WZP 2/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk S. Dziubiński, płk. J. Górski, płk J. Juszczak, płk A. Kaszycki, ppłk S. Kosmal, płk E. Zawiłowski (sprawozdawca).Protokolant: kpt A. Chwiłoc.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk A. Suski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego przez skład trzech sędziów Izby Wojskowej - postanowieniem z dnia 29 stycznia 1988 r. WZP 4/87 - zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, a mianowicie:"Czy sąd wojskowy może przekazać Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, jeżeli wyłoni się ono w toku rozpoznawania środka odwoławczego?"na podstawie art. 13 pkt 5 i art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 390 § 1 k.p.k. daje sądowi wojewódzkiemu możliwość przekazania do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy, jeżeli ono się wyłoni przy rozpoznawaniu środka odwoławczego.Przepisy kodeksu postępowania karnego nie regulują tej kwestii w odniesieniu do sądów wojskowych, nasuwa się więc pytanie, czy przysługuje im w tym zakresie takie samo uprawnienie jak sądom wojewódzkim?W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 sierpnia 1975 r. - VI KZP 42/74 (OSNKW 1975, z. 9, poz. 122) wyrażono pogląd, że "Sąd rejonowy może przekazać Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, jeżeli wyłoni się ono przy rozpoznawaniu środka odwoławczego w postępowaniu karnym wykonawczym". Wprawdzie uchwała ta dotyczy postępowania wykonawczego i sądu rejonowego, jednakże z treści jej uzasadnienia wynika, iż główny nacisk kładzie ona nie tyle na organ uprawniony, jakim jest sąd, do przekazania takiego zagadnienia prawnego, ile na to, czy jest on organem odwoławczym, oraz na wymagania prawidłowego wymiaru sprawiedliwości i społeczne cele art. 390 k.p.k. "między innymi w zakresie dalszego podnoszenia poziomu oraz sprawności postępowania sądowego, o którym mowa w uchwale Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1974 r. - KW Pr 2/74 (OSNKW 1974, z. 10, poz. 179)".Nie ulega wątpliwości, że do rozpoznania środków odwoławczych od orzeczeń wszystkich sądów wojskowych właściwa jest Izba Wojskowa Sądu Najwyższego, jako sąd odwoławczy (drugoinstancyjny - por. art. 572 § 3 k.p.k.), oraz że w pewnym ograniczonym zakresie do rozpatrywania środków odwoławczych właściwe są sądy wojskowe. Tak np. odnosi się to do sytuacji określonej w art. 25 k.k.w., kiedy to skład trzech sędziów rozpoznaje zażalenia na postanowienia wydane przez ten sam sąd w składzie jednego sędziego, jak również do sytuacji, kiedy sąd wojskowy rozpoznaje zażalenia na postanowienia wydane przez prokuratora w postępowaniu przygotowawczym określone w art. 212 § 2, art. 222 § 3 i art. 289 k.p.k.Dział IX (postępowanie odwoławcze) kodeksu postępowania karnego zawiera przepisy ogólne (rozdział 39) wspólne dla tego postępowania (rozdział 40) i postępowania w sprawach zażaleń (rozdział 41). Tymi przepisami ogólnymi w toku rozpatrywania środków odwoławczych kieruje się zarówno Izba Wojskowa, jak i w razie rozpoznawania wspomnianych na wstępie zażaleń sąd wojskowy, który w tym wypadku występuje w roli sądu odwoławczego. Skoro więc art. 390 § 1 k.p.k. umieszczony został w przepisach ogólnych działu IX kodeksu postępowania karnego, to w tych wszystkich sytuacjach, kiedy sąd wojskowy występuje jako sąd odwoławczy, powinien mieć zastosowanie również do tych sądów, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że żaden z przepisów kodeksu postępowania karnego w tym względzie nie zawiera ograniczeń w odniesieniu do sądów wojskowych mających przecież odmienną od sądów powszechnych strukturę organizacyjną, a art. 563 k.p.k. (zdanie drugie) stanowi, że: "W sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych (...) stosuje się przepisy działów poprzednich, chyba że przepisy działu niniejszego (tj. działu XIV - dopis. SN) stanowią inaczej". Ponadto nadmienić należy, że w dziale XIV ustawodawca tam, gdzie chciał wprowadzić odpowiednie ograniczenia, wyraźnie to w przepisach określił, np. w art. 563 (zdanie pierwsze), 571 k.p.k. i innych.Nadmienić również należy, że wykładnia art. 390 § 1 k.p.k. powinna uwzględniać sytuację faktyczną sądów wojskowych i właściwość tych sądów w zakresie postępowania odwoławczego poza postępowaniem wykonawczym, nie mówiąc już o wykładni celowościowej, przydatnej dla kształtowania prawidłowej praktyki orzeczniczej sądów wojskowych.