V KK 192/17

Sygn. akt V KK 192/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Michał Laskowski SSN Barbara Skoczkowska Protokolant Katarzyna Wełpa w sprawie A. S. skazanej wyrokiem łącznym po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 20 września 2017 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości- Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt VI K (...) I. Uchyla zaskarżony wyrok w całości i: - na podstawie art. 17 § 7 postępowanie w przedmiocie kary łącznej umarza w zakresie rozstrzygnięć zawartych w pkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku, a wydatkami postępowania w tym zakresie obciąża Skarb Państwa; - sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w P. w zakresie orzeczenia kary łącznej co do skazań opisanych w pkt 3 uchylonego wyroku; II. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w P. VI Wydział Karny w sprawie o sygn. akt VI K (...) orzekając w trybie wyroku łącznego wobec A. S., skazanej: „I. Wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 24.10.2003 r. sygn. akt IV K (...)/03 za czyn z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. dokonany w dniach 16.12.2002 r. i 02.01.2003 r. i z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. dokonany 14.08.2002 r. na kary odpowiednio: 20 stawek dziennych grzywny po 25 zł. i 30 stawek dziennych grzywny po 25 zł., które to kary sprowadzono do kary łącznej grzywny 40 stawek dziennych po 25 zł., II. Wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 31.05.2004 r. sygn. akt IV K (...)/02 za czyn z art. 270 § 1 k.k. dokonany od 01.01.2000 r. do 22.03.2002 r. i z art. 284 § 2 k.k. dokonany od 01.01.2000 r. do 22.03.2002 r. na kary odpowiednio 10 miesięcy pozbawienia wolności i 1 roku pozbawienia wolności, które to kary sprowadzono do kary łącznej 1 roku i 6 miesięcy z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 4 lat próby oraz karę grzywny w wysokości 40 stawek dziennych po 20 zł, przy czym postanowieniem Sądu Rejonowego - w P. z dnia 5.09.2008 r. zarządzono wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności; III. Wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 09.07.2004 r. sygn. akt IV Ks (...)/04 za czyn z art. 83 k.k.s. dokonany od 18.02.2003 r. do 08.08.2003 r. na karę grzywny 30 stawek dziennych po 50 zł, IV. Wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 20.02.2008 r. sygn. akt VIK (...)/08 za czyn z art. 218 § 1 k.k. dokonany od 11.12.2006 r. do 25.05.2007 r. i z art. 225 § 2 k.k. na kary odpowiednio po 8 miesięcy pozbawienia wolności, które to kary sprowadzono do kary łącznej 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 3 lat próby i karę grzywny w wysokości 40 stawek dziennych po 20 zł., przy czym postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 5.10.2010 r. zarządzono wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, V. Wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 18.05.2009 r. sygn. akt VI K (...)/08 za czyn z art. 218 § 1 k.k. dokonany od czerwca 2005 r. do marca 2008 r. i z art. 218 § 1 k.k. i art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. na kary odpowiednio 1 3 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, które to kary sprowadzono do kary łącznej 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 5 lat próby, przy czym postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 28.07.2011 r. zarządzono wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności; następnie postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z 31 maja 2012 r. wydanym w sprawie XVII Ko (...)/11 wznowiono postępowanie karne co do czynu przypisanego w pkt. 1 i uchylono wyrok w tej części przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w P.. Wyrokiem Sądu Rejonowego - w P. z dnia 31 lipca 2012 r. wydanym w sprawie VI K (…)/12 umorzono postępowanie wobec A. S. o ten czy, tj. przestępstwo z art. 218 § 1 k.k. za które wcześniej wymierzono karę 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności; VI. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 28.04.2010 r., sygn. akt VIII K (…)/10 za czyn z art. 219 w zw. z art. 12 k.k. dokonany od 03.09.2007 r. do 30.11.2008 r. na karą 5 miesięcy pozbawienia wolności, VII. Wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 24.09.2010 r. sygn. akt VIK(…)/10 za czyn z art. 218 § 1 k.k. dokonany od 01.02.2004 r. do 31.07.2007 r. i z art. 219 k.k. dokonany od 01.03.2007 r. do 31.07.2007 r. na kary odpowiednio po 12 miesięcy ograniczenia wolności, które to kary sprowadzono do kary łącznej 18 miesięcy ograniczenia wolności” orzekł, w sposób następujący: „1. Na podstawie art. 569 § 1 k.p.k. oraz art 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. łączy orzeczone wobec A. S. w wyrokach o sygn. IV K (...)/03, IV K (...)/02 i IV Ks (...)/04 kary grzywny i wymierza karę łączną grzywny w wysokości 70 (siedemdziesiąt) stawek dziennych, każda po 25 (dwadzieścia pięć) złotych, a w pozostałym zakresie wyroki podlegają odrębnemu wykonaniu; 2. Na podstawie art. 569 § 1 k.k. oraz art, 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k., w miejsce wyżej orzeczonych kar pozbawienia wolności wymierzonych wyrokami o sygnaturach VI K (...)/08 oraz VI K (…)/10 części wstępnej wyroku, orzeka karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze I (jeden) roku i 2 (dwa) miesięcy, a w pozostałym zakresie wyroki podlegają odrębnemu wykonaniu; 4 3. Na podstawie art. 569 § 1 k.k. oraz art 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k., w miejsce wyżej orzeczonych kar pozbawienia wolności wymierzonych wyrokami o sygnaturach VI K (...)/08 oraz VUI K (…)/10 części wstępnej wyroku, orzeka karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 2 (dwa) lat i 2 (dwa) miesięcy, a w pozostałym zakresie wyroki podlegają odrębnemu wykonaniu; 4. Na podstawę art. 624 § 1 k.p.k. zwalnia skazaną od zwrotu Skarbowi Państwa wyłożonych kosztów sądowych i opłaty.” Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się z dniem 4 lipca 2013 r. Od tego wyroku kasację na korzyść skazanej wniósł Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny. Zaskarżając wyrok w zakresie rozstrzygnięć zawartych w jego pkt 1, 2 i 3, na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa: „1/ procesowego a mianowicie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na wydaniu wyroku łącznego, obejmującego w jego pkt 1 skazania na kary grzywny, orzeczone wobec A. S. wyrokami Sądu Rejonowego w P. o sygn. akt IV K (...)/03, IV K (...)/02 i IV Ks (...)/04 oraz w jego pkt 2 na kary pozbawienia wolności, orzeczone wobec skazanej wyrokami Sądu Rejonowego w P. o sygn. akt VI K (...)/08 i VI K (…)/10 pomimo istnienia ujemnej przesłanki procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej, albowiem skazania te zostały wcześniej objęte prawomocnym wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w P. z dnia 23 maja 2012 r. o sygn. akt VI K (…)/12, co stanowi w powyższym zakresie bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia, określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., 2/ materialnego, a mianowicie art. 86 § 1 k.k., polegające na orzeczeniu w pkt 3 wyroku łącznego, w wyniku połączenia kar pozbawienia wolności w rozmiarze 1 roku i 6 miesięcy, wymierzonej na mocy wyroku Sądu Rejonowego w P. o sygn. akt VI K (...)/08 oraz 5 miesięcy, pozbawienia wolności, wymierzonej na mocy wyroku tego Sądu o sygn. akt VIII K (…)/10, kary łącznej 2 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności, to jest w rozmiarze przewyższającym sumę podlegających łączeniu kar jednostkowych.” Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i o umorzenie na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. postępowania w zakresie 5 rozstrzygnięć zawartych w pkt 1 i 2 oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w P. w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 3. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jako oczywiście zasadna podlegała uwzględnieniu w trybie określonym w art. 535 § 5 k.p.k. albowiem oba podniesione w niej zarzuty są oczywiście trafne. Z treści wydanego przez Sąd Rejonowy w dniu 23 maja 2012 r., w sprawie sygn. akt VI K (…)/12, wyroku łącznego, wynika, że sąd ten w pkt 1 i 2 wyroku orzekł co do tych samych prawomocnie orzeczonych kar grzywny oraz pozbawienia wolności, co w obecnie zaskarżonym kasacją wyroku (pkt 1 i 2). W zakresie tych dwóch rozstrzygnięć wyrok wydany w sprawie o sygn. akt VI K (…)/12 był prawomocny w dacie wydania wyroku w sprawie o sygn. akt VI K (...), a zatem orzekanie co do tego samego układu orzeczonych kar za zbiegające się przestępstwa wymienione w pkt 1 i 2 w wyroku wydanym w sprawie sygn. akt VI K (...) było nieuprawnione i stanowiło o rażącym naruszeniu art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Bezsporne jest bowiem, że wyrok łączny wydany w sprawie VI K (…)/12 nie został wzruszony w zakresie tych rozstrzygnięć na skutek wznowienia postępowania w sprawie o sygn. akt XVII Ko (...)/11 Sądu Okręgowego w P., albowiem wznowienie postępowania obejmowało li tylko rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3 wyroku łącznego Sądu Rejonowego w sprawie VI K (…)/12, a dotyczące skazania w sprawie VI K (...)/08 (postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia 31 maja 2012 r., XVII Ko (...)/11; k. 607-615 akt sprawy VI K (…)/12 Sądu Rejonowego ). To zatem tylko w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 3 wyroku łącznego wydanego przez Sąd Rejonowy w sprawie sygn. akt VI K (…)/12 kara łączna przestała istnieć (art. 575 § 2 k.p.k. – uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 29 października 2012 r., I KZP 15/12, OSNKW 2012, nr 11, poz. 111; postanowienie SN z dnia 27 stycznia 2017 r., V KK 315/16, Lex nr 2203537). W pozostałym zakresie, tj. w zakresie rozstrzygnięć zawartych w pkt 1 i 2 wyroku wydanego w sprawie VI K (…)/12 nie doszło do wzruszenia prawomocności tych węzłów kary łącznej pozbawienia wolności i grzywny. Przypomnieć bowiem trzeba, że w wyroku łącznym może dojść (i najczęściej dochodzi – uw. SN) do orzekania kilku kar łącznych za kilka zbiegających się przestępstw. Każda z tak orzeczonych kar łącznych stanowi od 6 strony prawno-materialnej odrębny „wyrok łączny”, albowiem to właśnie wyrok łączny jest instytucją, która pozwala orzec karę łączną za kilka kar orzeczonych za zbiegające się przestępstwa, a to, że takich zbiegów jest najczęściej więcej niż jeden, tworzy sytuację, iż w formalnie jednym wyroku łącznym zawartych jest kilka „wyroków łącznych” rozumianych jako orzeczona kara łączna za określony zbieg przestępstw (J. Matras, glosa do postanowienia SN z dnia 30 września 2010 r., I KZP 14/10, OSP 2011, nr 1, poz. 2, s. 9 i nast.). W takiej więc sytuacji Sąd Rejonowy procedując w przedmiocie wyroku łącznego w sprawie o sygn. akt VI K (...) nie mógł ponownie orzekać co do zbiegu kar grzywny wymierzonych za przestępstwa osądzone w sprawach Sądu Rejonowego w P. o sygn. akt IV K (...)/03, IV KK (...)/02 i IV Ks (...)/04, albowiem węzeł kary łącznej grzywny miał walor prawomocności wynikającej z uprzedniego orzeczenia kary łącznej w sprawie VI K (…)/12 Sądu Rejonowego (pkt 1 wyroku). Nie mógł także orzekać co do kary łącznej obejmującej skazania na kary pozbawienia wolności w sprawach Sądu Rejonowego P. o sygn. akt VI K (...)/08 i VI K (…)/10, albowiem kara łączna pozbawienia wolności została orzeczona już wcześniej w pkt 2 wyroku Sądu Rejonowego w sprawie VI K (…)/12, a jej prawomocność nie została wzruszona przed datą orzekania w sprawie VI K (...). W tym układzie procesowym doszło więc do naruszenia przepisu art. 17 § 1 pkt 7 in principio k.p.k., tj. orzekania pomimo istnienia prawomocnego orzeczenia w tym samym przedmiocie (res iudicata). Jest także bezsporne, że w dyspozycji przepisu art. 575 § 1 k.p.k. nie unormowano sytuacji, aby to ponowny wyrok łączny, wydany z rażącym naruszeniem zakazu z art. 17 § 1 k.p.k. (co do tego samego zbiegu kar, co do którego już uprzednio wydano prawomocny wyrok), mógł prowadzić do utraty mocy poprzednio wydanego wyroku, nawet jeżeli orzeka taką samą karę (por. przekonywujący wywód w wyroku SN z dnia 30 listopada 2011 r., II KK 149/11, OSNKW 2011, nr 12, poz. 113). Do naruszenia przepisu art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. nie doszłoby tylko wtedy, gdyby procedując w trybie wyroku łącznego w nowym układzie skazań (pojawiło się nowe skazanie, nieuwzględnione we wcześniej wydanym wyroku łącznym), sąd meriti węzłem kary łącznej połączyłby kary wymierzone za czyny objęte poprzednim węzłem kary łącznej oraz jakąkolwiek karę – podlegającą połączeniu – za nowe (nieobjęte poprzednim postępowaniem w przedmiocie wyroku łącznego) 7 przestępstwo. Taka sytuacja w niniejszej sprawie w zakresie rozstrzygnięć w pkt 1 i 2 zaskarżonego kasacją wyroku nie miała miejsca. W konsekwencji należało zaskarżony wyrok w tym zakresie uchylić i postępowanie karne na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzyć, a wydatkami w tym zakresie obciążyć Skarb Państwa. Trafny jest także drugi zarzut kasacji. Węzłem kary łącznej objęto w pkt 3 wyroku łącznego dwie kary. Karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną za przestępstwo z art. 284 § 1 k.k. (sprawa o sygn. akt VI K (...)/08 - Sąd Rejonowy ) oraz karę 5 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt VIII K (…)/10. Maksymalna kara pozbawienia wolności jaka mogła być orzeczona w sposób zgodny z prawem, tj. z normą art. 86 § 1 k.k., to kara roku i 11 miesięcy pozbawienia wolności. Tymczasem, orzeczono karę dwóch lat i dwóch miesięcy pozbawienia wolności. Wobec rażącego naruszenia normy zawartej w art. 86 § 1 k.k. należało zaskarżony wyrok uchylić także i w tej części. W kontekście orzeczenia następczego proponowanego przez skarżącego, trzeba stwierdzić, iż sytuacja procesowa w sprawie V K (...)/08 nie została opisana zgodnie z rzeczywistością ani przez sąd meriti ani też przez Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego. Otóż postanowieniem z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie VI Ko (…)/11 Sąd Rejonowy zarządził wykonanie kary 2 lat pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w sprawie VI K (...)/08 (k. 134 akt VI Ko (…)/11). Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 28 lipca 2011 r., kiedy to Sąd Okręgowy w P., w sprawie V Kzw (…)/11, utrzymał je w mocy rozpoznając zażalenie skazanej (k. 163 akt VI Ko (…)/11). W wyniku wznowienia postępowania w sprawie o sygn. akt VI K (...)/08 przez Sąd Okręgowy w P. (postanowienie z dnia 31 maja 2012 r., XVII Ko (...)/11 – k. 607-615 akt VI K (…)/12 – wcześniej VI K (...)/08) uchylony został wyrok Sądu Rejonowego z dnia 18 maja 2009 r. w sprawie VI K (...)/08 w zakresie czynu z art. 218 § 1 k.k. i w tym zakresie sprawa została przekazania do ponownego rozpoznania temu sądowi, co skutkowało następnie umorzeniem postępowania o ten czyn (wyrok Sądu Rejonowego z dnia 31 lipca 2012 r., sygn. akt VI K (…)/12 – k. (…)). Następnie na podstawie art. 24 § 1 k.k.w. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt VI Ko (…)/11, uchylił postanowienie z dnia 8 czerwca 2011 r. o zarządzeniu wykonania kary dwóch lat pozbawienia wolności 8 orzeczonej w sprawie VI K (...)/08, przywołując w uzasadnieniu – jako powód takiego rozstrzygnięcia wznowienie postępowania w sprawie VI K (...)/08 (k. (…)-183 akt VI Ko (…)/11). Obecnie w kontekście tego postanowienia jawi się zasadniczy problem, czy orzeczona kara roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności w sprawie VI K (...)/08 ma charakter kary bezwzględnej, czy też kary, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres 5 lat, a jeśli tak, to czy okres próby biegnie na nowo, zważywszy na zmianę jej statusu, czy też w dalszym ciągu, od dnia uprawomocnienia się postanowienia z dnia 14 czerwca 2012 r. Podkreślić trzeba także, że zastosowanie trybu z art. 24 § 1 k.k.w. z uwagi na zmianę stanu prawnego (wznowienie postępowania i uchylenie wyroku w części) w zakresie kary podlegającej wykonaniu (podlegała wykonaniu tylko kara roku i sześciu miesięcy pozbawienia wolności, a zarządzono wykonanie kary w wymiarze dwóch lat - uw. SN) może budzić bardzo poważne wątpliwości (por. np. postanowienie SN z dnia 23 kwietnia 2015 r., II KK 100/15, OSNKW 2015/10/81). Wskazuje się bowiem, że na gruncie art. 24 § 1 k.k.w. chodzi o ujawnienie się bądź zaistnienie takich okoliczności, dotyczących ustawowych podstaw podlegającego reformacji orzeczenia, które - gdyby były znane lub istniały w czasie jego wydawania - spowodowałyby wydanie postanowienia innej treści niż to, które wówczas zapadło; zatem są to tylko takie okoliczności, które mogą w istotny sposób rzutować na treść konkretnego rozstrzygnięcia, wydanego wcześniej w postępowaniu wykonawczym na podstawie przepisów Kodeksu karnego wykonawczego, a nie w ogóle na sytuację skazanego w tym postępowaniu (por. postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 2011 r., V KK 60/11, LEX nr 846397). Wydaje się, że wystarczające było w tym zakresie zastosowanie trybu z art. 13 § 1 k.k.w. Wobec konieczności rozstrzygnięcia przez sąd meriti jaki charakter ma obecnie kara roku i sześciu miesięcy pozbawienia wolności orzeczona w sprawie VI K (...)/08 (bezwzględna, czy z warunkowym zawieszeniem jej wykonania; w tym ostatnim wypadku orzeczenie kary łącznej jako kary bezwzględnej nie jawi się jako możliwe – na tle czynów przed dniem 8.06.2010 r.), konieczne jest uchylenie wyroku w tym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Z tych wszystkich powodów należało orzec jak w wyroku. 9 r.g.