III PZP 26/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: A. Filcek, M. Rafacz-Krzyżanowska, W. Myga (współsprawozdawca), M. Sadowski, E. Mzyk, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, M. Bojarskiej, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 1988 r. wniosku Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy jest zgodny z przepisami prawa układ zbiorowy pracy zawarty przez ministra (kierownika urzędu centralnego) w sytuacji, gdy pozytywną opinię w sprawie układu wyraziły organy nielicznych przedsiębiorstw, zatrudniających niewielką liczbę pracowników, których układ dotyczył?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Nie jest sprzeczne z prawem zawarcie układu zbiorowego pracy, gdy w sprawie układu nie wyraziły pozytywnej opinii wszystkie przedsiębiorstwa państwowe, których układ dotyczy. Uzasadnienie faktyczneWątpliwość wyrażona w przedstawionym pytaniu prawnym powstała w związku z treścią art. 238 § 1 i art. 2412 § 2 k.p. Z mocy art. 238 § 1 k.p. układ zbiorowy pracy zawiera się dla pracowników zatrudnionych w zakładach pracy należących do danej gałęzi pracy albo zawodu. Organem zawierającym układ ze strony przedsiębiorstw państwowych jest właściwy minister lub kierownik urzędu centralnego. Według art. 2412 § 2 k.p. minister może zawrzeć układ po uzyskaniu pozytywnej opinii w przedmiocie układu organów przedsiębiorstw państwowych, których układ dotyczy. Wprawdzie nie ma przepisu uzależniającego możliwość zawarcia układu przez ministra od uzyskania pozytywnej opinii organów wszystkich przedsiębiorstw, których układ ma dotyczyć, ale wniosek taki można by wyprowadzić z treści wymienionych przepisów. Jeżeli bowiem układ zbiorowy pracy ma być zawarty dla pracowników zakładów danej gałęzi pracy albo zawodu, to wynika z tego, że układ ten ma dotyczyć wszystkich przedsiębiorstw państwowych tej gałęzi, albo przedsiębiorstw zatrudniających pracowników w danym zawodzie. Zatem zawarcie układu byłoby dopuszczalne, gdyby organy wszystkich przedsiębiorstw państwowych danej gałęzi pracy wyraziły pozytywną opinię w przedmiocie układu. Taka wykładnia powołanych przepisów istotnie ograniczyłaby, a być może nawet uniemożliwiła w praktyce zawieranie układów zbiorowych pracy. Trafność przytoczonej wykładni art. 2412 § 2 k.p. podważa w sposób przesądzający o treści odpowiedzi na przedstawione pytanie art. 257 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (zmienionej ustawą z dnia 17 czerwca 1988 r. o zmianie ustawy o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania - Dz. U. Nr 20, poz. 134). Na podstawie tego przepisu przedsiębiorstwo państwowe, którego organy nie wyraziły pozytywnej opinii w sprawie układu zbiorowego pracy, może wprowadzić zakładowy system wynagradzania w drodze porozumienia na zasadach określonych w rozdziale 2 tej ustawy. Rozdział 2 zawiera przepisy dotyczące zakładowego systemu wynagradzania w zakładzie pracy nie objętym układem zbiorowym pracy. Treść art. 257 wskazanej ustawy ma sens i znaczenie w sytuacji, gdy w danej gałęzi pracy albo zawodzie został zawarty układ zbiorowy pracy, mimo braku pozytywnej opinii wymaganej w art. 2412 § 2 k.p. organów wszystkich przedsiębiorstw państwowych, których układ ma dotyczyć, a więc przedsiębiorstw należących do tej gałęzi pracy albo przedsiębiorstw zatrudniających pracowników określonego zawodu. W przeciwnym razie ich sytuację prawną regulowałyby przepisy rozdziału 2 lub rozdziału 3 wymienionej ustawy i przepis ten byłby zbędny. Tak więc ustawodawca w późniejszym przepisie, jakim jest art. 257 omawianej ustawy w stosunku do art. 238 § 1 i art. 2412 § 2 k.p., wyraźnie, choć pośrednio, stwierdził dopuszczalność zawarcia układu zbiorowego pracy dla pracowników zatrudnionych w zakładach pracy należących do danej gałęzi pracy albo zawodu nawet, jeżeli organy nie wszystkich przedsiębiorstw państwowych zatrudniających tych pracowników wyraziły pozytywną opinię w sprawie układu.Ten przepis rangi ustawowej ma decydujące znaczenie przy wykładni treści art. 2412 § 2 k.p., wywołującej wątpliwości. Po wejściu w życie art. 257 wymienionej ustawy nie może też budzić zastrzeżeń uregulowanie zawarte w § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 1987 r. w sprawie szczegółowego trybu zawierania, rozwiązywania i rejestracji układów zbiorowych pracy oraz zawierania i rejestracji zakładowych umów zbiorowych (Dz. U. Nr 15, poz. 90) co do zgodności z treścią art. 238 i nast. k.p. Przepis ten już wprost stwierdza dopuszczalność zawarcia układu zbiorowego pracy, mimo niewyrażenia pozytywnej opinii przez organy wszystkich przedsiębiorstw państwowych danej gałęzi pracy albo zawodu.W konsekwencji przytoczonych rozważań należało stwierdzić, że nie jest sprzeczne z prawem zawarcie układu zbiorowego pracy, gdy w sprawie układu pozytywnej opinii nie wyraziły organy wszystkich przedsiębiorstw państwowych, których układ dotyczy, w tym także i w sytuacji, gdy pozytywną opinię wyraziły tylko organy nielicznych przedsiębiorstw, zatrudniających niewielką liczbę pracowników. Ustawodawca, dopuszczając możliwość zawarcia układu zbiorowego pracy, mimo nieuzyskania przez ministra pozytywnej opinii organów wszystkich przedsiębiorstw państwowych, których układ dotyczy, nie wprowadził już żadnych dodatkowych warunków co do liczebności przedsiębiorstw pozytywnie opiniujących w przedmiocie układu ani ich znaczenia w danej gałęzi pracy albo zawodzie, ze względu na liczbę zatrudnionych pracowników. Sąd Najwyższy nie jest natomiast powołany do tworzenia prawa i wprowadzania w drodze wykładni dodatkowych przesłanek, określających prawo zawierania układów zbiorowych pracy, nie przewidzianych w ustawie.Należy wszakże zgodzić się z twierdzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, że w sytuacji, gdy tylko nieliczne przedsiębiorstwa państwowe o niewielkim zakresie działania w danej gałęzi pracy wyraziły pozytywną opinię co do układu, słuszność i celowość zawarcia przez ministra układu zbiorowego pracy, mającego obowiązywać - w świetle przepisów ustawy - w całej gałęzi, jest co najmniej wątpliwa. Dlatego też organy uprawnione do zawierania układów zbiorowych pracy, a więc między innymi ministrowie i ogólnokrajowe organizacje związkowe, przy zawarciu układu powinny mieć na względzie, by ich działania nie prowadziły do skutków sprzecznych z istotą układów zbiorowych pracy i do pozbawienia przedsiębiorstw państwowych przyznanych im przez ustawodawcę uprawnień umożliwiających wpływ zarówno na treść układu, jak i jego zawarcie.