V KZP 4/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca). Sędziowie: B. Bartosik, J. Gaj.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Marii K., oskarżonej z art. 181 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Katowicach - postanowieniem z dnia 11 stycznia 1989 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy decyzja kierownika zespołu adwokackiego (adwokata) ustalająca wysokość umówionego ze stroną wynagrodzenia adwokackiego wiąże sąd orzekający przy zasądzeniu od przeciwnika równowartości kosztów zastępstwa adwokackiego nawet wtedy, gdy ze sprawy wynika ewidentnie, że ani nakład pracy, ani zawiłość sprawy, ani też poziom kwalifikacji zawodowych adwokata nie uzasadniają zasądzenia wynagrodzenia adwokackiego w takiej wysokości.2. Czy użyty w § 24 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1988 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz. U. Nr 25, poz. 180) zwrot: "w sprawach będących w toku przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia" odnosi się do wszczętego postępowania w sprawie (przygotowawczego lub sądowego), czy też odnosi się on do daty zawarcia w zespole adwokackim umowy o pomoc prawną?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Z treści § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1988 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz. U. Nr 25, poz. 180) wynika, że wysokość wynagrodzenia adwokata - członka zespołu adwokackiego określa umowa zawarta między zespołem (reprezentowanym przez kierownika zespołu) a klientem. Odnosi się to odpowiednio również do adwokata wykonującego zawód indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem (§ 9 rozporządzenia). Zasady wyrażone w tych przepisach mają swe źródło w art. 25 ust. 1 i art. 37 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 z późn. zm.) Umowne wynagrodzenie za czynności adwokackie, a m.in. za czynności w sprawach karnych, ustalane jest według zasad określonych w rozporządzeniu (§ 21 - 24) przez kierownika zespołu. Do uprawnień kierownika zespołu należy także ewentualne zwolnienie klienta w całości lub w części z obowiązku uiszczenia opłaty.Przepisy powołanego rozporządzenia nie dają jednak podstaw do przyjęcia uprawnień sądu orzekającego do korygowania wysokości umownie ustalonego wynagrodzenia między zespołem (kierownikiem zespołu) a klientem. Ewentualne roszczenia klienta z tytułu zawartej umowy mogą być dochodzone na drodze procesu cywilnego, a nieprawidłowe, tj. wbrew zasadom określonym w omawianym rozporządzeniu, wyliczanie wynagrodzenia za czynności adwokackie może być przedmiotem postępowania dyscyplinarnego (art. 80 prawa o adwokaturze), którego wszczęcie może także zlecić Minister Sprawiedliwości (art. 81 ust. 1 prawa o adwokaturze).Należy nadmienić, że z dniem 1 stycznia 1968 r. przestała obowiązywać zasada określona w § 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 kwietnia 1961 r. w sprawie wynagrodzenia adwokatów za wykonane czynności zawodowe (Dz. U. Nr 24, poz. 118), według której sąd nie był związany co do wysokości wynagrodzenia umową zawartą między kierownikiem zespołu lub adwokatem a klientem i ustalał koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony (w granicach stawek określonych w rozporządzeniu). Przepis § 10 tego rozporządzenia bowiem nie został recypowany przez rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 1967 r. w sprawie opłat za czynności zespołów adwokackich (Dz. U. Nr 48, poz. 241), które zdecydowało o utracie mocy obowiązującej wymienionego rozporządzenia z 1961 r., jak też przez żadne z późniejszych rozporządzeń, w tym także przez to, o którym mowa w niniejszym pytaniu prawnym.Z tego wynika, że w obecnym stanie prawnym sąd orzekający w sprawie nie ma uprawnień co do zmiany ustalonego w umowie wynagrodzenia za czynności adwokackie. Podobnie orzekł Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 1970 r. (II CZ 37/70, OSNCP 1971, z. 2, poz. 32).II. Omawiane rozporządzenie z dnia 14 lipca 1988 r. w § 26 stanowi, że w sprawach będących w toku przed wejściem w życie rozporządzenia stosuje się aż do zakończenia tych spraw w danej instancji dotychczasowe przepisy, tj. przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 października 1985 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz. U. Nr 51, poz. 226). Uwzględniając okoliczności, że przedmiotem regulacji prawnej wprowadzonej wymienionym na wstępie rozporządzeniem jest ustalenie nowych stawek wynagrodzenia za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości, określenie "sprawy będące w toku" odnosi się do postępowania przed tymi organami w danej instancji, a nie do daty zawarcia umowy określającej wysokość wynagrodzenia za czynności adwokackie.˙