IV CR 258/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN A. Wielgus.Sędziowie SN: J. Sokołowski (spr.), T. Żyznowski.Protokolant: W. Stępniewska.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 17 października 1988 r. sprawy z powództwa Bożeny F. przeciwko Okręgowemu Przedsiębiorstwu Rozpowszechniania Filmów w Kielcach o odszkodowanie na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Radomiu z dnia 10 lutego 1988 r., sygn. akt I C 8/88,oddala rewizję.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia od strony pozwanej 180.000 zł.Strona pozwana uznała powództwo w tej wysokości.Sąd na wniosek powódki przeprowadził dowód z opinii biegłego, a po złożeniu tej opinii powódka w dniu 9 grudnia 1987 r. zmieniła powództwo w ten sposób, że żądała zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa kwoty 5.309.716 zł ponad kwotę 180.000 zł.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo do kwoty 180.000 zł (pomimo oświadczenia strony pozwanej, że kwotę tę przekazała powódce już 19.VI.1987 r. - k. 36 akt), a w pozostałej części oddalił je, z następującym uzasadnieniem.Z niekwestionowanych twierdzeń pozwu wynika, że strony łączyła umowa najmu zakończona z dniem 30.IV.1985 r. Z dniem 1.V.1985 r. strona pozwana zwróciła lokal powódce. Zgodnie z art. 677 k.c. roszczenia wynajmującego przeciwko najemcy o naprawienie szkody z powodu uszkodzenia lub pogorszenia rzeczy, jak również roszczenia najemcy przeciwko wynajmującemu o zwrot nakładów, przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy. Skoro zaś rzecz zwrócona została powódce 1.V.1985 r., to wszelkie jej roszczenia wynikające z umowy najmu przedawniły się już 2.V.1986 r. Natomiast zmiana powództwa z dnia 9.XII.1987 r. jest nowym roszczeniem, które zdaniem Sądu Wojewódzkiego uległo przedawnieniu i jako przedawnione nie może być dochodzone (art. 117 § 3 k.c.). Sąd nie podziela poglądu strony powodowej, że chroni ją także art. 415 k.c., bowiem powódka nie sprecyzowała okoliczności uzasadniających "jednocześnie" odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego.Powódka wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżąca zarzuca niewyjaśnienie, w jakich okolicznościach i kiedy powstały zniszczenia budynku będącego przedmiotem najmu oraz jaki miały charakter w aspekcie odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej. Zarzuca także niewłaściwe zastosowanie art. 187 k.p.c. i pominięcie dyzpozycji art. 3 § 2, 194 § 3, 212 k.p.c.Pierwszy z wymienionych zarzutów zmierza do wykazania, że strona powodowa jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia wskazała zarówno odpowiedzialność kontraktową, jak i deliktową pozwanego i że roszczenie wynikające z unormowania tej ostatniej odpowiedzialności nie uległo przedawnieniu.Przede wszystkim trzeba stwierdzić, że nie jest dopuszczalne oparcie roszczenia odszkodowawczego na obu wymienionych podstawach jednocześnie, gdyż prowadziłoby to do sprzecznego z prawem cywilnym respektowania interesów jednej tylko strony (poszkodowanego).Z treści pozwu wynika, że łącząca strony umowa najmu stworzyła zbieg okoliczności, bez którego szkoda nie powstałaby, nie można zatem dla oceny tych okoliczności abstrahować od umowy, zwłaszcza że nie chodzi o naruszenie obowiązku zupełnie oddzielnego od zobowiązania umownego.W literaturze prawniczej jako jeden z przypadków zbiegu roszczeń wymienia się zbieg roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej działaniem, stanowiącym zarówno niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, jak i tzw. czyn niedozwolony. Tego rodzaju sytuacja występuje np. w związku ze stosunkiem najmu, uszkodzenie bowiem przez najemcę przedmiotu najmu może rodzić zarazem roszczenia z art. 666 k.c. oraz z tytułu naruszenia praw własności. W myśl art. 627 k.c. roszczenie wynajmującego przeciwko najemcy o naprawienie szkody z powodu uszkodzenia lub pogorszenia rzeczy przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy. Jak z powyższego unormowania wynika, ustawodawca wprowadził specjalny i krótki termin przedawnienia wymienionego roszczenia i termin ten odniósł także do roszczenia o odszkodowanie za uszkodzenia rzeczy, które może być następstwem zarówno nienależytego wykonania umowy, jak i czynu niedozwolonego. Ta okoliczność musi mieć decydujący wpływ na wykładnię cytowanego przepisu, zwłaszcza gdy się uwzględni jego cel, jakim jest niewątpliwie szybkie zlikwidowanie wzajemnych roszczeń stron, mających swe źródło w umowie najmu.W rezultacie należy dojść do wniosku, że szczególny termin przedawnienia roszczeń przewidziany w art. 677 k.c. wyłącza stosowanie terminów ogólnych ustanowionych w art. 118 i 442 k.c.Art. 677 k.c. zawiera normę kontraktową, zgodnie zatem z dotychczasowymi rozważaniami całość uprawnień powódki w zakresie dochodzonego roszczenia kształtuje się według zasad reżimu odpowiedzialności kontraktowej. Dla oceny zaś tego roszczenia w świetle wymienionych zasad okoliczności sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione.Powódka nie wykazała zatem skuteczności pierwszej z wymienionych podstaw rewizyjnych.Druga z tych podstaw w istocie sprowadza się przede wszystkim do kwestionowania oceny Sądu Wojewódzkiego, że rozszerzenie przedmiotowe powództwa nastąpiło już po upływie okresu przedawnienia roszczenia. Zdaniem rewidującego, żądana w pozwie kwota 180.000 zł jest tylko "oznaczeniem wartości przedmiotu sporu w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 187 § 1 p. 1 k.p.c.", a "dokładnym określeniem żądania... jest zasądzenie kwoty odpowiadającej wartości poniesionych szkód". Tak uzasadniony zarzut świadczy o nieodróżnieniu kwestii materialnoprawnych od procesowych. Instytucja przedawnienia roszczeń pozostaje w sferze prawa materialnego.Wniesienie pozwu przerywa bieg przedawnienia tylko co do roszczeń objętych żądaniem pozwu, gdyż w zasadzie sąd nie orzeka co do przedmiotu, który nie był objęty tym żądaniem. Roszczenie powódki nie stanowi wyjątku, o którym mowa w art. 321 § 2 k.p.c. Dochodziła ona kwoty 180.000 zł i tylko w takim zakresie bieg przedawnienia jej roszczenia został przerwany. Rozszerzenie tego roszczenia nastąpiło natomiast już po upływie okresu przedawnienia i dlatego w tej części Sąd I instancji słusznie oddalił powództwo, wobec braku podstaw do nieuwzględnienia upływu przedawnienia (art. 117 § 3 k.c.). Tej ostatniej oceny Sądu powódka nie kwestionuje.Bezpodstawnie także zarzuca skarżąca naruszenie art. 194 § 3 k.c. przez niewezwanie do wzięcia udziału w sprawie "poprzednika prawnego pozwanego" - jak to określono w rewizji. Pomijając kwestię słuszności takiego wniosku wystarczy zauważyć, że wezwanie w trybie art. 194 § 3 k.p.c. do wzięcia udziału w sprawie może nastąpić na wniosek powoda. Wbrew twierdzeniu zawartemu w rewizji, powódka nie złożyła odpowiedniego wniosku, a jedynie nie sprzeciwiała się uwzględnieniu wniosku strony pozwanej w tym przedmiocie. Nie można tego uznać w okolicznościach sprawy za równoznaczne ze złożeniem wniosku.Z dotychczasowych rozważań wynika, że nie można uznać za skuteczny także zarzutu naruszenia art. 3 § 2 i 212 kpc.W tej sytuacji Sąd Najwyższy oddalił rewizję jako nieuzasadnioną (art. 387 k.p.c.).