sprzedaży określonych produktów. Wniosek ten należy uznać za trafny, skoro roszczenia dochodzone w sprawie niniejszej wynikały z dwustronnej współpracy powoda i pozwanego, przy czym strony pozostawały wobec siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami. Prawidłowo Sąd Apelacyjny uznał, że przesądzenie powyższej kwestii nie jest możliwe bez ustalenia, jaki jest zakres zaskarżenia sprzeciwem. Wymaga to jednak precyzyjnego określenia, które konkretnie faktury i wynikające z nich należności zostały przedstawione do potrącenia. Sąd Okręgowy ustaleń takich nie poczynił, co skutkuje niemożnością określenia zakresu zaskarżenia. Zaniechanie to trafnie zostało zakwalifikowane w zaskarżonym wyroku jako nierozpoznanie przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym nierozpoznanie istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji zachodzi wtedy, gdy sąd ten, w wyniku stwierdzenia istnienia przesłanki unicestwiającej roszczenie pozwu lub żądanie zgłoszone w zarzucie przez pozwanego, nie rozpoznał merytorycznie sprawy, a więc nie zbadał podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia lub zarzutu pozwanego (zob. m. in. orzeczenia: z dnia 20 lipca 2006 r. V CSK 140/06, z dnia 7 maja 2009 r. I CSK 513/09, nie publ. i z dnia 9 listopada 2012 r. IV CZ 156/12, nie publ. I z dnia 14 marca 2013 r., I CZ 7/13, nie publ.). Skoro w sprawie niniejszej Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał zarzutu potrącenia zgłoszonego przez stronę pozwaną, a zaniechanie powyższe jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy, to podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. nie mógł wywrzeć zamierzonego skutku. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Apelacyjnemu stosownie do art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. db