V KK 335/23

V KK 335/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Waldemar Płóciennik SSN Andrzej Stępka Protokolant Patrycja Kotlarska w sprawie B. P. oskarżonej z art. 212 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 25 stycznia 2024 r., kasacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżycieli prywatnych od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 10 marca 2023 r., sygn. akt IX Ka 556/22, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Brodnicy z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt II K 238/19, I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Toruniu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; II. zarządza zwrot wniesionych przez oskarżycieli prywatnych opłat od kasacji w wysokości po 450 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych). [J.J.] V KK 335/23 2 UZASADNIENIE Prywatnym aktem oskarżenia B. P. została oskarżona o to, że w dniu […] r. w B. w piśmie skierowanym do Burmistrza Miasta B. pomówiła A. J. oraz K. P. w ten sposób, iż podniosła nieprawdziwe zarzuty, że: „A. J. stosuje przemoc psychiczną wobec pracowników, autorytarnie zarządza jednostką, manipuluje przepisami prawa w zależności od sytuacji, niszczy wypracowane, dobre relacje między pracownikami, straszy pracowników osobą Burmistrza, szybko awansuje z kasy na inspektora świadczeń rodzinnych, wykorzystuje monitoring do kontroli pracowników, zepsuł dobre relacje z sądem i szpitalem, rozdysponował środki za wywiady niezgodnie z przeznaczeniem na ubezpieczenie zdrowotne, bezpodstawnie zwolnił P. K. w opinii złego pracownika, powołał P. P. na zastępcę niezgodnie z ustawą o pomocy społecznej, doprowadził do rezygnacji z zatrudnienia łącznie z uszczerbkiem na zdrowiu P. A., nie posiada predyspozycji osobowościowych do zarządzania zasobami ludzkimi, K. P. poniżała i obrażała ciężarną współpracownicę, która uciekła na zwolnienie, aby chronić swoje nienarodzone dziecko”, przez co naraziła A. J. i K. P. na utratę zaufania potrzebnego dla stanowiska funkcjonariusza publicznego, a także poniżyła ich w opinii publicznej, tj. o przestępstwo z art. 212 § 1 k.k. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Brodnicy z 17 marca 2022 r., sygn. II K 238/19 postępowanie karne wobec oskarżonej zostało warunkowo umorzone na okres próby 2 lat, z orzeczeniem na rzecz oskarżycieli prywatnych stosownych nawiązek i nałożeniem na oskarżoną obowiązku przeproszenia oskarżycieli prywatnych w gazecie lokalnej. Od tego wyroku apelacje wnieśli obrońca oskarżonej oraz pełnomocnik oskarżycieli prywatnych. Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem z dnia 10 marca 2023 r., sygn. IX Ka 556/22 zmienił zaskarżony wyrok i uniewinnił oskarżoną od zarzuconego jej czynu. Od tego wyroku kasację wniosła pełnomocnik oskarżycieli prywatnych. W kasacji podniosła zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego art. 212 § 1 k.k. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że z perspektywy odpowiedzialności karnej za to przestępstwo nie ma znaczenia okoliczność, iż pomawiające twierdzenie miało charakter nieprawdziwego twierdzenia o faktach, a działanie w ramach V KK 335/23 3 posiadanych kompetencji zawodowych jako przewodniczącej związków zawodowych w […] w B. bez uprzedniego zweryfikowania formułowanych w skardze zarzutów przeciwko pokrzywdzonym (przy obiektywnym istnieniu takiej możliwości) nie wyczerpuje znamion żadnego czynu zabronionego. Podniosła również zarzut naruszenia prawa procesowego, a to art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. polegający na nienależytym przeprowadzeniu kontroli odwoławczej przez całkowity brak odniesienia się do zarzutów stawianych w apelacji oskarżycieli prywatnych, ograniczenie się do ogólnikowego omówienia zarzutów apelacji obrońcy oskarżonej, uznanie za uzasadnione zarzutów naruszenia prawa materialnego przy jednoczesnym uwzględnieniu zarzutów błędów w ustaleniach faktycznych. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna w zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia standardu kontroli odwoławczej orzeczenia pierwszoinstancyjnego (art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.). W kontekście tego stwierdzenia, rozpoznanie pozostałych zarzutów należało uznać za przedwczesne. Porównując część dyspozytywną orzeczenia sądu odwoławczego (wskazującą na uczynienie przedmiotem rozpoznania apelacyjnego również apelację pełnomocnika oskarżycieli prywatnych), z częścią wstępną uzasadnienia tego orzeczenia (dotyczącą ograniczeniu zakresu uzasadnienia z uwagi na złożenie wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia jedynie przez obrońcę oskarżonej) wskazać należało, że w rzeczywistości środek odwoławczy sporządzony przez pełnomocnika oskarżycieli prywatnych nie został rozpoznany, chociaż, co oczywiste sporządzenie apelacji w imieniu oskarżycieli prywatnych musiało zostać poprzedzone złożeniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji. W kontekście tego uchybienia podnieść należało, że właściwe zrealizowanie obowiązków wynikających z art. 433 § 2 i art. 457 § 3 k.p.k. wymaga od sądu odwoławczego nie tylko niepomijania żadnego zarzutu podniesionego w środku odwoławczym, ale także rzetelnego ustosunkowania się do każdego z tych zarzutów oraz wykazania argumentów, które zdecydowały o odrzuceniu odmiennej oceny, postulowanej w zarzutach odwoławczych. Konfrontując owo uchybienie z treścią wyroku reformatoryjnego V KK 335/23 4 Sądu drugiej instancji, można byłoby dojść do przekonania, że błąd ten, w sytuacji gdy zasadniczy zarzut apelacji pełnomocnika oskarżycieli koncentrował się na wykazaniu obrazy prawa materialnego, a to niesłusznego warunkowego umorzenia postępowania karnego wszczętego wobec oskarżonej, nie mógł mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Rozumowanie to nie uwzględnienia jednak tego, że w uzasadnieniu apelacji stanowiącej integralną część tego środka odwoławczego, skarżący - w szerokich wywodach - odniósł się do okoliczności podmiotowych zdarzenia, a konkretnie do świadomości z jaką oskarżona podejmowała zarzucone zachowania, wskazując na jej działanie co najmniej z zamiarem ewentualnym, nie wyłączając również działania z zamiarem bezpośrednim. W apelacji zawarto stwierdzenie, że „ składając skargę do burmistrza bez uprzedniego zweryfikowania zarzutów w niej sformułowanych (np. przez rozmowę z innymi pracownikami […], rozmowę z dyrektorem, rozmowę z J. S. , uzyskanie informacji z działu kadr w kwestii kwalifikacji K. P. ), oskarżona niewątpliwe działa co najmniej z zamiarem ewentualnym, przewidując, że sformułowane w skardze zarzuty ( o wysokim stopniu ogólnikowości) mogą być pomawiające i godziła się na to. Dalej skarżąca wywiodła, że nie można również wykluczyć działania oskarżonej z zamiarem bezpośrednim. Optując za przyjęciem takiej postaci zamiaru i przywołując fakt cytowania skargi w prasie lokalnej, w internecie, uczynienia skargi przedmiotem interwencji poselskiej, nawet po sporządzeniu przez pracowników pisma wyrażającego poparcie dla dyrektora, oraz oświadczenie J. S. o wprowadzenie jej danych do skargi bez upoważnienia, obrońca wskazała na istnienie wysokiego natężenia złośliwości oskarżonej i skonkludowała o istnieniu znacznego stopnia zawinienia oskarżonej. W uzasadnieniu apelacji wskazano również, że skarga ukierunkowana była na pozbawienia pokrzywdzonych ich stanowisk (co ostatecznie nastąpiło) i wykorzystana została do rozgrywek personalnych. Zwrócono również uwagę, że skarga, którą oskarżona sformułowała w imieniu związku zawodowego była pierwszą i jedyną aktywnością niedawno założonego związku, co uzasadniało, zdaniem skarżącej stwierdzenie, iż funkcja pełniona przez oskarżoną miała stanowić swoisty parasol ochronny przed negatywnymi konsekwencjami złożenia skargi zawierającej pomówienia. V KK 335/23 5 Zdaniem Sądu Najwyższego, wywody - o takiej charakterystyce - zawarte w skardze apelacyjnej nie powinny zostać pominięte w rozważaniach Sądu odwoławczego co do zakresu odpowiedzialności karnej oskarżonego, w sytuacji gdy podstawą jej uwolnienia od tej odpowiedzialności było uznanie o niemożliwości przypisania jej działania z zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym, wobec istnienia w sprawie konkretnych zarzutów stawianych przez pracowników i towarzyszenia jej przekonania, że stawiane zarzuty są prawdziwe, bez zamiaru szkodzenia przełożonym. Wykazane uchybienie nabiera istotnego znaczenia w kontekście wydania orzeczenia refomatoryjnego, które powinno być następstwem rzetelnej analizy wszystkich okoliczności podmiotowych i przedmiotowych wskazanych we wszystkich apelacjach, w celu wykazania nietrafności ustaleń sądu I instancji. Wykazane argumentacyjnie uchybienie popełnione przez sąd odwoławczy mogło mieć zatem, zdaniem Sądu Najwyższego, w okolicznościach tej sprawy, istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy dla właściwej oceny prawnej, tego czy zachowanie oskarżonej nie było czynnością bezprawną, istotne wydaje się być ustalenie, czy działała w dobrej wierze, a cel, do którego zmierzała, był celem rzeczywistym, a nie pozornym. Wskazać również należało, że w pominiętych wywodach skarżąca starała się wykazać, że oskarżona formułując swą skargę wiedziała, iż podane przez nią fakty nie miały miejsca, a oparte na nich zniesławiające treści skargi nie polegają na prawdzie, a więc koncentrowała się na dążeniu do ustalenia charakteru działania oskarżonej ze świadomością fałszywości zniesławiających zarzutów skargi, mającego istotne znaczenie dla możliwości przypisania oskarżonej odpowiedzialności karnej, w zakresie postulowanym przez oskarżycieli prywatnych. Z tych względów, uznając zaistnienie rażącego błędu w procedowaniu Sądu odwoławczego mogącego mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazać Sądowi Okręgowemu w Toruniu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Ponownie procedując w przedmiocie wniesionych apelacji, sąd powinien dokonać rzetelnej analizy wszystkich zarzutów apelacyjnych i argumentacji przywołanej w uzasadnieniach zarzutów i na jej podstawie wykazać w analitycznym uzasadnieniu, czy zebrane dowody są wystarczającym uzasadnieniem dla oceny treści skargi w kategoriach V KK 335/23 6 przestępnego zniesławienia, czy też działanie oskarżonej nie zawierało ładunku bezprawności jako podjęte w ramach organizacji związkowej dla obrony praw pracowniczych. Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku. [J.J.] [ał]