III CZP 83/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik. Sędziowie SN: K. Kołakowski (sprawozdawca), K. Strzępek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Naczelnika Gminy w M. przeciwko Ryszardowi Z. o eksmisję z drogi po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 17 grudnia 1987 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 14 sierpnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:1. "Czy drogi ogólnodostępne nie zaliczane do żadnej z kategorii dróg publicznych są drogami wewnętrznymi w rozumieniu artykułu 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60)?2. Czy w razie samowolnego naruszenia pasa drogowego drogi ogólnodostępnej dopuszczalna jest droga sądowa w świetle art. 36 wymienionej ustawy?"podjął następującą uchwałę:1. O zaliczeniu drogi do kategorii dróg wewnętrznych decydują przesłanki z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60).2. W razie samowolnego naruszenia pasa drogowego drogi wewnętrznej (art. 11 ust. 1 ustawy) właściwym do rozpoznania sporu jest sąd powszechny.Uzasadnienie faktyczneW uzasadnieniu postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego Sąd Wojewódzki wskazał, że na tle art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60) budzi wątpliwość, czy pomimo braku oznakowania ogólnodostępnej drogi jako drogi wewnętrznej może być ona za taką uznana. Zdaniem tego Sądu, zaniedbanie zarządzającego drogą, polegające na nieoznakowaniu jej, jako drogi wewnętrznej, nie może pozbawiać jej takiego charakteru.Na tle art. 36 ustawy Sąd Wojewódzki uznał, że wątpliwość wynika w związku z definicją pojęcia "pas drogowy" zawartą w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy, jednakże - jego zdaniem - za stosowaniem tego przepisu wyłącznie do naruszenia pasa drogowego dróg publicznych przemawia odrębne uregulowanie zasad zarządzania i finansowania dróg wewnętrznych.Uzasadnienie prawnePodejmując uchwałę Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Kwestia wykładni art. 36 powołanej ustawy oraz organu właściwego do rozpoznania sprawy o naruszenie posiadania drogi wewnętrznej była już przedmiotem rozważań Kolegium Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 kwietnia 1987 r. III CO 5/86 Kolegium to wyraziło stanowisko, że przepis art. 36 ustawy, według którego właściwy organ administracji państwowej orzeka o przywróceniu samowolnie naruszonego pasa drogowego do stanu poprzedniego, ma zastosowanie tylko w przypadku naruszenia pasa drogi publicznej, w znaczeniu wynikającym z art. 1 w związku z art. 2 ust. 1 ustawy. Rozpoznanie sprawy o naruszenie posiadania drogi wewnętrznej oraz posiadania służebności przejazdu (art. 21 ust. 1 ustawy) należy do sądu powszechnego.Trafność tego poglądu - podzielonego przez Sąd Najwyższy w sprawie niniejszej - wynika przede wszystkim z zakresu uregulowania objętego przepisami powołanej ustawy. Zamierzeniem ustawodawcy było unormowanie kwestii związanych z drogami publicznymi, w tym m.in. orzekaniem o przywróceniu samowolnie naruszonego pasa drogowego takich dróg przez właściwy organ administracji państwowej. Tym samym nie jest przedmiotem tej ustawy szczegółowe rozstrzyganie kwestii związanych z drogami nie zaliczonymi do żadnej z kategorii dróg publicznych. Z tego też powodu w art. 11 ustawy wskazano - bez definiowania bliższych kryteriów, że inne publiczne drogi ogólnodostępne powinny być oznakowane jako drogi wewnętrzne lub zlikwidowane. Jeśli więc droga taka istnieje i jej charakter drogi nie zaliczonej do dróg publicznych jest bezsporny, to kwestia nieoznakowania musi mieć znaczenie wtórne (wiążące się m.in. z kwestiami natury technicznej).W takim stanie prawnym jednak decydujące znaczenie należy przypisać prawidłowej wykładni art. 36 ustawy. Przepis ten, jako szczególny (art. 2 § 3 k.p.c.), musi być wykładany ściśle, a nie rozszerzająco. Z tego względu należy uznać, że droga sądowa wyłączona jest tylko w razie samowolnego naruszenia pasa drogowego drogi publicznej, w sporach zaś dotyczących innych dróg, w tym dróg wewnętrznych w rozumieniu tej ustawy, organ administracji państwowej nie jest właściwy.W sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki uznał już (por. akta), iż jest poza sporem, że droga objęta pozwem nie jest drogą publiczną w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 18 marca 1982 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 20, poz. 90 ze zm.). Także po wejściu w życie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o tych drogach sytuacja ta nie uległa zmianie, gdyż nie zgłoszono nawet twierdzeń, że droga ta stała się drogą publiczną.W tych okolicznościach właściwe do rozstrzygnięcia sprawy pozostają sądy powszechne, i to niezależnie od tego, czy droga ta ma być oznakowana przez jej zarządcę, jako droga wewnętrzna, czy też zlikwidowana (art. 11 ustawy).Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne jak w podjętej uchwale.