I CR 178/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca).Sędziowie SN: K. Kołakowski, J. Suchecki. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marzeny S. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej w W. o ustalenie na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 1987 r.:oddalił rewizję i zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 3.000 zł tytułem kosztów procesu za instancję rewizyjną. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 21 kwietnia 1987 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie oddalił powództwo zmienione w toku ponownego rozpoznania sprawy, z poprzedniego żądania ustalenia równowartości spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego przydzielonego powodowi na kwotę 850.000 zł na żądanie ustalenia, że wysokość wkładu budowlanego na lokal użytkowy w budynku pozwanej Spółdzielni wynosi 850.000 zł.Sąd Wojewódzki ustalił, że Krzysztof S. przyjęty został w dniu 22 maja 1984 r. w poczet członków Spółdzielni, a w dniu 10 lipca 1984 r. pozwana Spółdzielnia poinformowała go o przydzieleniu mu spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego w budynku Spółdzielni w W. przy ul. (...) (...) oraz zawiadomiła o obowiązku uiszczenia wkładu budowlanego w kwocie 2.052.000 zł zgodnie z szacunkiem dokonanym przez biegłego G. L. wyrażonym w opinii z dnia 18 czerwca 1984 r. Wkład ten został rozłożony na dwie raty. W dniu 30 lipca 1984 r. powód uzyskał opinię biegłego J. P. określającą równowartość spółdzielczego prawa do lokalu na kwotę 1.100.000 zł, przez swego pełnomocnika i przy piśmie z dnia 5 sierpnia 1984 r. przesłał ją pozwanej w celu dokonania korekty wkładu. Pozwana Spółdzielnia z kolei zleciła określenie wysokości wkładu Biuru Consultingu Ekonomiczno-Technicznego Nauczycielskiej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej (...) w W., które w opinii wykonanej przez D. S. ustaliło wysokość wkładu na 2.436.465 zł. Opinię tę w wyniku weryfikacji potwierdził biegły J. B. Dalsi dwaj biegli R. S. i B. Ł. ustalili wysokość wkładu: R. S. na kwotę 1.773.758 zł, zaś B. Ł. na kwotę 850 000 zł. Różnica w wycenie wynika z przyjęcia różnego współczynnika atrakcyjności lokalu, bądź w ogóle niestosowania go. W toku ponownego rozpoznania sprawy do procesu po stronie powodowej wstąpiła w miejsce Krzysztofa S. jego była żona Marzena S., która w postępowaniu o podział majątku wspólnego otrzymała spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, następnie została przyjęta w poczet członków Spółdzielni. Sąd Wojewódzki ustalił dalej, że Rada Spółdzielni podjęła uchwałę z dnia 30 maja 1983 r. w sprawie zasad ustalania równowartości spółdzielczego prawa do lokali użytkowych przydzielanych członkom Spółdzielni (akta) stanowiące wytyczne do określania równowartości wymienionego prawa. Sprawa wyceny lokalu użytkowego przy ul. (...) (...) w W. była przedmiotem Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni w dniu 21 czerwca 1983 r. Na Zgromadzeniu tym przewodniczący Zarządu poinformował o wysokości wyceny na kwotę 2.052.000 zł, ale żaden z członków jej nie zakwestionował, natomiast przyznanie prawa do lokalu i określenie jego równowartości powierzono Zarządowi. Wreszcie Sąd Wojewódzki uznał, że poprzednik prawny powódki, składając oświadczenie woli o nabyciu spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego przy obowiązku uiszczenia wkładu budowlanego w kwocie 2.052.000 zł, nie może skutecznie powoływać się na błąd jako wadę oświadczenia woli, gdyż nie wykazał, by błąd był istotny.W rewizji powódka wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa ewentualnie o uchylenie go i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:W uzasadnieniu pierwszego wyroku uchylającego poprzedni wyrok Sądu Wojewódzkiego Sąd Najwyższy stanął na stanowisku - uwzględniając wówczas zgłoszone i wiążące żądanie pozwu - że w drodze powództwa z art. 189 k.p.c. można skutecznie dochodzić ustalenia innej niż uzgodniona przez strony w postępowaniu spółdzielczym równowartości spółdzielczego prawa do lokalu tylko wtedy, jeżeli oświadczenie woli złożone w tej ugodzie dotknięte jest choćby jedną z wad wymienionych w art. 82 i nast. k.c. Powództwo z art. 189 k.p.c. zaś nie może stanowić środka kontroli wszelkich podjętych w postępowaniu spółdzielczym czynności. W toku ponownego rozpoznania sprawy nastąpiło przekształcenie podmiotowe i powódka zmieniła żądanie pozwu, domagając się ustalenia, że wysokość wkładu budowlanego na lokal użytkowy w budynku pozwanej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej przy ul. (...) (...) wynosi 850.000 zł, obliczonego według zasad obowiązujących w chwili przydziału lokalu Krzysztofowi S. Sąd Wojewódzki trafnie uznał, że poprzednik prawny powódki nie mógł skutecznie powoływać się na wady oświadczenia woli, a w szczególności na błąd. Dla uchylenia się od skutków prawnych tego oświadczenia musiałby wykazać, że błąd jego był istotny, tj. taki, który uzasadniał przypuszczenie, że gdyby ocenił on sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (art. 92 § 2 k.c.). Tymczasem z zeznań jego oraz powódki wynika, że nie chcą oni wycofać się z nabycia spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego, zwłaszcza że Spółdzielnia zgłosiła gotowość zwrotu dotychczas wpłaconej kwoty w zamian za oddanie jej lokalu użytkowego, na który to lokal ma wielu chętnych nabywców. Rozpatrując sprawę na płaszczyźnie zmienionego żądania nie można i w tej postaci uznać go za zasadne. Otóż art. 226 i 229 prawa spółdzielczego przewidują obowiązek wniesienia przez członka wkładu budowlanego w wysokości odpowiadającej równowartości prawa do lokalu, ustalonej w sposób przewidziany w art. 229 § 1, ale w takiej sytuacji, gdy członek otrzymuje przydział lokalu, do którego wygasło prawo innej osoby. W sprawie rozpoznawanej zaś na miejsce taka sytuacja faktyczna, że budynek spółdzielczy wzniesiony został przed 1939 r. i Spółdzielnia lokal użytkowy wynajmowała tylko różnym osobom fizycznym i prawnym; do tego lokalu więc nie wygasło prawo innej osoby. Powstaje w związku z tym pytanie, w jaki sposób należy ustalić wkład budowlany na lokal członka otrzymującego przydział lokalu po raz pierwszy, do którego nie wygasło prawo innej osoby. Naturalnie w takim wypadku nie mają zastosowania do obliczenia wysokości tego wkładu wprost zasady określone § 2 art. 226 w związku z art. 229 § 1 prawa spółdzielczego, lecz odnosić się będą jedynie uregulowania zawarte w § 1 art. 226 tego prawa, oraz określone w statucie, a w szczególności w § 12 ust. 1 statutu pozwanej Spółdzielni, które postanawiają, że członek wnosi wkład budowlany w wysokości odpowiadającej całości kosztów budowy przypadających na jego lokal. W związku z taką regulacją wyłania się jeszcze wątpliwość, a mianowicie co do sposobu obliczenia kosztów budowy, jeżeli dom został wybudowany dawno, a w szczególności przed ostatnią wojną. Nie można podzielić wyrażonego przez pełnomocnika powódki zapatrywania, że wysokość wkładu wynika z przeszacowania wartości majątku trwałego według zasad ustalonych przez Prezesa GUS oraz uchwałę nr 78 zarządu CZSBM z dnia 3 marca 1983 r. Zasady bowiem ustalone przez określone podmioty dotyczą innych celów. Ponieważ w sprawie chodzi o wysokość wkładu budowlanego na prawo do lokalu użytkowego, przeto rozważania w tym zakresie należy ograniczyć do tego typu lokalu. Według art. 238 § 1 prawa spółdzielczego z chwilą przydziału powstaje spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące własnościowego prawa do lokalu. Określenie "odpowiednio" oznacza, że do spółdzielczych lokali użytkowych przepisy odnoszące się do prawa własnościowego stosuje się tylko o tyle, o ile przepis szczególny nie stanowi inaczej, a także z zastrzeżeniem różnic, jakie występują między tymi obydwoma prawami. Innymi słowy, do ustalenia wysokości wkładu budowlanego na prawo do lokalu użytkowego przepisy odnoszące się w tym przedmiocie do tych wkładów na prawa do lokalu mieszkalnego będą miały zastosowanie przy uwzględnieniu specyfiki lokali użytkowych. Stwierdzenie to jednak nie wyjaśnia przedstawionych wątpliwości. Zachodzi tu bowiem luka w prawie. Rozwiązania zatem należy szukać w drodze analogii. Stan faktyczny zbliżony do rozważanego reguluje art. 226 § 2 i art. 229 § 1 prawa spółdzielczego. Przepisy te, stanowiące o sposobie ustalania wkładu budowlanego tylko przy wygaśnięciu prawa innej osoby, należy stosować także w wypadku otrzymania przez członka prawa do lokalu użytkowego po raz pierwszy w domu wybudowanym przed wieloma laty. Można więc stwierdzić, że wysokość wkładu budowlanego na przydzielone członkowi po raz pierwszy spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego w domu wybudowanym przed wieloma laty (np. przed ostatnią wojną) ustala się według zasad określonych w art. 226 § 2 i art. 229 § 1 prawa spółdzielczego stosowanych w drodze analogii. Wysokość wkładu budowlanego na prawo do lokalu użytkowego powódki ustalona została z uwzględnieniem wspomnianych zasad, czemu zresztą dała także wyraz uchwała Rady Spółdzielni z dnia 30 maja 1983 r. w sprawie zasad ustalania równowartości spółdzielczego prawa do lokali użytkowych przydzielanych członkom Spółdzielni, nie zaskarżona ani przez członków, ani przez Centralny Związek.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 387 i 98 § 1 k.p.c.).