IV KZ 127/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia A. Kafarski (sprawozdawca).Sędziowie: L. Chmielewski, T. Majewski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana K., oskarżonego z art. 215 § 1 d.k.k., po rozpoznaniu zażalenia obrońcy oskarżonego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 30 października 1970 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości.Uzasadnienie faktyczneAkt oskarżenia w sprawie niniejszej został złożony w dniu 18 października 1968 r. w Sądzie Powiatowym w Miechowie. Zarzucał on oskarżonym Marianowi K. i Ryszardowi W. - poza innymi czynami - popełnienie przestępstw określonych w art. 215 § 1 d.k.k.Rozprawa poprzedzająca wydanie wyroku rozpoczęła się w dniu 5 marca 1970 r., ogłoszenie zaś wyroku nastąpiło w dniu 8 kwietnia 1970 r. Oskarżeni zostali uznani za winnych popełnienia przestępstw określonych w art. 138 § 1 i art. 199 k.k. (co do innych czynów postępowanie karne zostało umorzone z amnestii).Obaj oskarżeni zaskarżyli wydany w tej sprawie wyrok w części skazującej. Po rozpoznaniu ich rewizji Sąd Wojewódzki w Krakowie zaskarżony wyrok uchylił stwierdzając, że Sąd Powiatowy nie był właściwy do rozpoznania tej sprawy, gdyż ze względu na art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. sprawa o zbrodnię określoną w art. 138 § 1 k.k. należy do właściwości sądu wojewódzkiego.Pogląd swój w tym względzie Sąd Wojewódzki uzasadnił tym, że wprawdzie akt oskarżenia w sprawie niniejszej wpłynął w 1968 r., jednakże tocząca się pod rządami dawnego k.p.k. rozprawa została odroczona, a rozprawa poprzedzająca wydanie wyroku rozpoczęła się już pod rządami k.p.k. z 1969 r., musiała być zatem prowadzona na podstawie przepisów nowego kodeksu postępowania karnego stosownie do zasady wyrażonej w art. 1X przepisów wprowadzających k.p.k. i dlatego musiały też być stosowane nowe przepisy o właściwości rzeczowej.Przedstawionej wykładni art. 1X przepisów wprowadzających k.p.k., zdaniem Sądu Wojewódzkiego, nie stoi na przeszkodzie treść art. VIII tychże przepisów, gdyż przepis ten ma na względzie jedynie sytuację, gdy do zmiany właściwości rzeczowej sądu doszło w związku z wejściem nowego kodeksu postępowania karnego w toku rozpoczętej pod rządami k.p.k. z 1928 r. rozprawy, jeżeli kończy się ona po 1 stycznia 1970 r.Sąd Wojewódzki do tych rozważań dodał jeszcze, że w razie uznania, iż w rozpoznawanej sprawie istnieje wątpliwość, czy ma zastosowanie zasada wyrażona w art. VIII, czy też w art. 1X przepisów wprowadzających k.p.k. - wątpliwość tę należy rozstrzygnąć na rzecz stosowania przepisów nowego k.p.k. ze względu na treść art. XI przepisów wprowadzających k.p.k.Po wpłynięciu akt sprawy do Wydziału IV Sądu Wojewódzkiego w Krakowie, rozpoznającego w I instancji sprawy karne, zostało w dniu 30 października 1970 r. wydane postanowienie, w którym uznano niewłaściwość sądu wojewódzkiego jako sądu pierwszej instancji do rozpoznania sprawy oskarżonych Mariana K. oraz Ryszarda W. i nakazano zwrot ich sprawy Sądowi Powiatowemu w Miechowie do merytorycznego rozpoznania.Zajmując przedstawione wyżej stanowisko, Sąd Wojewódzki wyszedł z założenia, że w sprawie oskarżonych Mariana K. i Ryszarda W. nie wiąże go jako sądu I instancji pogląd wyrażony w wyroku rewizyjnym Sądu Wojewódzkiego w Krakowie co do właściwości rzeczowej ze względu na treść art. 25 § 1 k.p.k., który nakazuje każdemu sądowi badanie z urzędu swej właściwości i przekazywanie sprawy właściwemu sądowi lub innemu organowi w razie stwierdzenia swej niewłaściwości.Przechodząc do omówienia merytorycznej strony zagadnienia, Sąd Wojewódzki podnosi, że art. 1X przepisów wprowadzających k.p.k. nie dotyczy sprawy właściwości sądów i że kwestię tę w zakresie w nim wskazanym reguluje wyłącznie art. VIII przepisów wprowadzających, w razie bowiem przeciwnym, a więc że materię tę unormował art. 1X tych przepisów, art. VIII byłby wówczas zbędny.Zażalenie na to postanowienie złożył obrońca oskarżonego Mariana K.W związku z treścią zażalenia Sąd Wojewódzki w postanowieniu wydanym na podstawie art. 412 k.p.k. ustosunkował się do tego zażalenia negatywnie, uzupełniając argumentację zawartą w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 października 1970 r.W szczególności Sąd Wojewódzki zaznaczył, że w wypadku rozpoznawanym w postępowaniu o rozstrzygnięcie kwestii właściwości rzeczowej nie doszło do uchylenia wyroku rewizyjnego, gdyż zaskarżone postanowienie ani w całości, ani w części nie przywraca mocy uchylonemu wyrokowi Sądu Powiatowego w Miechowie, dotyczy bowiem jedynie kwestii właściwości rzeczowej. Wprawdzie w tej kwestii w wyroku rewizyjnym został wyrażony pogląd, że sądem właściwym do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji jest sąd wojewódzki, ale pogląd ten nie wiąże sądu wojewódzkiego rozpoznającego sprawy w pierwszej instancji, gdyż należałoby przyjąć, że sąd wojewódzki rozpoznający sprawy w rewizji jest hierarchicznie sądem wyższym w stosunku do sądu wojewódzkiego rozpoznającego sprawy w pierwszej instancji. Na taki zaś wniosek nie pozwala żaden z obowiązujących przepisów prawnych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Wyrok sądu rewizyjnego, podobnie jak wyrok sądu pierwszej instancji, składa się z dwóch części: z części dyspozytywnej, zawierającej rozstrzygnięcie, oraz z uzasadnienia wskazującego powody rozstrzygnięcia.Warunki, jakim powinien odpowiadać wyrok sądu II instancji uchylający wyrok sądu pierwszej instancji, określa art. 386 § 2 k.p.k. Wydając taki wyrok, sąd rewizyjny umarza postępowanie albo przekazuje sprawę prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego, w innych zaś wypadkach uchyla wyrok i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Przepis ten zatem, w związku z treścią art. 388 pkt 8 k.p.k., upoważnia sąd wojewódzki, który rozpoznaje rewizję, do uchylenia wyroku sądu powiatowego wydanego z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej i do przekazania sprawy do rozpoznania sądowi wojewódzkiemu w I instancji.Takie rozstrzygnięcie sądu wojewódzkiego jako rewizyjnego co do właściwości rzeczowej wiąże sąd wojewódzki rozpoznający sprawy karne w pierwszej instancji.Związanie to wynika z tego, że stanowisko przeciwne prowadziłoby do dopuszczalności zmiany wyroku rewizyjnego przy zastosowaniu trybu z art. 25 k.p.k. przez sąd wojewódzki I instancji, mimo że wyrok rewizyjny uchylający wyrok sądu powiatowego i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania zaskarżeniu nie podlega.II. Z omówionym zagadnieniem łączy się kwestia stosunku, jaki zachodzi między sądem wojewódzkim rozpoznającym sprawy karne w pierwszej instancji a sądem wojewódzkim jako rewizyjnym w tych sprawach. Sąd Wojewódzki bowiem w postanowieniu, w którym ustosunkował się do złożonego zażalenia, wyraził pogląd, że sąd wojewódzki rozpoznający sprawy wskutek rewizji nie jest sądem hierarchicznie wyższym w stosunku do sądu wojewódzkiego rozpoznającego sprawy w pierwszej instancji.Wyciągając dalsze konsekwencje logiczne z przedstawionego poglądu, należałoby dojść do wniosku, że sąd wojewódzki stanowi szereg sądów (w szczególności sądów cywilnych i karnych pierwszej i drugiej instancji oraz sądu penitencjarnego) związanych tylko wspólną administracją, oraz że każdy z tych sądów ma szereg uprawnień i obowiązków, które innym sądom wchodzącym w skład sądu wojewódzkiego nie przysługują.Podział sądu wojewódzkiego na wydziały jest wywołany względami organizacyjnymi dla bardziej sprawnego wykonywania ciążących na sądzie obowiązków. Podział ten nie jest sztywny, gdyż są sądy wojewódzkie, w których sprawy pierwszej i drugiej instancji należą do jednego wydziału. Co więcej, rozpoznanie sprawy należącej do właściwości jednego z wydziałów sądu wojewódzkiego przez inny wydział tego sądu nie pociągnęłoby żadnych skutków procesowych, jeśliby przy rozpoznaniu takiej sprawy zastosowano właściwy dla niej tryb postępowania.Ze względu na powyższe, oraz ze względu na to, że brak jest przepisu, który by upoważniał do wysnucia wniosku, że sąd wojewódzki składa się z szeregu sądów - należy uznać, że sąd wojewódzki stanowi jeden sąd rozpoznający sprawy cywilne i karne w trybie dla danej kategorii spraw przepisanych.W konsekwencji więc orzeczenie wydane przez konkretny skład sądzący sądu wojewódzkiego jest orzeczeniem sądu wojewódzkiego i z tego względu, mimo że nie ma hierarchicznej wyższości między poszczególnymi wydziałami, wiąże ono sąd wojewódzki w ramach obowiązujących przepisów.To ostatnie zastrzeżenie jest wywołane tym, że przy rozpoznawaniu poszczególnych kategorii spraw ze względu na tryb ich rozpoznawania mają zastosowanie różne przepisy, które odmiennie regulują uprawnienia sądu wojewódzkiego w danej kategorii spraw. Tak więc sąd wojewódzki rozpoznający rewizję w sprawie, którą sąd wojewódzki przekazał na podstawie art. 25 § 1 k.p.k. sądowi powiatowemu jako rzeczowo właściwemu, jest uprawniony do uchylenia zaskarżonego wyroku ze względu na naruszenie właściwości rzeczowej i przekazania sprawy do rozpoznania sądowi wojewódzkiemu jako rozpoznającemu sprawy karne w pierwszej instancji.Przedstawione uprawnienie nie jest jednak wynikiem hierarchicznej wyższości jednego wydziału sądu wojewódzkiego w stosunku do drugiego, lecz wynikiem rozpoznawania sprawy w określonym trybie, z którym przepisy procesowe karne łączą taką konsekwencję.III. Sąd Wojewódzki w postanowieniu, w którym ustosunkował się do złożonego w sprawie niniejszej zażalenia, wyraził pogląd, że zaskarżone postanowienie z dnia 30 października 1970 r. nie stanowi zmiany wyroku rewizyjnego, gdyż postanowienie to nie przywraca ani w całości, ani w części mocy uchylonemu wyrokowi sądu pierwszej instancji.Argument ten nie jest trafny, gdyż rozstrzygnięcie o uchyleniu wyroku sądu powiatowego i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania sądowi wojewódzkiemu stanowi integralną, zasadniczą część takiego wyroku rewizyjnego ze względu na zasadę wyrażoną w art. 386 § 2 k.p.k.Mając zatem na uwadze przedstawione wyżej argumenty, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie co do obu oskarżonych (art. 384 k.p.k.), mimo że pogląd prawny, który doprowadził do uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Powiatowego, wyrażony w wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 7 sierpnia 1970 r., jest błędny, ponieważ zapoznaje on wyraźną i nie budzącą wątpliwości treść art. VIII przepisów wprowadzających k.p.k.Dodać trzeba, że mimo nietrafności przedstawionego poglądu prawnego nie zachodzi możliwość uchylenia lub zmiany wyroku rewizyjnego nawet w trybie rewizji nadzwyczajnej, gdyż wyrok ten nie kończy postępowania (art. 463 § 1 k.p.k.). Ponadto rozpoznanie sprawy przez sąd wojewódzki w pierwszej instancji nie będzie stanowiło uchybienia mogącego mieć znaczenie w ewentualnym postępowaniu rewizyjnym ze względu na argument a contrario wynikający z art. 388 pkt 8 k.p.k., tym bardziej że sprawa niniejsza ze względu na jej charakter należała do kategorii spraw, którą Sąd Wojewódzki na podstawie art. 17 § 3 d.k.p.k., w uwzględnieniu wniosku prokuratora, mógł przejąć do rozpoznania w pierwszej instancji.