III ARN 29/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Kołakowski.Sędziowie SN: G. Bieniek, W. Łysakowski, J. Szachułowicz (spr.), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 1987 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Państwowego Obrotu Wyrobami Hutniczymi "C." w K. na decyzję dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia 30 września 1986 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia faktu nieużycia nieruchomości na cel, dla którego została nabyta, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w K. z dnia 26 marca 1987 r., sygn. akt (...),uchyla zaskarżony wyrok i skargę oddala.Nakazuje pobrać od Przedsiębiorstwa Państwowego Obrotu Wyrobami Hutniczymi "С." w K. na rzecz Skarbu Państwa (NSA w K.) kwotę 2 500 zł tytułem wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneUmową notarialną sporządzoną w Państwowym Biurze Notarialnym w K. w dniu 20 sierpnia 1975 r., Rep A. (...), A. K. i J. K. sprzedali Państwu - K. Przedsiębiorstwu Budownictwa Wodno-Inżynieryjnego "H." nieruchomość o pow. 1.198 m2 położoną w K. przy ul. S., zapisaną w KW. Nieruchomość ta została zbyta w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).Nabycie przedmiotowej nieruchomości w trybie ustawy wywłaszczeniowej nastąpiło z zamiarem budowy bazy "Oddziału Robót Polowych". Działka nie została jednak zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a została przekazana Przedsiębiorstwu Państwowemu Obrotu Wyrobami Hutniczymi "C." w K. z wykorzystaniem jej pod ogródki działkowe dla pracowników.Architekt miejski w K. wydał decyzję, że wywłaszczona nieruchomość jest użytkowana zgodnie z przeznaczeniem, gdyż służy za pas zieleni izolacyjnej.Ponieważ wywłaszczona nieruchomość nie jest użytkowana zgodnie z celem wywłaszczenia byli właściciele zażądali zwrotu nieruchomości.Wiceprezydent Miasta K. decyzją z dnia 15 września 1982 r., nakazał K. Przedsiębiorstwu Budownictwa Wodno-Inżynieryjnego "H." zwrócić J. i A. K. zbytą nieruchomość za jednoczesnym zwrotem przez ich sumy 31.288 zł jako wartość działki. Urząd Wojewódzki Wydział Gospodarki Terenami uchylił powyższą decyzję i umorzył postępowania w sprawie (patrz (...) akt administracyjnych), ponieważ zwrot nieruchomości w oparciu o art. 34 ustawy wywłaszczeniowej dotyczy nieruchomości wywłaszczonych w trybie przymusowym, a nie zbytych na zasadach art. 6 ustawy wywłaszczeniowej. Dla takich wypadków jest zastrzeżona droga sądowa.Dla osiągnięcia celu zwrotu nieruchomości na rzecz byłych właścicieli, ci ostatni uzyskali decyzję Urzędu Miejskiego Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia 31 lipca 1986 r. stwierdzającą, że zbyta przez A. i J. K. nieruchomość o pow. 1198 m2 położona w K. przy ul. S. nie została użyta na cele oznaczone w umowie sprzedaży z dnia 20 sierpnia 1975 r., Rep А Nr (...).Na skutek odwołania "С." w K. od tej decyzji organ II instancji utrzymał ją w mocy stwierdziwszy, że nabywca nieruchomości nie zrealizował planowej zabudowy, która w istocie rzeczy stanowiła "cansa" sporządzenia umowy przeniesienia własności w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej.C. w K. po wyczerpaniu postępowania międzyinstanсуjnego wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w K. i Sąd Administracyjny zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 marca 1987 r. uchylił decyzję organów obu instancji.Sąd ten stanął na stanowisku, że nieruchomość służy aktualnie na utworzenie strefy ochronnej i taki cel jest wymieniony w przepisie art. 50 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99). Zmiana celów wymienionych w tym przepisie należy do władczej działalności Państwa i nie podlega kontroli, w związku z czym brak jest przesłanek do orzeczenia zwrotu nieruchomości byłym właścicielom z braku przesłanek wymienionych w art. 74 cyt. ustawy.Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, który zarzuca rażące naruszenie art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości oraz naruszenia art. 207 § 2 pkt 1 k.p.c. jak również interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i na zasadzie art. 210 k.p.a. wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.Rewidujący podnosi zarzut zmiany stanu prawnego, wskazując, że podstawą prawną żądania jest wykazanie zmiany celu z jakim wiązało się wywłaszczenie. Budowa bazy robót polowych nie została zrealizowana, a działkę przekazano innemu przedsiębiorstwu, które zorganizowało pracownicze ogrody działkowe dla swoich pracowników i zamierza kontynuować aktualny faktyczny stan przeznaczenia. Naczelny Sąd Administracyjny pominął treść art. 50 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami, który wyłącza wywłaszczenie na cele produkcji rolnej. W pojęciu takiej produkcji mieści się produkcja realizowana przez pracownicze ogrody działkowe. Dlatego decyzje organów administracyjnych obu instancji były zgodne z prawem i brak było podstaw do ich uchylenia. Ponieważ wyrok godzi w powagę wymiaru sprawiedliwości, narusza interes PRL.Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Decyzje organów administracji państwowej obu instancji prawidłowo stwierdziły, że faktyczne wykorzystanie gruntu jest niezgodne z przyczyną nabycia nieruchomości od A. i J. K. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1959 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Okoliczność ta jest bezsporna, gdyż nabycie nieruchomości wiązało się z celem rozbudowy K. Przedsiębiorstwa Budownictwa Wodno-Inżynieryjnego "H.". Odstąpienie od realizacji celu, dla którego nastąpiło wywłaszczenie w trybie umowy cywilno-prawnej, dawało zbywcom uprawnienie do domagania się zwrotu nieruchomości za jednoczesnym zwrotem pobranej sumy jako równowartości przedmiotu sprzedaży.Zmiana jednego celu na inny wymieniony w przepisie art. 50 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami należy niewątpliwie do władczych funkcji organów państwowych, lecz podnieść należy, że władcze funkcje tego rodzaju nie należą do przedsiębiorstw państwowych jako podmiotów zarządzających częściami wydzielonego im mienia ogólnonarodowego dla spełnienia ich celów statutowych. Wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Przedsiębiorstwa "H.", a działkę użytkuje "С." z przeznaczeniem na pracownicze ogrody działkowe. W tym związku podkreślić należy, że stosownie do art. 4 ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 53) pracownicze ogrody działkowe zakłada i prowadzi na zasadzie wyłączności Polski Związek Działkowców. Utworzenie pracowniczych ogrodów działkowych przez przedsiębiorstwa na rzecz swoich pracowników nawet przy założeniu, że jest to tymczasowy ogród jest prawnie niedopuszczalne, jeśli ogród taki jest tworzony z pominięciom trybu i zasad określonych w ustawie o pracowniczych ogrodach działkowych. Na cel prowadzenia takich ogrodów nie jest dopuszczalne wywłaszczenie nieruchomości i zakaz taki wyraźnie wynika z art. 50 ust. 2 ustawy o gospodarce terenami, gdyż pracownicze ogrody działkowe są urządzane na gruntach w celu pozyskania produktów warzywniczych i owoców i taka produkcja jest zaliczona do produkcji rolnej.Pracownicze ogrody działkowe są ewidencjonowane jako grunty rolne i są wymienione w VII grupie rejestrowej (patrz załącznik do narządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z dnia 20 lutego 1969 r. (M.P. Nr 11, poz. 98). Dlatego powoływanie się na zmianę celu, który również mieści się w art. 50 ustawy o gospodarce terenami nie podważa w niczym słuszności wydanych decyzji przez organy administracji państwowych obu instancji.Powoływanie się na przepis art. 50 ust. 1 pkt 5 ustawy jest chybione, gdyż sfery chronione są zakładane na zasadach i w trybie określonym ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie o kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3, poz. 6). Z pisma Zarządu Gospodarki Terenami w K. z dnia 17 lutego 1983 r. wyraźnie wynika, że plan zagospodarowania przestrzennego miasta nie przewiduje na spornej nieruchomości lokalizacji ogrodów działkowych (...) - а z następnego pisma tego samego organu (...) z dnia 23 lipca 1982 r. wynika, że teren jest przeznaczony pod budownictwo mieszkalne i byli właściciele zamierzają działkę po jej odzyskaniu zabudować zgodnie z przestrzennym przeznaczeniem terenu. Treść obu tych pism wskazuje, że strefa ochronna urządzona na spornej nieruchomości ma taki sam charakter prawny jak urządzenie pracowniczego ogrodu działkowego. Odwołując się do pism stanowiących opinie o przeznaczeniu spornego terenu, należy mieć na uwadze także pismo Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego w K. z dnia 26 czerwca 1986 r. (...), z którego wynika, że teren ten zgodnie z obowiązującym planem ogólnym zatwierdzonym Uchwałą Nr XVIII/64/79 Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. w dniu 15 stycznia 1979 r. nie jest przeznaczony pod zabudowę kubaturową. Plan ogólny zakłada zieleń izolacyjną od istniejących urządzeń komunikacyjnych. Treść tego pisma w istocie rzeczy niczego nie przesądza, gdyż powołuje się na uchwałę z 1979 r., i wskazuje na przeznaczenie działki według planu ogólnego, który w świetle powołanego wyżej pisma Zarządu Gospodarki Terenami z dnia 17 lutego 1983 r. uległ zmianie i została ona przeznaczona pod tereny składowe i usługowe,W związku z powyższym należy uznać za zasadny zarzut w rewizji nadzwyczajnej, że wyrok uchylający decyzje organów administracji państwowej zapadł z rażącym naruszeniem art. 74 ust. 1 i art. 50 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.Wyrok ten narusza również interes PRL, gdyż ochrona własności, której przedmiotem jest działka budowlana, znajduje się pod szczególną ochroną prawa. Pozbawienie obywateli tej ochrony jest sprzeczne z interesem Państwa.Dlatego upływ terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c. w związku z art. 211 k.p.a. nie stoi na przeszkodzie w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej.