IV CR 52/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Bladowski (sprawozdawca)Sędziowie SN: C. Bieske, M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marianny Jarosławy P. przeciwko Skarbowi Państwa - urzędowi Skarbowemu w K. i Władysławowi P. o ustalenie i zwolnienie od egzekucji na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Radomiu z dnia 21 grudnia 1987 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Radomiu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktycznePowódka wniosła o ustalenie, że samochód osobowy marki "Polonez" (...) jest objęty wspólnością majątkową małżeńską jej i pozwanego Władysława P. oraz o zwolnienie 1/2 części tego samochodu od egzekucji prowadzonej przez Urząd Skarbowy w K. na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Radomiu z dnia 24 kwietnia 1987 r. W uzasadnieniu swoich żądań twierdziła ona, że samochód w dniu 18 lutego 1980 r. zakupiony został wprawdzie przez jej męża, lecz ze środków pochodzących z majątku dorobkowego. Pozwany Skarb Państwa wnosząc o oddalenie powództwa zarzucił m.in., że powództwo wniesione zostało po upływie ustawowego terminu trzymiesięcznego od dowiedzenia się przez powódkę o zajęciu samochodu w trybie zabezpieczenia. Sąd Wojewódzki powództwo oddalił, a w uzasadnieniu wyroku ustalił, że samochód zajęty został w dniu 5 listopada 1986 r. przy zabezpieczeniu grożących Władysławowi P. kar majątkowych; prawomocnym wyrokiem sądu karnego z dnia 24 kwietnia 1987 r., skazującym tego pozwanego, orzeczono konfiskatę części jego mienia obejmującego m.in. w całości samochód marki "Polonez".Uznając, że żądania pozwu opierają się na podstawach prawnych z art. 369 k.p.k. i art. 137 k.k.w. sąd I instancji stwierdził, że wniesiony on został po upływie terminu przewidzianego w art. 139 § 1 k.k.w., że ponadto powódka nie obaliła domniemania z art. 134 § 1 k.k.w., które zastosowane zostało przy dokonywaniu wyżej wymienionego zabezpieczenia. Powódka w rewizji, opartej na zarzutach z art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c., wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów procesu za instancję rewizyjną. Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie rewizji. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stwierdzić przede wszystkim trzeba, że sąd I instancji błędnie przyjął, iż wniesiony w tej sprawie pozew wynika jednocześnie z art. 369 k.p.k. i art. 137 k.k.w. Zarówno brzmienie zgłoszonych żądań, jak i ich uzasadnienie wskazywałoby jednoznacznie na wytoczenie w istocie powództwa z art. 369 k.p.k. w zw. z art. 139 k.k.w. - o zwolnienie 1/2 części samochodu od egzekucji, przy czym zbędne było sformułowanie pierwszego z wymienionych na wstępie żądań, które należało traktować jako przesłankę mającego nastąpić uwzględnienia drugiego, zasadniczego żądania. Niezależnie od okoliczności, na które niewątpliwie trafnie powołuje się skarżąca, że przewidziane w art. 134 § 1 k.k.w. domniemanie przy zabezpieczeniu grożących jej mężowi kar majątkowych nie mogło być zastosowane - ze względu na brak przesłanek z § 3 tego artykułu, stwierdzić należy, iż odrębne rodzajowo powództwo o zwolnienie przedmiotu od egzekucji może zostać wniesione także wtedy, gdy - w wypadku wcześniejszego zabezpieczenia - nie zostało wytoczone powództwo na podstawie art. 137 k.k.w. o obalenie tego domniemania; podstawa bowiem powództwa o zwolnienie przedmiotu od egzekucji nie może być oparta zarówno na zarzutach obalających domniemanie z art. 134 § 1 k.k.w., jak i na innych zarzutach. Z kolei przewidziany w art. 139 § 1 k.k.w. trzymiesięczny termin do wytoczenia powództwa o zwolnienie przedmiotu od egzekucji biegnie od dnia, w którym powódka dowiedziała się o naruszeniu swego prawa przez skierowanie egzekucji do tego przedmiotu, a nie od dnia, w którym dowiedziała się o naruszeniu swego prawa przy wcześniejszym zabezpieczeniu - na podstawie art. 129 i nast. k.k.w. Jest niewątpliwe, że omawiane tutaj powództwo o zwolnienie przedmiotu od egzekucji nie mogło zostać wytoczone przed skierowaniem egzekucji do tego przedmiotu - przez jego zajęcie - na żądanie Sądu zgłoszone w Urzędzie Skarbowym po uprawomocnieniu się orzeczenia co do jego konfiskaty. Na konieczność rozróżnienia przyczyn naruszenia prawa przy obliczaniu terminu z art. 139 k.k.w. wskazuje m.in. hipoteza art. 140 k.k.w., dotycząca naruszenia prawa "przez tymczasowe zajęcie".Tak więc dla stwierdzenia, czy powódka wniosła pozew w terminie ustawowym, niezbędne będzie wyjaśnienie, kiedy dowiedziała się ona o skierowaniu egzekucji do samochodu; w razie zaś uchybienia terminu, to gdyby spóźnienie nie przekraczało dalszego terminu trzymiesięcznego, wtedy rozważenia szczegółowego wymagać będzie możliwość przywrócenia jej terminu do wniesienia powództwa - według przesłanki "szczególnych okoliczności", o której jest mowa w art. 139 § 3 k.k.w., który to przepis zezwala na przywrócenie terminu niezależnie od winy w jego uchybieniu. Zauważyć w tym miejscu jednak należy, że powódka wytaczając powództwo obowiązana była wykazać, iż zachowała termin z art. 139 § 1 k.k.w. W zależności dopiero od wyniku wskazanego postępowania aktualne będzie zbadanie merytorycznych przesłanek żądania pozwu - przez wyjaśnienie - nie przytoczonych w nim okoliczności, według których samochód objęty był majątkową wspólnością małżeńską powódki i skazanego Władysława P. W takim wypadku z chwilą prawomocnego orzeczenia kary konfiskaty samochodu utraciłby on - z mocy art. 1251 k.k.w. - charakter składnika majątku wspólnego i od tej chwili podlegałyby zastosowaniu do niego odpowiednie przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, przy czym udziały Skarbu Państwa i powódki byłyby równe. Ponieważ roszczenie pozwu służy tylko przeciwko Skarbowi Państwa, po stronie pozwanego Władysława P. zachodzi brak biernej legitymacji procesowej. Zauważyć przy tym trzeba, że istniały przesłanki do nadania wyrokowi w tej części charakteru zaocznego (art. 339 § 1 i 2 k.p.c.).Z powyższych względów oraz na podstawie art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.