IV CZ 58/10

Sygn. akt IV CZ 58/10 POSTANOWIENIE Dnia 24 września 2010 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Zbigniew Kwaśniewski w sprawie z powództwa Z. D. przeciwko M. K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 września 2010 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 10 marca 2010 r., 1) odrzuca zażalenie na orzeczenie zawarte w punkcie I zaskarżonego postanowienia; 2) oddala zażalenie w pozostałej części. Uzasadnienie 2 Postanowieniem z dnia 11 lutego 2010 r. Sąd Apelacyjny zwolnił powoda od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1 000 zł. a w pozostałej części oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i wezwał pełnomocnika powoda do uiszczenia w terminie tygodniowym opłaty od skargi kasacyjnej w kwocie 1 000 zł. pod rygorem odrzucenia skargi. Pełnomocnik powoda nie uiścił w zakreślonym terminie opłaty, wniósł natomiast zażalenie na postanowienie oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny odrzucił powyższe zażalenie jako niedopuszczalne w świetle art. 3941 k.p.c. oraz odrzucił skargę kasacyjną powoda jako nieopłaconą w zakreślonym terminie. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik powoda wniósł o jego uchylenie stwierdzając, że w świetle art. 3941 § 1 pkt.2 k.p.c., w brzmieniu po nowelizacji obowiązującej od dnia 22 maja 2009 r., stronie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie Sądu drugiej instancji oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu zażalenia powoda na postanowienie z dnia 11 lutego 2010 r. oddalające w części wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej jest niedopuszczalne i jako takie podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 3941 § 1 i 2 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym od dnia 22 maja 2009 r., kiedy weszła w życie ustawa z dnia 19 marca 2009 r. nowelizująca kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 69, poz. 592), zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje jedynie na postanowienie Sądu drugiej instancji: 1. odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (§ 1 pkt 1), 2. co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (§ 1 pkt 2) oraz na postanowienie kończące postępowanie w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981, a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji (§ 2). 3 Nie ulega wątpliwości, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu zażalenia na postanowienie o odmowie zwolnienia od opłaty sądowej nie jest zażaleniem na postanowienia, o których mowa w art. 3941 § 1 pkt1 k.p.c. Nie jest to również zażalenie na postanowienie kończące postępowanie w sprawie, w rozumieniu art. 3941 § 2 k.p.c. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, w przepisie tym chodzi o postanowienia kończące sprawę, jako pewną całość poddaną pod osąd, a postanowienie odrzucające zażalenie na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych nie jest takim postanowieniem, gdyż sprawę kończy dopiero postanowienie o odrzuceniu środka odwoławczego, wydane w związku z oddaleniem wniosku o zwolnienie od opłaty od tego środka i nie uiszczeniem jej przez stronę (porównaj między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1996 r. I CKN 7/96, OSNC 1997/3/31, z dnia 3 kwietnia 1997 r. I CZ 27/97, OSNC 1997/9/130 i z dnia 11 sierpnia 1999 r. I CKN 367/99, OSNC 2000/3/48). Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej nie jest również postanowieniem, o którym mowa w art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., nie jest bowiem zażaleniem co do kosztów procesu. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 marca 2009 r. SK 19/08 (OTK-A 2009/3/29), w którym stwierdził zgodność z Konstytucją art. 3941 § 2 k.p.c., w brzmieniu sprzed wskazanej wyżej nowelizacji k.p.c., w zakresie, w jakim uniemożliwia zaskarżenie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji – instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, przewidziana przez ustawę o kosztach sądowych w sprawach cywilnych jest instytucją inną niż orzekanie o kosztach procesu, uregulowane w przepisach k.p.c. Z tych względów, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, nie ma podstaw do stosowania do orzeczenia o zwolnieniu lub odmowie zwolnienia od kosztów sądowych gwarancji konstytucyjnych przewidzianych w art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 Konstytucji, a tym samym nie ma podstaw do posługiwania się w tym wypadku argumentami przedstawionymi w wyroku Trybunału z dnia 27 marca 2007 r. SK 3/05 (OTK-A 2007/3/32), uzasadniającymi niezgodność z Konstytucją art. 39318 k.p.c. (obecnie art. 3941 § 2 4 k.p.c.) w zakresie, w jakim uniemożliwiał zaskarżenie postanowienia o kosztach procesu zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny uznał, że konstytucyjne standardy procedury nie nakazują przyznania stronom i uczestnikom postępowania środków zaskarżenia na postanowienia w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych wydane po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji. Uwzględniając oba powyższe wyroki Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca znowelizował od dnia 22 maja 2009r. przepis art. 3941 § 1 k.p.c. wprowadzając w punkcie 2, zgodnie z wyrokiem Trybunału z dnia 27 marca 2007 r. SK 3/05, zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 listopada 2009 r. III CZ 53/09 (OSNC 2010/5/79) powyższy przepis rozszerza krąg wyjątków od zasady, że nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji inne niż kończące postępowanie w sprawie i jako przepis o charakterze wyjątkowym powinien być interpretowany ściśle. Biorąc to pod uwagę oraz zważywszy, że, jak wskazano wyżej, rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, uregulowane w art. 100-108 u.k.s.c., nie jest orzeczeniem co do kosztów procesu, uregulowanym w art. 98-109 k.p.c. – przepis art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. nie ma zastosowania do rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Z tych względów niedopuszczalne jest zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych, wydane po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, jak również na postanowienie o odrzuceniu zażalenia na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. Niedopuszczalne jest zatem zażalenie powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego odrzucające zażalenie na postanowienie tego Sądu o odmowie zwolnienia powoda od części opłaty od skargi kasacyjnej. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c. oraz art. 39821 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. odrzucił zażalenie powoda w tym zakresie. 5 Natomiast zażalenie w części dotyczącej postanowienia Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu skargi kasacyjnej powoda podlega oddaleniu jako bezzasadne. Trafność postanowienia o odmowie zwolnienia powoda od części opłaty od skargi kasacyjnej nie podlega kontroli Sądu Najwyższego, bowiem jak wskazano wyżej, postanowienie to nie jest zaskarżalne do Sądu Najwyższego, a zawodowy pełnomocnik powoda nie skorzystał z możliwości poddania go kontroli tego Sądu na podstawie art. 380 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., nie zawarł bowiem w zażaleniu odpowiedniego wniosku w tym przedmiocie, bez którego kontrola taka jest niemożliwa. Ocenie Sądu Najwyższego podlega zatem jedynie trafność odrzucenia skargi kasacyjnej jako nieopłaconej w terminie, której w istocie skarżący nie kwestionuje i która nie budzi wątpliwości w świetle art. 3986 § 2 k.p.c. i z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie na to postanowienie, jako bezzasadne.