III PZP 45/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN: M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: J. Bała, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, H. Chilmon, w sprawie z powództwa Aleksandra K. przeciwko Zakładowi Remontowo-Budowlanemu przy Urzędzie Wojewódzkim Kuratorium Oświaty i Wychowania w B.B. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 6 lipca 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Jaki organ właściwy jest do powołania (art. 68 § 1 k.p.) i odwołania (art. 70 § 1 k.p.) zastępcy kierownika zakładu pracy, w sytuacji gdy przepisy szczególne nie regulują tej kwestii?2. Czy można przyjąć dokonanie odwołania pracownika zatrudnionego na podstawie powołania ze stanowiska, przez organ, który go powołał (art. 70 § 1 k.p.), w sytuacji gdy organ ten akceptuje rozwiązanie stosunku pracy z takim pracownikiem, dokonanego przez inny (niewłaściwy) organ - a jeżeli tak - to w jakiej formie taka akceptacja stanowiąca odwołanie powinna nastąpić i kiedy jest dokonana względem pracownika?"podjął następującą uchwałę:Zastępcę kierownika zakładu pracy powołuje i odwołuje kierownik zakładu pracy, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu przytoczone w uchwale zagadnienie prawne, po ustaleniu następującego stanu faktycznego sprawy:Powód został zatrudniony na podstawie umowy o pracę na stanowisku zastępcy dyrektora do spraw technicznych w zakładzie pracy utworzonym przy urzędzie wojewódzkim - kuratorium oświaty i wychowania. W akcie utworzenia tego zakładu pracy zamieszczono postanowienie, iż "zakładem kieruje kierownik, którego powołuje i odwołuje kurator oświaty i wychowania". Natomiast ani w tym akcie, ani w żadnym innym, jak stwierdził Sąd Wojewódzki - nie określono, kto powołuje i odwołuje zastępcę kierownika. Z powodem rozwiązał stosunek pracy dyrektor zakładu. Organ nadrzędny nad zakładem pracy akceptował rozwiązanie stosunku pracy z powodem i twierdził, iż dyrektor był uprawniony do odwołania powoda z zajmowanego stanowiska.Inne ustalenia Sądu Wojewódzkiego zawarte w uzasadnieniu pytania prawnego nie wiążą się bezpośrednio z przedstawionymi Sądowi Najwyższemu zagadnieniami.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 68 § 1 k.p. stanowi, iż stosunek pracy z kierownikiem zakładu pracy i jego zastępcą nawiązuje się na podstawie powołania przez właściwy organ. Jaką jednostkę organizacyjną należy rozumieć jako zakład pracy określa art. 3 k.p. Nie ma uzasadnionych podstaw prawnych do nadawania różnego znaczenia określeniu "zakład pracy" użytemu w art. 3 k.p. i w art. 68 § 1 k.p. Jeżeli jednostka organizacyjna ma przymioty zakładu pracy w rozumieniu art. 3 k.p., to tym samym - przy braku odmiennego przepisu szczególnego (np. art. 182 § 3 prawa spółdzielczego) - z kierownikiem takiego zakładu pracy i jego zastępcą stosunek pracy z mocy art. 68 § 1 k.p. nawiązuje się na podstawie powołania. Tak też należy ocenić na podstawie ustaleń faktycznych kwestię uznania pozwanego za zakład pracy, jeżeli odpowiada on warunkom określonym w art. 3 k.p., a w konsekwencji obowiązującego sposobu nawiązania z powodem stosunku pracy, z uwzględnieniem art. 68 § 1 k.p.Określenie organu właściwego do powołania kierownika zakładu pracy i jego zastępcy na ogół jest zawarte w przepisach szczególnych. Artykuł 5 k.p. bowiem dopuszcza możliwość uregulowania przepisami szczególnymi stosunku pracy określonej kategorii pracowników. Do stosunku pracy tych pracowników stosuje się wówczas przepisy szczególne, a kodeks pracy tylko w zakresie nie uregulowanym tymi przepisami. Takim przepisem szczególnym w rozumieniu art. 5 k.p., mającym najszersze zastosowanie w przedmiocie powołania i odwołania zastępcy dyrektora, jest art. 36 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122 z późn. zm.) stanowiący, iż zastępcę dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje i odwołuje dyrektor. Przepis ten jednak nie ma zastosowania do zakładów pracy, nie podlegających przepisom wymienionej ustawy. Jeżeli brak jest przepisu szczególnego, to zgodnie z art. 5 k.p. ma zastosowanie kodeks pracy. Na podstawie art. 23 § 1 k.p. czynności prawnych w zakresie stosunku pracy dokonuje w imieniu zakładu pracy jego kierownik lub inny upoważniony przez niego pracownik. Zastępca kierownika zakładu pracy jest pracownikiem tego zakładu i nawiązanie z nim stosunku na tym stanowisku jest przede wszystkim czynnością z zakresu prawa pracy. Do stosunku pracy zastępcy kierownika zakładu pracy, w zakresie nie uregulowanym przepisami szczególnymi, mają więc zastosowanie przepisy kodeksu pracy, w tym i art. 23 tego kodeksu. Mając jednak na względzie treść art. 68 § 1 k.p. stanowiącego, iż zastępcę kierownika zakładu pracy powołuje właściwy organ uprawniony do powołania na to stanowisko, przy braku odmiennego przepisu szczególnego organem tym jest kierownik zakładu pracy, który niezależnie od tego, że jest pracownikiem, pełni również funkcję organu zakładu pracy. Natomiast nie byłby właściwy do powołania zastępcy kierownika zakładu pracy upoważniony przez kierownika inny pracownik, ponieważ nie mógłby być on potraktowany jako organ zakładu pracy. W tym zakresie art. 68 § 1 k.p. ogranicza dyspozycję zawartą w art. 23 § 1 k.p.Na podstawie art. 70 § 1 k.p. właściwy do odwołania pracownika powołanego jest ten sam organ, który go powołał. Jeżeli zatem organem właściwym do powołania jest kierownik zakładu pracy, to jest on również organem uprawnionym do powołania zastępcy kierownika zakładu pracy, jeżeli nie ma odmiennego przepisu szczególnego.Z tych względów Sąd Najwyższy na pierwsze pytanie udzielił odpowiedzi stwierdzającej, iż właściwym organem do powołania i odwołania zastępcy kierownika zakładu pracy jest kierownik tego zakładu, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej.Treść odpowiedzi na pierwsze pytanie czyni zbędnym w niniejszej sprawie udzielanie odpowiedzi na pytanie drugie, ponieważ - jak to ustalił Sąd Wojewódzki - stosunek pracy z powodem rozwiązał kierownik zakładu pracy. W sytuacji gdy nie ma odmiennego przepisu szczególnego, należy przyjąć na podstawie powołanych już przepisów kodeksu pracy, iż zastępcę dyrektora odwołuje ten sam organ, który jest właściwy do powołania na to stanowisko. W sprawie niniejszej czynności tej dokonał organ właściwy. Dla rozstrzygnięcia zatem tej sprawy nie jest konieczne wyjaśnienie skuteczności odwołania zastępcy kierownika zakładu pracy przez organ niewłaściwy, z akceptacją organu uprawnionego do dokonania tej czynności.Sąd Wojewódzki wprawdzie w uzasadnieniu pytania rozważał skutki nawiązania stosunku pracy na podstawie umowy w sytuacji, gdy w świetle przepisów prawa nawiązanie takiego stosunku powinno nastąpić na podstawie powołania, jednakże w tym przedmiocie pytania nie przedstawił. Sąd Najwyższy w tej kwestii nie miał więc obowiązku udzielenia odpowiedzi. Sąd Najwyższy podziela jednak stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż tego rodzaju wadliwość, w sytuacji gdy umowę zawarł właściwy do powołania organ, a jej treść odpowiada warunkom powołania, ewentualnie pracownik za wiedzą i akceptacją wymienionego organu pracował na stanowisku, na którym zatrudnienie następuje na podstawie powołania, to należy uznać, iż w istocie doszło do powołania ze skutkami wynikającymi z tej czynności.