I PZP 3/96

- 1 - Postanowienie z dnia 5 marca 1996 r. I PZP 3/96 Szczególna ochrona przed wypowiedzeniem warunków pracy i płacy przewidziana w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawo-dowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) obejmuje również pracownika, który został wybrany do zarządu organizacji związkowej w okresie biegnącego wypowiedzenia. Ochrona ta może zostać uchylona w razie likwidacji działu pracy tego pracownika (art. 43 § 1 i 3 k.p.). Przewodniczący SSN: Józef Iwulski, Sędziowie SN: Teresa Flemming--Kulesza (sprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski, Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Piotra Wiśniewskiego, po rozpoz-naniu w dniu 5 marca 1996 r. sprawy z powództwa Leonarda W. przeciwko Teleko-munikacji Polskiej S.A. - Zakładowi Telekomunikacji w G. o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 21 listopada 1995 r., [...] p o s t a n o w i ł : o d m ó w i ć podjęcia uchwały. U z a s a d n i e n i e Powód Leonard W. w pozwie z 3 kwietnia 1995 r. domagał się ustalenia, że dokonane przez zakład pracy wypowiedzenie zmieniające warunki płacy i pracy jest bezskuteczne jako nieuzasadnione, drastycznie pogarszające warunki płacy i pracy oraz nie zawierające uzasadnienia. Zakład pracy - Telekomunikacja Polska S.A. Zakład Telekomunikacji w G. - - 2 - wniósł o oddalenie powództwa, powołując się na likwidację komórki organizacyjnej, którą kierował powód. Ostatecznie powód domagał się przywrócenia do pracy (wobec zawiadomie-nia go przez pozwaną o rozwiązaniu umowy o pracę z dniem 30 czerwca 1995 r.). Zgłosił też alternatywne żądanie uznania za bezskuteczne wypowiedzenia zmienia-jącego "i przedłużenia umowy o pracę na czas nie określony" Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gdańsku wyrokiem z 31 lipca 1995 r. w punkcie I ustalił, że powód Leonard W. i pozwany - Telekomunikacja Polska S.A. - Zakład Telekomunikacji w G. pozostają w stosunku pracy na warunkach pracy i płacy wyni-kających z wypowiedzenia zmieniającego dokonanego przez pozwanego w dniu 31 marca 1995 r., a w punkcie II oddalił powództwo. Sąd ten dokonał następujących ustaleń faktycznych: Powód zatrudniony był u strony pozwanej na różnych stanowiskach, ostatnio jako kierownik Awaryjnej Kolumny Kablowej w Wydziale Regionalnej Służby Dyspo-zytorskiej. Otrzymywał wynagrodzenie według 6 kategorii zaszeregowania. W dniu 8 lipca 1994 r. odbyło się zebranie założycielskie Krajowego Związku Zawodowego Pracowników Telekomunikacji Polskiej S.A., podczas którego powoda wybrano przewodniczącym komitetu założycielskiego. Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 13 lutego 1995 r. odmówił rejestracji tego związku, natomiast Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 17 maja 1995 r. zmienił to orze-czenie i związek zarejestrował. Pozwany wypowiedział powodowi umowę o pracę 31 marca 1995 r.w części dotyczącej stanowiska i wynagrodzenia. Jednocześnie zaproponowano powodowi pracę na stanowisku instruktora w Kolumnie Remontowej [...] w Oddziale Wykonaws-twa Robót Telekomunikacyjnych z wynagrodzeniem według 10 kategorii zaszerego-wania. Pouczono też powoda o możliwości złożenia oświadczenia o odmowie przyję-cia zaproponowanych warunków do 15 maja 1995 r. (co skutkowałoby rozwiązanie umowy o pracę z upływem okresu wypowiedzenia) oraz o tym, że brak tego oświad-czenia traktowany będzie jako zgoda na zaproponowane warunki. Omówione wypowiedzenie spowodowane zostało zmianami organizacyj-nymi, w wyniku których zlikwidowano komórkę organizacyjną - Awaryjną Kolumnę Kablową, której powód był kierownikiem. W dniu 3 lipca 1995 r. pracownicy tej ko- - 3 - mórki otrzymali pisma zawierające nowe zakresy obowiązków. Powód odmówił przy-jęcia takiego pisma. W dniu 6 lipca 1995 r. pozwany wystąpił do Prezydium Zarządu Krajowego Związku Zawodowego Pracowników Telekomunikacji Polskiej S.A. o wy-rażenie zgody na rozwiązanie z powodem umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Zamiar rozwiązania umowy o pracę uzasadniono ciężkim naruszeniem podsta-wowych obowiązków pracowniczych, polegającym na odmowie świadczenia pracy na przydzielonym stanowisku. Takie zachowanie powód tłumaczył nieprzyjęciem no-wych warunków pracy oraz trwającym postępowaniem sądowym. W piśmie z dnia 21 lipca 1995 r. skierowanym do powoda pozwany stwier-dził, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło 30 czerwca tegoż roku. Następnie oś-wiadczył przed sądem, że świadczenie pracy przez powoda w lipcu uznaje za wyko-nywanie umowy zlecenia. Sąd Rejonowy uznał, że powód nie złożył oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanych nowych warunków pracy, skutkiem czego umowa o pracę nie uległa rozwiązaniu i wiąże strony na warunkach wynikających z treści wypowiedzenia zmieniającego. Zdaniem Sądu wypowiedzenie to było uzasadnione likwidacją stano-wiska pracy zajmowanego przez powoda i likwidacją kolumny. W dacie wypowiedze-nia powód nie był już objęty szczególną ochroną wynikającą z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) wo-bec tego, że określony w tym przepisie sześciomiesięczny okres ochronny członków komitetu założycielskiego upłynął 8 stycznia 1995 r. Nowe warunki pracy odpowia-dają wykształceniu powoda, który pracował już na stanowisku instruktora w 1992 r. Zdaniem Sądu Rejonowego - działania pozwanego podejmowane w lipcu 1995 r. również świadczą o tym, że stosunek pracy łączący strony trwał po 30 czerwca. Powód wniósł rewizję od omówionego wyroku, wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie powództwa, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z sie-dzibą w Gdyni rozpoznając rewizję powziął wątpliwości ujęte w przedstawionym za-gadnieniu prawnym: "czy sześciomiesięczny termin ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę z członkiem komitetu założyciel-skiego związku zawodowego, określony w przepisie art. 32 pkt 3 ustawy z dnia 23 - 4 - maja 1981 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234) może być przedłu-żony, w szczególności o okres sądowego postępowania rejestracyjnego". Sąd ten podniósł, że postępowanie sądowe w sprawie rejestracji Krajowego Związku Zawodowego Pracowników Telekomunikacji Polskiej SA trwało od 4 sier-pnia 1994 r. do 17 maja 1995 r., a czas ochrony członków komitetu założycielskiego przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę upłynął 8 stycznia 1995 r. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego ustawodawca nie przewidział, że postępowanie rejestracyjne może trwać dłużej niż 5 miesięcy (komitetowi założycielskiemu zakreślono w tej samej ustawie miesięczny termin na złożenie wniosku o rejestrację związku). Sąd Wojewódzki skłania się do poglądu, że sześciomiesięczny okres, o którym mowa w art. 32 pkt 3 ustawy o związkach zawodowych powinien ulec przed-łużeniu o czas trwania postępowania rejestracyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 391 § 1 k.p.c. sąd rewizyjny (apelacyjny lub wojewódzki) mo-że przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne pows-tałe przy rozpoznawaniu rewizji. Zagadnienie, o którym mowa w tym przepisie powin-no być tego rodzaju wątpliwością, bez rozwiązania której nie jest możliwe rozstrzyg-nięcie sprawy. Jest to zagadnienie prawne, a nie faktyczne, konieczne jest zatem dostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy dla jego prawidłowego sformu-łowania. W niniejszej sprawie przedstawiono zagadnienie bez spełnienia wymienio-nych przesłanek. Sąd rewizyjny powziął wątpliwość co do interpretacji art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.), traktując powoda jako członka komitetu założycielskiego związku zawodowego. Powód w pewnym okresie czasu był nim istotnie, jednakże w aktach sprawy znajduje się dokument (wniosek tegoż związku zawodowego o dokonanie wpisu w rejestrze sądowym) [...], z którego wynikałoby, że powód został następnie wybrany Przewodni-czącym Prezydium Zarządu Krajowego Związku. Dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy jest zatem niezbędne ustalenie, czy powód był objęty szczególną ochroną - 5 - przed wypowiedzeniem warunków pracy i płacy wynikającą z art. 32 ust. 2 w związku z ust. 4 ustawy o związkach zawodowych. Przepis art. 32 ust. 2 stanowi bowiem, że pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika będącego człon-kiem zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w czasie trwa-nia mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu. Zgodnie z treścią ust. 4 prze-pis ten stosuje się odpowiednio do pracownika pełniącego z wyboru funkcję w orga-nach organizacji związkowych działających poza zakładem pracy, z tym, że zgodę, o której mowa w tych przepisach wyraża właściwy statutowo organ tej organizacji związkowej, w której pracownik pełni lub pełnił swoją funkcję. O okresie objęcia ochroną członka zarządu decyduje data wyboru (powierzenia funkcji). Użyte w art. 32 ust.2 sformułowanie "nie może (...) zmienić" należy rozumieć w ten sposób, że względny zakaz uregulowany w tym przepisie obejmuje zarówno oświadczenie o wy-powiedzeniu zmieniającym, jak i jego efekt w postaci zmiany warunków pracy i płacy po upływie okresu wypowiedzenia. Inaczej mówiąc dla dokonania zmiany warunków pracy i płacy pracodawca powinien uzyskać zgodę zarządu organizacji związkowej przy dokonaniu wypowiedzenia oraz w trakcie biegnącego wypowiedzenia, gdy pra-cownik w tym czasie został objęty ochroną. Użyty w zwrot "nie może (...) zmienić" wskazuje bowiem na to, że nie chodzi tylko o moment dokonania wypowiedzenia, gdyż w takim przypadku prawdopodobnie użyto by innego określenia (np. "nie może wypowiedzieć"). Jest to jednak rozumowa-nie czysto hipotetyczne, gdyż ochrona z art. 32 ust. 2 powinna być rozumiana jako analogiczna do ochrony przewidzianej w ustępie 1 tegoż artykułu, czyli obejmować zarówno moment wypowiedzenia, jak i upływ okresu wypowiedzenia ("nie może... wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy"). Wyjaśnienie okoliczności podlegania powoda szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem zmieniającym przewidzianej w art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych powinno wyprzedzać - w stanie fak-tycznym sprawy - analizę art. 32 ust. 3, gdyż rozważania te mogą okazać się zbędne. Nie jest to jednakże jedyna kwestia, która powinna być ustalona i rozważona w rozpoznawanej sprawie. Poza rozważaniami sądów orzekających w tej sprawie po-wstał problem ewentualnego zastosowania art. 43 k.p. Nawet bowiem w razie ustale-nia, że powód był objęty względnym zakazem wypowiedzenia warunków pracy i pła- - 6 - cy pozostaje do wyjaśnienia, czy nastąpiła likwidacja działu jego pracy w rozumieniu art. 43 § 1 pkt 1 k.p. Z mocy § 3 tegoż artykułu dyspozycja tego przepisu mogłaby mieć również zastosowanie w przypadku powoda. Okoliczność ta nie została jednak-że dotąd ustalona. Zagadnienie prawne zostało przedstawione w niedostatecznie wyjaśnionym stanie faktycznym sprawy, a udzielenie odpowiedzi nie jest niezbędne do rozstrzyg-nięcia sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił odmówić podjęcia uchwały na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst Dz. U. z 1994 r. Nr 13, poz. 48 ze zm.). ========================================