III CZ 69/22

Sygn. akt III CZ 69/22 POSTANOWIENIE Dnia 27 maja 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Władysław Pawlak (przewodniczący) SSN Paweł Grzegorczyk (sprawozdawca) SSN Roman Trzaskowski w sprawie z powództwa Y. B. przeciwko S. S.-M. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 maja 2022 r., na skutek zażalenia pozwanej na wyrok Sądu Okręgowego w R. z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt VI Ga […], uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2021 r. Sąd Okręgowy w R., na skutek apelacji pozwanej S. S.-M., uchylił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia 5 listopada 2019 r. wydany w sprawie z powództwa Y. B. w sprawie o zapłatę. Sąd Okręgowy wskazał, że w sprawie wystąpiły rozbieżności w zgromadzonym materiale dowodowym i zachodziła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w znacznej części przez dopuszczenie dowodów osobowych. Mając na względzie, że wynik postępowania dowodowego, niemożliwy do przewidzenia na tym etapie postępowania, mógłby pozbawiać jedną ze stron 2 prawa do postępowania dwuinstancyjnego, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony apelacją wyrok na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła zażaleniem pozwana, zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c., z zastrzeżeniem sytuacji określonych w art. 386 § 2 i 3 k.p.c., sąd może uchylić zaskarżony apelacją wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Sąd Okręgowy nie powołał się wprost na żadną z wymienionych w tym przepisie przesłanek, z motywów zaskarżonego wyroku wynikało natomiast, że przyczyn wydania wyroku kasatoryjnego Sąd Okręgowy upatrywał w popełnionych przez Sąd Rejonowy uchybieniach w zakresie postępowania dowodowego. W judykaturze Sąd Najwyższego zwracano jednak uwagę wielokrotnie, że błędy dotyczące ustaleń faktycznych, w tym nieprawidłowe pominięcie określonych dowodów, błędna ocena dowodów lub zaniechanie dokonania określonych ustaleń – nieodzownych w ocenie sądu drugiej instancji – nie stanowią nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. i mogą uzasadniać wydanie orzeczenia kasatoryjnego przez sąd drugiej instancji tylko wtedy, gdy ich skala skutkuje koniecznością przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 in fine k.p.c.). Obecne brzmienie art. 386 § 4 k.p.c., nadane ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. nr 48, poz. 554), nie przewiduje natomiast możliwości wydania wyroku kasatoryjnego w sytuacji, w której konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznej części. Sprawne funkcjonowanie modelu apelacji pełnej wymaga bowiem, by przypadki uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania ze względu na niedostatki w zakresie ustaleń faktycznych miały charakter wyjątkowy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 3 października 2020 r., IV CZ 65/20, niepubl. i z dnia 28 maja 2021 r., I CZ 24/21, niepubl.). W przyjętym w kodeksie postępowania cywilnego modelu apelacji pełnej (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 r., Nr 6, poz. 55), sąd drugiej instancji dysponuje kompetencją do prowadzenia postępowania rozpoznawczego, tak w aspekcie gromadzenia materiału procesowego, jak i oceny prawnej, na równi z sądem pierwszej instancji. Nic nie stało zatem na przeszkodzie, aby Sąd Okręgowy, dostrzegłszy potrzebę przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków oraz przesłuchania stron przeprowadził samodzielnie te dowody, dokonał stosownych ustaleń i w oparciu o rozszerzoną w ten sposób podstawę faktyczną wydał rozstrzygnięcie merytoryczne. Uzupełniająco należało zauważyć, że prowadzenie postępowania dowodowego w drugiej instancji, nawet w szerokim zakresie, i dokonanie na jego podstawie samodzielnych ustaleń, nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP), jak również dwuinstancyjnego modelu postępowania sądowego, statuowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 marca 2003 r., SK 8/02, OTK-A 2003, nr 3, poz. 20 i postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 listopada 2010 r., Ts 49/10, OTK-B 2011, nr 1, poz. 90 i z dnia 6 października 2015 r., Ts 52/14, OTK-B 2015, nr 5, poz. 446). Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. a.s.