I PK 28/14

Sygn. akt I PK 28/14 POSTANOWIENIE Dnia 21 maja 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Myszka w sprawie z powództwa A. K. przeciwko Szkole Podstawowej w W. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 maja 2014 r., skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 7 października 2013 r., sygn. akt III Pa (...), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w S. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 7 października 2013 r. oddalił apelację powódki A. K. od wyroku Sądu Rejonowego w S. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 2013 r., zasądzającego od pozwanej Szkoły Podstawowej w W. na rzecz powódki kwotę 9.150,09 zł brutto tytułem odszkodowania w związku z nieuzasadnionym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia i oddalającego powództwo o przywrócenie do pracy, a także zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego za drugą instancję. 2 Sąd Okręgowy w pełni podzielił ustalenia faktyczne i argumentację prawną Sądu Rejonowego, że rozwiązanie z powódką umowy o pracę w trybie art. 52 k.p. było nieuzasadnione, ponieważ jej nieobecność w pracy wynikała z przeświadczenia o korzystaniu z urlopu dla poratowania zdrowia od 3 września 2012 r., nie była więc zobowiązana stawiać się tego dnia w pracy, a jej takie jej zachowanie nie było nacechowane umyślnością czy rażącym niedbalstwem. Równocześnie, przywrócenie powódki do pracy byłoby niecelowe, a ponadto domaganie się przez powódkę przywrócenia do pracy stanowiłoby nadużycie przysługującego jej prawa podmiotowego ze względu na jej zachowanie zarówno przed rozwiązaniem, jak i po rozwiązaniu stosunku pracy. Dlatego zasadnie Sąd Rejonowy zasądził na jej rzecz odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy. W ocenie Sądu Okręgowego, powódka przekroczyła granice dbania o interes publiczny, a jej działania były świadome, nacechowane złą wolą i premedytacją, ewidentnym naruszeniem norm prawnych oraz etycznych, które w żaden sposób nie mogły być uzasadniane chęcią zapobieżenia negatywnym sytuacjom, jakie miały mieć miejsce w pozwanej Szkole. Powódka bowiem w sposób nieuprawniony nagrywała rozmowy, nie tylko z przełożonymi, ale również współpracownikami. Treść tych rozmów i okoliczności towarzyszące tym nagraniom przemawiają na jej niekorzyść. Zatajanie przed osobami nagrywanymi w jakim celu przeprowadzała z nimi rozmowy budzi sprzeciw i nie może podlegać ochronie. Negatywną ocenę działań powódki uzasadnia zarówno nagrywanie rozmów oraz sposób ich wykorzystania. Jeżeli powódka posiadała wiedzę lub przepuszczenia, iż w szkole dochodziło do nieprawidłowości, to powinna się nimi podzielić z odpowiednimi organami lub instytucjami w cywilizowany sposób. Apel wystosowany do rodziców uczniów pozwanej, jego treść i wydźwięk także przemawiały przeciwko jej przywróceniu do pracy i to pomimo zmiany na stanowisku dyrektora pozwanej. Te kontrowersyjne konfliktowe sytuacje były spowodowane zachowaniami powódki, które zburzyły dobre relacje wśród pracowników pozwanej, ale również na linii uczniowie - nauczyciele. W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego: 1/ art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c. i art. 391 k.p.c. przez oparcie zaskarżonego wyroku na niepełnym materialne 3 dowodowym, z pominięciem dowodów z nagrań rozmów i stenogramów tych rozmów, a także dowodu z dokumentów z akt sprawy Sądu Rejonowego w O., II K (...) i sprawy Prokuratury Rejonowej w O., I Ds (...), z których wynikały okoliczności „potwierdzające twierdzenia o zasadności podjętych czynności i działań przez powódkę, w tym nagranie tych rozmów bez zgody rozmówców, jak i również skierowanie apelu do rodziców dzieci uczniów pozwanej, których analiza jest niezbędna dla oceny zachowania powódki i podjętych przez nią działań, i w konsekwencji jest niezbędne do przedstawienia działania powódki w interesie społecznym i w interesie naruszonego dobra uczniów”, 2/ art. 378 § 1 k.p.c. przez nie rozpoznanie sprawy w granicach apelacji i nie rozważenie zarzutu apelacji naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., przez pominięcie materiału dowodowego, „w tym w postaci nagrań rozmów załączonych przez powódkę do sprawy, z których wynikają okoliczności faktyczne uzasadniające działania podjęte przez powódkę i potwierdzające jej twierdzenia zawarte w pismach kierowanych do właściwych instytucji czy też w apelu do rodziców uczniów pozwanej”, 3/ art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez nie wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku: - podstawy prawnej i faktycznej naruszenia norm prawnych i etycznych nagrywaniem przez skarżącą rozmów bez zgody osób nagrywanych oraz przekazania apelu rodzicom uczniów pozwanej; - niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn odmowy wiarygodności dowodom w postaci zeznań skarżącej w zakresie dotyczącym celu i przyczyn nagrań bez zgodny rozmówców oraz przekazanego rodzicom uczniów apelu; - przyczyn odmowy wiarygodności dowodom w postaci nagrań rozmów skarżącej z M. D.; - przyczyn odmowy wiarygodności i pominięcia dowodów z dokumentów zawartym w aktach sprawy II K (...); - przyczyn odmowy wiarygodności i pominięcia dowodów z postanowienia Prokuratury Rejonowej w O. z dnia 18 lutego 2013 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie I Ds. (...), k. 122. Zawierały stwierdzenie: „W niniejszej sprawie wobec biorąc po uwagę sposób działania A. K., motywy jej działania, działania de facto (w przypadku potwierdzenia zarzutów) w interesie społecznym i w interesie naruszonego dobra uczniów szkoły - interes ogólny, społeczny nie wskazuje na potrzebę obejmowania czynu prywatnoskargowego ściganiem z urzędu”, co zostały podtrzymane w postanowieniu Sądu Rejonowego w O. z dnia 18 kwietnia 2013 r., II 4 Kp (...); - jakie konkretnie treści rozmów i jakie konkretnie okoliczności towarzyszące tym nagraniom przemawiają na niekorzyść skarżącej; - na jakiej podstawie prawnej i faktycznej zatajenie przed osobami nagrywania rozmowy budzi sprzeciw; - na jakiej podstawie prawnej i faktycznej nagrywanie rozmów, a następnie sposób późniejszego ich wykorzystywania przez skarżącą stanowi negatywną ocenę jej działań, przy bezspornej okoliczności, że przedmiotowe nagrania zostały przekazane wyłącznie organom - organowi prowadzącemu Wójt Gminy W., organowi stanowiącemu - Rada Gminy W., organowi nadzoru pedagogicznego - (...) Kurator Oświaty, organom ścigania - Prokuratura Rejonowa w O., mając jednocześnie na uwadze argumentację powódki w tym zakresie i znajdujące się w aktach sprawy dowody, w postaci chociażby treści nagrań tych rozmów, czy dowodów z dokumentów znajdujących się w akt sprawy toczących się postępowań w sprawach II K (...) i I Ds. (...); - na jakiej podstawie prawnej i faktycznej przekazanie apelu do rodziców uczniów pozwanej i zamieszczenie w nim przedmiotowej treści, a w szczególności jego wydźwięku (m.in. skierowanie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez P. A. wobec niektórych uczniów pozwanej) uzasadnia brak podstaw do przywrócenia skarżącej do pracy”. Skarżąca zarzuciła też naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: 1/ art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 56 § 2 k.p. i art. 8 k.p. w związku z art. 4771 k.p.c. przez nieustalenie, że przywrócenie skarżącej „byłoby niecelowe, a także, że jej żądanie w tym zakresie stanowi nadużycie prawa podmiotowego, poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wybiórczy, a nie przeprowadzenie dowodów z najważniejszych i najistotniejszych dowodów w postaci treści nagrań rozmów i stenogramów tych rozmów dołączonych przez powódkę do sprawy”, 2/ art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 56 § 2 k.p. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że nagrywanie rozmów bez zgody osoby uczestniczącej w rozmowie, w sytuacji gdy celem tych nagrań jest działanie w interesie społecznym, dobro uczniów, oświaty i innych nauczycieli, obowiązek społeczny przeciwdziałania czynnościom naruszającym prawo, w tym w szczególności dotyczącym dzieci, a także obawa i przypuszczenie nagrywającej podjęcia w jej trakcie przez rozmówcę czynności mogących naruszać przepisy prawa, a następnie przekazanie przedmiotowych nagrań wyłącznie 5 stosownym organom, nie może stanowić okoliczności przemawiających za przywróceniem skarżącej do pracy „w szczególności, iż wielokrotnie apeluje się w środkach masowego przekazu o nieobojętność wobec krzywdy innych osób, w tym w szczególności dzieci”. Wskazane w podstawach skargi zarzuty powodują, że „rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji jest wadliwe ponieważ nie zostało dokonane zgodnie z treścią powyższych przepisów, na który to obowiązek wskazuje również Sąd Najwyższy w powołanym powyżej wyroku”. Skarżąca wskazała, że „mając na uwadze powyższe zarzuty należy uznać, że wniesiona skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona”. W konsekwencji skarżąca wniosła uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz przekazania odpowiednio sądowi drugiej instancji albo pierwszej instancji rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę pozwana odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga nie nadawała się do przyjęcia jej do rozpoznania. Wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania oparto na przesłance oczywistego uzasadnienia skargi wymienionej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na jej oczywistą zasadność wymaga wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na ich oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej i bez wnikania w szczegóły sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274), co jest możliwe wtedy, gdy kwalifikowane 6 naruszenie podstaw skargi kasacyjnej nie wymaga dokonywania ponownej lub pogłębionej analizy prawnej lub prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2007 r., II UK 45/07, LEX nr 898439 a także postanowienie tego Sądu z dnia 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07, LEX nr 898318). Oznaczało to, że twierdzenie skarżącej o oczywistej zasadności wniesionej skargi kasacyjnej byłoby uzasadnione tylko wtedy, gdyby zaskarżone orzeczenie było ewidentnie sprzeczne z obowiązującymi standardami orzekania i zostało wydane po dokonaniu oczywiście błędnej wykładni lub wadliwego zastosowania prawa, jeżeli wady te byłyby widoczne prima facie („na pierwszy rzut oka”), tj. bez wnikania w szczegóły sprawy i bez potrzeby dokonywania głębszej analizy prawniczej zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu Najwyższego, zaskarżone orzeczenie nie było dotknięte tego rodzaju kwalifikowaną wadą prawną, która mogłaby być uznana za elementarną lub oczywistą, ponieważ wyjaśnienie wskazanych w skardze okoliczności wymagałoby ponownej weryfikacji i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co usuwa się spod weryfikacji kasacyjnej (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). Ponadto w podstawach skargi, poza zarzutem naruszenia art. 233 k.p.c. nie wskazano innych proceduralnych podstaw, których naruszenie mogłoby wykazać kwalifikowaną wadę zaskarżonego wyroku. Ocena wiarygodności i mocy dowodów nie może być podstawą zarzutu skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.). Ponadto Sądy obu instancji należycie uzasadniły orzeczenie o zasądzeniu odszkodowania zamiast przywrócenia do pracy. W związku z niezgodnym z prawem rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę, pracownikowi przysługują roszczenia alternatywne (przemienne) o przywrócenie do pracy (uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne) lub o odszkodowanie (art. 45 § 1 i 56 § 1 k.p.). Wybór pomiędzy tymi roszczeniami należy do pracownika, ale nie wiąże bezwzględnie sądu, gdyż prawo materialne (art. 45 § 2 k.p.) uprawnia sąd do alternatywnego zasądzenia odszkodowania w miejsce żądanego przez pracownika przywrócenia do pracy. Sąd rozpoznający roszczenie o przywrócenie do pracy może uwzględnić roszczenie alternatywne (o odszkodowanie) nie tylko wtedy, gdy stwierdzi niecelowość przywrócenia (art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 56 § 2 k.p.), ale także wówczas, gdy stwierdzi niemożliwość uwzględnienia wybranego 7 roszczenia ze względu na ocenę okoliczności sprawy, która nie poddaje się weryfikacji kasacyjnej, np. ze względu na naruszenie zasad współżycia społecznego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 marca 2011 r., I PK 30/11, LEX nr 1101326). Tak było w rozpoznanej sprawie, w której doszło nieuzgodnionego nagrywania rozmów służbowych prowadzonych na terenie szkoły z przełożonym dyrektorem Szkoły oraz dyrektorem Biura Obsługi Szkół, czy z prywatnego spotkania z innymi nauczycielami bez zgody i wiedzy swoich rozmówców, co może zaburzać cywilizowane stosunki zatrudnienia oraz relacje pomiędzy nauczycielami i uczniami. Ponadto Sądy orzekające w sprawie uznały, że w większości zarzuty i skargi formułowane przez skarżącą pod adresem pozwanej szkoły zostały uznane za bezzasadne. Wszystko to uprawniało zasądzenie na rzecz skarżącej odszkodowania w miejsce przywrócenia do pracy. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.), orzekając o kosztach postępowania w zgodzie z art. 98 k.p.c.