III UK 435/19

Sygn. akt III UK 435/19 POSTANOWIENIE Dnia 24 listopada 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania A. S. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą J. w Ś. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. z udziałem N. S. o ubezpieczenia społeczne, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 24 listopada 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Płatnik składek – A. S., prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą J. w Ś. odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. z dnia 5 stycznia 2018 r., którą organ rentowy stwierdził, że N. S. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 8 maja 2017 r. jako pracownik wyżej wymienionego płatnika składek. Wyrokiem z 17 września 2018 r. Sąd Okręgowy w Ś. oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny w (...) wyrokiem z dnia 27 marca 2019 r., oddalił apelację płatnika składek od powyższego wyroku. 2 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku płatnik składek zarzuciła rażące naruszenie przepisów postępowania: (-) art. 278 w związku z art. 227 k.p.c. i art. 391 §1 k.p.c., przez niezastosowanie tych przepisów w kwestiach, które Sądy uznały za istotne dla wyniku sprawy, wymagających wiadomości specjalnych, dotyczących możliwości i racjonalności działania skarżącej „w warunkach racjonalnego działania takiego przedsiębiorcy”; (-) art. 231 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. oraz w związku z art. 382 i art. 391 §1 k.p.c., przez bezpodstawne oparcie wyroku, w kwestiach istotnych dla wyniku sprawy, wyłącznie na domniemaniach, z pominięciem dowodów przedstawionych przez skarżącą, zebranych w tej sprawie; (-) art. 232 k.p.c., przez naruszenie przez Sąd zasady kontradyktoryjności procesu cywilnego, przez bezpodstawne uznanie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. udowodnił swoje twierdzenia, mimo że nie przedstawił żadnych przeciwdowodów przeczących dokumentom i dowodom przedstawionym przez skarżącą; (-) art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 382 i art. 391 §1 k.p.c., przez „brak koniecznego krytycyzmu wobec wyroku Sądu pierwszej instancji”. Płatnik składek powołała się również na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 1 pkt 1 oraz art. 18 ust. 1 w związku z art. 20 ust. 1 i art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2020 r., poz. 266), przez „odmowę pracodawcy A. S. właścicielce przedsiębiorstwa J. (płatnikowi składek ubezpieczeniowych zatrudnionych pracowników) oraz jej pracownikowi N. S. obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego”; (-) art. 22 § 1 i w związku z art. 300 k.p., art. 7 k.c. i art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., przez błędną wykładnię tego przepisu przez Sądy obu instancji „i bezpodstawne uznanie, w okolicznościach faktycznych występujących w tej sprawie (rozstrzygnięcie sporu wyłącznie na przypuszczeniach i domysłach Sądów orzekających), że umowa o pracę i zatrudnienie ubezpieczonej miało charakter pozorny”; art. 2, art. 7, art. 31, art. 32 ust. 1, art. 37 ust. 1 oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez pozbawienie strony skarżącej prawa wyboru, kogo może zatrudnić i na jakich warunkach oraz pozbawienie prawa do ubezpieczenia społecznego zatrudnionego przez nią pracownika; (-) art. 9 3 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 2168 ze zm.) oraz art. 2, art. 8, art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 1292) oraz preambuły tej ustawy, przez naruszenie przez organy państwa prawa wyboru pracodawcy, „czy i kogo może zatrudnić jako pracownika, ustalenia wysokości jego wynagrodzenia oraz ubezpieczenia tego pracownika”. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jako oczywiście uzasadnionej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). W uzasadnieniu wniosku podniosła, że „Sąd II instancji, podobnie jak Sąd I instancji, uchybił rażąco obowiązkowi krytycznej oceny zebranych przez Sąd I instancji dowodów w tej sprawie. Sąd Apelacyjny naruszył w stopniu wpływającym w istotny sposób na wynik tej sprawy. Naruszone zostały przepisy art. 233 § 1 oraz art. 328 § 2 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., gdyż Sądy uczyniły to bez wszechstronnego rozważania zebranych w tej sprawie dowodów oraz z pominięciem w zaskarżonym wyroku faktów i dowodów przemawiających na rzecz twierdzeń Skarżącej i Ubezpieczonej. Sąd odwoławczy oparł zaskarżony wyrok na twierdzeniu, że „rzeczona umowa została zawarta dla pozoru tylko w celu uzyskania świadczenia z ubezpieczenia społecznego” (wyrok str. 13) nie znajdującym pokrycia w zebranych dowodach (zawartej umowie o pracę, zeznaniom Skarżącej i Pracownika oraz dokumenty potwierdzające wykonanie pracy). Ocena zebranego materiału przedstawiona w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonego wyroku razi brakiem znajomości zasad i praktyki funkcjonowania przedsiębiorstw w Polsce, dotyczy to większości napisanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku „ustaleń faktycznych” (str. 3-6) oraz tego co „Sąd zważył” (str. 7-13). Ocena stanu faktycznego dokonana przez Sąd odwoławczy razi też brakiem logiki i doświadczenia życiowego, na które powołuje się Sąd odwoławczy (wyrok S.A. str. 6,12,13). Miało to istotny wpływ na wydanie przez Sąd odwoławczy w wyniku oczywiście błędnej oceny zebranych dowodów oraz błędnego niewłaściwego zastosowania. Potwierdza to uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego. Przemawiają za tym, w szczególności następujące, bezpodstawne (bez dowodów), twierdzenia tego Sądu w zaskarżonym wyroku z 27 marca 2019 r., rozmijające się z rzeczywistością: 4 1/ dotyczące Pracownika a) „zatrudnienie ubezpieczonej miało charakter pozorny, a Jedynym powodem zawarcia umowy o pracę było uzyskanie przez nią świadczeń z ubezpieczenia społecznego”(wyrok str. 3) - nie udowodniono tego, w żadnej mierze, „Ubezpieczona nie miała żadnych kwalifikacji do podjęcia pracy na stanowisku wymienionym w umowie” (wyrok str. 3) - przeczy temu rzeczywistość: ukończenie przez nią studiów w Wielkiej Brytanii (z wykształcenia jest psychologiem) oraz m.in. dobra znajomość trzech języków obcych, doświadczenie życiowe zdobyte w czasie kilkuletniego zamieszkania za granicą, biegłe korzystanie z komputera, umiejętność korzystania z programów komputerowych oraz z Internetu. b) Ubezpieczona przebywała za granicą „nie ma zatem wiedzy praktycznej, w zakresie branży hotelarskiej w Polsce” (wyrok str. 3) - nie udowodnione tego, w istocie każdy pracownik rozpoczynający pracę nie ma wiedzy praktycznej. c) „zamiarem ubezpieczonej w rzeczywistości nie było faktyczne wykonywanie, pracy na rzecz płatnika, ale nabycie prawa do świadczeń z ubezpieczenie chorobowego na czas ciąży i macierzyństwa” (wyrok str. 5) - nie jest to prawdą, ZUS nie przedstawił żadnych tego dowodów, nie było to zamiarem Skarżącej i Ubezpieczonej. d) „ubezpieczona zawarła umowy zlecenia będąc w ciąży” (wyrok str. 8) - nie jest to prawdą, strony zawarły umowę o pracę, a nie zlecenia, dowody w aktach sprawy potwierdzają, że umowa o pracę została zawarta 8 maja 2017 r., w tym czasie Ubezpieczona na pewno nie była w ciąży. 2/ dotyczące Pracodawcy, jego firmy i podjętych decyzji. a) Sąd „nie stwierdził faktycznego wykonywania pracy przez ubezpieczoną na rzecz płatnika” (wyrok str. 3) - nie ma na to w aktach sprawy żadnych dowodów, b) „Firmy płatniczki nie było stać na zatrudnienie nowego pracownika...” a wynagrodzenie jego było „wielokrotnie przekraczające wynagrodzenie zatrudnionego innego pracownika” (wyrok str. 11) - nieprawda, tak nie było. Można porównywać to co może być porównywalne. Nie ustalone kwalifikacji tego „innego pracownika”. 5 Ilość zaprzeczeń i brak dowodów na twierdzenia Sądu odwoławczego uzasadnia twierdzenie Skarżącej, że nastąpiło rozminięcie się zebranych dowodów z twierdzeniami Sądu w zaskarżonym wyroku. Sąd Apelacyjny zadał sobie pytanie (str. 7 wyroku): „Czy pomiędzy A. S. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą J. a ubezpieczoną N. S. doszło 7 maja 2017 r. do skutecznego zawarcia umowy o pracę /.../?< Wydając zaskarżony wyrok Sąd ten udzielił na to pytanie błędnej odpowiedzi naruszając przy tym rażąco przepisy o postępowaniu, w stopniu, który w istotny sposób wypłynął na wynik tej sprawy>. Celem postępowania przed Sądami pierwszej i drugiej instancji, było prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w tej sprawie, przy zachowaniu wszystkich wymogów procedury sądowej i dokonanie subsumpcji prawa do tak ustalonego stanu faktycznego. Tak się nie stało w tej sprawie.” Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na wstępie należy przypomnieć, że na etapie przedsądu nie ocenia się podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 k.p.c.), lecz tylko podstawy przedsądu (art. 3989 § 1 k.p.c.). Oznacza to, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie powinny nawiązywać do przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżąca wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniła jej oczywistą zasadnością. Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy zauważyć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem 6 lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20 poz. 494; z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Należy jednakże podkreślić, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., motywowany niewłaściwą oceną dowodów, nie może być skutecznie podniesiony w ramach drugiej podstawy kasacyjnej. Wyłączenie w art. 3983 § 3 k.p.c. z podstaw skargi kasacyjnej zarzutów dotyczących oceny dowodów pozbawia skarżącego możliwości powoływania się na zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 § 1 k.p.c. Przepis art. 3983 § 3 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c., bowiem właśnie ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, LEX nr 230204; z dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK 364/06, LEX nr 238975; z dnia 5 września 2008 r., I UK 370/07, LEX nr 785533; z dnia 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 76; z dnia 19 października 2010 r., II PK 96/10, LEX nr 687025; z dnia 24 listopada 7 2010 r., I UK 128/10, LEX nr 707405 oraz z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX nr 737366). Oznacza to, że spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem Najwyższym, który jest związany - zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. - ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 października 2008 r., IV CSK 228/08, LEX nr 475287). W związku z powyższym oczywista zasadność skargi kasacyjnej nie może być oparta na kwalifikowanym naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. Tymczasem argumentacja podniesiona we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się do kwestionowania oceny dowodów, która doprowadziła Sąd drugiej instancji do przyjęcia pozorności (art. 83 § 1 k.c.) umowy o pracę (”Naruszone zostały przepisy art. 233 § 1 oraz art. 328 § 2 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.”). Tym samym nie podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej rozpoznania. Z tych powodów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.