VI KZP 42/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes B. Dzięcioł. Sędziowie: dr A. Kafarski, H. Kempisty (współsprawozdawca), dr T. Majewski, Z. Nyczaj, dr S. Pawela, A. Pyszkowski (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1974 r., skierowanego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów, o wyjaśnienie przepisu art. 390 § 1 k.p.k., mogącego budzić wątpliwości co do tego:"Czy sąd powiatowy (obecnie rejonowy) może przekazać Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, jeżeli wyłoni się ono przy rozpoznaniu środka odwoławczego w postępowaniu karnym wykonawczym?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKodyfikacja prawa karnego z 1969 r. przyjęła zasadę wyodrębnienia dziedziny prawa wykonawczego. Konsekwencją tego jest skupienie (skodyfikowanie) w kodeksie karnym wykonawczym całości problematyki wykonania orzeczeń sądowych. W postępowaniu wykonawczym stosuje się przepisy kodeksu postępowania karnego tylko posiłkowo ("odpowiednio") w kwestiach nie uregulowanych w kodeksie karnym wykonawczym (art. 1 § 2). Do kwestii nie uregulowanych w tym kodeksie należy między innymi instytucja tzw. zagadnień prawnych, określona w przepisach art. 390 k.p.k., odnoszących się do postępowania odwoławczego toczącego się przed sądami drugiej instancji, przewidzianymi wyłącznie przez kodeks postępowania karnego.Przepisy art. 390 k.p.k. w postępowaniu jurysdykcyjnym, regulowanym przez kodeks postępowania karnego, do występowania do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie zagadnień prawnych uprawniają tylko sądy odwoławcze, którymi są sądy wojewódzkie rozpoznające środki odwoławcze od orzeczeń i zarządzeń wydanych w pierwszej instancji w sądzie rejonowym (art. 17 § 3 k.p.k.) oraz Sąd Najwyższy, gdy rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń i zarządzeń wydanych w pierwszej instancji w sądzie wojewódzkim (art. 18 pkt 1 k.p.k.). Według tej więc regulacji kontrolę procesową wiążącą się ze środkami odwoławczymi w odniesieniu do orzeczeń sądowych sprawują sądy wyższego rzędu.W postępowaniu wykonawczym inaczej niż w kodeksie postępowania karnego unormowana jest kwestia instancyjności sądowej. W postępowaniu tym rolę sądów odwoławczych spełniają nie sądy wyższego rzędu (organizacyjnie "wyższe"), lecz określone ściśle składy tych samych sądów, w których w pierwszej instancji zapadły zaskarżone orzeczenia (art. 25 k.k.w.). W tych warunkach, skoro kodeks karny wykonawczy nie reguluje sytuacji określonej w art. 390 k.p.k. i w tym między innymi zakresie expressis verbis odsyła do kodeksu postępowania karnego, nakazując stosować go "odpowiednio", oznacza to, że w postępowaniu wykonawczym sądy korzystają z uprawnienia przewidzianego w art. 390 k.p.k. oraz że uprawnienie takie przysługuje sądom, które rozpoznają środki odwoławcze w tym postępowaniu, działają więc jako sądy drugiej instancji. Sądami tymi są zarówno sądy rejonowe rozpoznające zażalenia na wydane w pierwszej instancji orzeczenie tego samego sądu, jak również sądy wojewódzkie, gdy rozpoznają zażalenia na orzeczenia tegoż sądu wydane w pierwszej instancji.Do takiej tylko sytuacji można odnieść "odpowiednio" użyte w art. 390 k.p.k. określenie "sąd wojewódzki", na miejsce bowiem sądu wojewódzkiego jako odwoławczego od orzeczeń sądów działających na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego wchodzą sądy odwoławcze przewidziane w przepisach kodeksu karnego wykonawczego, a więc sądy rejonowe i sądy wojewódzkie działające jako drugie instancje w stosunku do orzeczeń tych sądów.Jeżeli więc przy rozpoznawaniu środka odwoławczego przez tak określony sąd wyłoni się zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, to sąd ten, stosujący przepisy postępowania odwoławczego, może przekazać Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia to zagadnienie. Jeżeli się ponadto zważy, że udzielanie przez Sąd Najwyższy odpowiedzi na pytania prawne sądów odwoławczych stanowi jedną z form nadzoru (pozainstancyjnego, prewencyjnego) nad orzecznictwem wszystkich sądów (por. art. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym), to również i z tego względu opowiedzieć się należy za prawem sądów określonych w art. 25 k.k.w. do występowania do Sądu Najwyższego o rozstrzyganie zagadnień prawnych wymagających zasadniczej wykładni ustawy. Przemawia za tym także cel przepisu art. 390 k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w. Celem tym jest zapobieganie rozbieżności w zakresie wykładni w praktyce sądowej oraz pośrednie zapobieganie w ten sposób wydawaniu wadliwych orzeczeń, które mogłyby być zmieniane lub uchylane jedynie w drodze rozpoznania rewizji nadzwyczajnej.Należy również mieć na względzie to, że odmówienie sądowi rejonowemu prawa występowania o wyjaśnienie kwestii prawnych, mimo że sąd ten - w postępowaniu wykonawczym - rozpoznaje zażalenia w takim samym trybie odwoławczym jak sąd wojewódzki, byłoby niezgodne z treścią art. 1 § 2 k.k.w., a ponadto z wymaganiami prawidłowego wymiaru sprawiedliwości i ze społecznym celem przepisu art. 390 k.p.k. między innymi w zakresie dalszego podnoszenia poziomu oraz sprawności postępowania sądowego, o których mowa w uchwale Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1974 r. - Kw. Pr. 2/74 (OSNKW 1974, z. 10, poz. 179).