IV CNP 217/07

Sygn. akt IV CNP 217/07 POSTANOWIENIE Dnia 7 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Irena Gromska-Szuster w sprawie ze skargi pozwanego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 24 sierpnia 2005 r., w sprawie z powództwa . W. przeciwko W. W. o rozwód, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lutego 2008 r., odrzuca skargę. Uzasadnienie 2 W sprawie rozwodowej małżonków A. i W. W. strony po ostatecznym sprecyzowaniu stanowisk wnosiły o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie. Sąd Okręgowy w O. w oparciu o zeznania stron ustalił między innymi, że ich pożycie małżeńskie układało się źle, pozwany był agresywny i bił żonę. Wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2005 r. Sąd rozwiązał związek małżeński stron z winy męża. W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem powyższego prawomocnego wyroku, wniesionej na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c., pozwany wskazał na naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. przez orzeczenie rozwodu z jego winy, mimo że strony zgodnie wniosły o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie, naruszenie art. 217 § 1 k.p.c. przez pozbawienie go możliwości obrony swoich praw w wyniku uniemożliwienia mu przytaczania okoliczności faktycznych i zgłoszenia dowodów, bowiem pozwany nie uznał tego za konieczne wobec zgodnego wniosku stron o zaniechanie orzekania o winie, naruszenie art. 57 § 2 zd. drugie k.r.o. przez nie uwzględnienie wiążącego dla Sądu wniosku stron o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie, naruszenie art. 45 Konstytucji przez orzekanie co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, pozbawienie pozwanego możliwości obrony i zadysponowanie przez Sąd przedmiotem procesu, który pozostawiony został swobodnemu uznaniu stron. Uzasadniając fakt wyrządzenia szkody przez wydanie zaskarżonego wyroku, pozwany wskazał, że na jego podstawie został wydany w dniu 5 marca 2007 r. przez Sąd Rejonowy w L. wyrok zasądzający od niego na rzecz byłej żony alimenty po 120 zł. miesięcznie na podstawie art. 60 § 2 k.r.o. Uzasadniając wystąpienie w sprawie przesłanek określonych w art. 4241 § 2 k.p.c. pozwany wskazał na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji podstawowych zasad porządku prawnego: zasady dyspozytywności, która powoduje związanie sądu zgodnym wnioskiem stron o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie oraz prawa do obrony, bowiem pozwany, przekonany, że Sąd orzeknie zgodnie z wnioskiem stron, nie zgłaszał żadnych wniosków dowodowych dla obrony swoich praw ani nie kontrolował dalszego postępowania, nie stawił się na ogłoszenie 3 wyroku i nie zaskarżył go, pozostając w usprawiedliwionym przekonaniu, że treść wyroku będzie zgodna ze złożonymi przez strony wnioskami. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga pozwanego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku wniesiona została na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c., stanowiącego wyjątek od zasady określonej w art. 4241 § 1 k.p.c., zgodnie z którą skarga przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji, a zatem strona ma obowiązek wyczerpania możliwości zaskarżenia orzeczenia w drodze przysługujących jej środków prawnych i dopiero po ich wyczerpaniu albo w braku takich środków, może wnieść skargę od prawomocnego orzeczenia Sądu pierwszej instancji, o ile wykazane zostaną okoliczności określone w paragrafie drugim omawianego przepisu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że dopuszczalność wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu pierwszej instancji, w sytuacji, gdy strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa do wniesienia apelacji, jest uzależniona od kumulatywnego spełnienia obu przesłanek art. 4241 § 2 k.p.c., to jest wyjątkowego wypadku (wyjątkowych okoliczności) oraz występowania niezgodności z prawem o kwalifikowanym charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 2 lutego 2006 r. I CNP 4/06 (OSNC 2006/6/113) „wyjątkowy wypadek”, o którym mowa w art. 4241 § 2 k.p.c., odnosi się także do przyczyn nieskorzystania przez stronę z przysługujących jej środków zaskarżenia. Przyczyny te muszą mieć charakter wyjątkowy w znaczeniu obiektywnym, co oznacza, że chodzi o wyjątkowe okoliczności obiektywnie uniemożliwiające stronie wniesienie środka odwoławczego, a nie o okoliczności subiektywne, wynikające z woli lub zaniedbań strony. Wnosząc skargę na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. strona musi zatem wykazać, że nieskorzystanie przez nią z przysługującego środka odwoławczego nastąpiło z wyjątkowych powodów mających charakter siły wyższej, takich jak na przykład ciężka choroba, katastrofa, klęska żywiołowa czy wyjątkowe okoliczności leżące po 4 stronie osób trzecich, które obiektywnie rzecz biorąc uniemożliwiły wniesienie środka odwoławczego. Bez wątpienia za taką okoliczność nie możne być uznane, wskazane przez pozwanego w skardze, jako przyczyna niezaskarżenia wyroku rozwodowego, jego przekonanie, że treść wyroku Sądu pierwszej instancji będzie zgodna z wnioskami stron, w tym z wnioskiem o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie. Subiektywne przekonanie strony, że Sąd wyda wyrok zgodny z żądaniem stron i zgodny z prawem, nie może być uznane za usprawiedliwione wyjaśnienie przyczyny niewniesienia środka odwoławczego, a tym samym za wyjątkową okoliczność, w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. usprawiedliwiającą nieskorzystanie z przysługującego środka odwoławczego od wyroku sądu pierwszej instancji. Strona ma obowiązek dbania o swoje interesy procesowe i prawne. Zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego została wprowadzona dlatego, że jest rzeczą powszechnie znaną, iż zdarzają się zarówno błędy orzecznicze, jak i pomyłki sądowe, które z inicjatywy stron mogą zostać usunięte przez Sąd drugiej instancji. Dlatego obowiązkiem stron jest kontrolowanie przebiegu procesu i reagowanie na jego nieprawidłowości, a w szczególności zapoznanie się z orzeczeniem i złożenie przysługującego środka odwoławczego, jeżeli orzeczenie jest niezgodne z wolą stron, przepisami prawa lub zapadło w wyniku omyłki sądu. W zaskarżonej sprawie rozwodowej możliwe było wniesienie przez pozwanego apelacji, której nie wniósł nie z powodów obiektywnych, a powodu zaniedbania własnych interesów procesowych. Nie może być to uznane za „wyjątkowy wypadek”, uzasadniający wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w oparciu o art. 4241 § 2 k.p.c., co prowadzi do odrzucenia skargi na podstawie o art. 4248 § 2 k.p.c. db /tp/