III CZP 58/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Suchecki, A. Wypiórkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Kazimiery C. z udziałem Lecha C. o wszczęcie egzekucji w celu wymuszenia zaniechania czynności po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 13 sierpnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy czynność sądu dołączania akt postępowania egzekucyjnego wszczętego przez komornika w innej sprawie egzekucyjnej, do których wierzyciel załączył tytuł wykonawczy mogący stanowić podstawę wszczęcia egzekucji roszczenia niepieniężnego sposobem egzekucji uregulowanym w art. 1051 § 1 k.p.c., wywołuje skutek złożenia tytułu wykonawczego przez wierzyciela (art. 797 k.p.c.) wnoszącego o wszczęcie sądowej egzekucji zaniechania (art. 1051 § 1 k.p.c.)?2. Czy doręczenie przez Sąd dłużnikowi egzekwowanemu odpisu wniosku wierzyciela żądającego wszczęcia egzekucji roszczenia niepieniężnego sposobem egzekucji uregulowanym w art. 1051 § 1 k.p.c. i powołującego się na tytuł wykonawczy uzasadniający żądanie wniosku egzekucyjnego czyni zadość wymaganiu doręczenia dłużnikowi przy pierwszej czynności egzekucyjnej zawiadomienia o wszczęciu egzekucji (art. 805 § 1 k.p.c.)?"podjął następującą uchwałę:Doręczenie przez Sąd odpisu wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji prowadzonej w sposób określony w art. 1051 § 1 k.p.c. czyni zadość obowiązkowi doręczenia dłużnikowi doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, jeżeli wniosek ten zawiera istotne elementy, jakie powinny być przytoczone w zawiadomieniu (art. 805 k.p.c.); jednakże uchybienie temu wymaganiu samo przez się nie przesądza o pozbawieniu dłużnika możliwości podjęcia przez niego obrony, jeżeli po otrzymaniu odpisu wniosku o wszczęcie egzekucji dłużnik taką obronę podjął.Uzasadnienie faktyczneW sprawie z powództwa Kazimiery C. przeciwko Lechowi C. o przywrócenie stanu poprzedniego, wyrokiem z dnia 17 lipca 1984 r. sygn. akt (...) Sąd Rejonowy:1. Przywrócił Kazimierze C. posiadanie pierwszego piętra budynku (...) w Ł. oraz dopływu ciepłej i zimnej wody i wody do instalacji centralnego ogrzewania budynku, wskazując Lechowi C., wykonanie w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku, następujących prac:a) rozebranie muru oraz stropo-sufitu wzniesionego na półpiętrze klatki schodowej budynku (...) w Ł.,b) usunięcie muru z zamurowanego okna na półpiętrze klatki schodowej,c) wstawienie 8 okien i 1 drzwi balkonowych do pomieszczeń budynku położonych na pierwszym piętrze tegoż budynku,d) podłączenie instalacji doprowadzającej wodę z kotłowni do grzejników centralnego ogrzewania budynku,e) usunięcie muru przegradzającego przejście do kotłowni,f) podłączenie dopływu wody do instalacji wodnej w budynku powódki z przyłącza znajdującego się w budynku pozwanego; w przypadku niewykonania w terminie polecenia Sądu upoważnił powódkę do wykonania tych prac na koszt pozwanego.2. Zakazał pozwanemu dalszych naruszeń.3. Zasądził od pozwanego na rzecz powódki 5.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.Sąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 21 grudnia 1984 r. sygn. akt (...) oddalił rewizję pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego i postanowieniem z dnia 7 stycznia 1985 r. nadał klauzulę wykonalności przytoczonemu wyrokowi Sądu Rejonowego z dnia 17 lipca 1984 r. Po złożeniu przez wierzycielkę wniosku o wszczęcie egzekucji do Komornika Sądu Rejonowego w Łodzi, Komornik pismem z dnia 12 marca 1985 r. sygn. akt (...), doręczonym dłużnikowi dnia 15 marca 1985 r., wezwał tegoż dłużnika do wykonania wyroku przez wykonanie czynności, które - zgodnie z treścią wyroku - mają być wykonane. Odmawiając wykonania tych czynności dłużnik złożył skargę na czynności komornika, w której m.in. podniósł, że organem właściwym do przeprowadzenia egzekucji jest sąd, a nie komornik.Postanowieniem z dnia 20 maja 1985 r. sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w Łodzi umorzył postępowanie egzekucyjne w zakresie dotyczącym wykonania przez dłużnika czynności wymienionych w pkt 1 lit. a-f.W złożonym dnia 10 czerwca 1985 r. do Sądu Rejonowego w Łodzi wniosku o wszczęcie egzekucji w celu wymuszenia (doręczonym dłużnikowi) wierzycielka twierdziła, że dłużnik nie wykonał żadnych prac pomimo wezwań, a kiedy wierzycielka przystąpiła do ich wykonania uniemożliwił wykonanie robót wskazanych w tytule wykonawczym. Po przesłuchaniu świadków, przy pomocy których wierzycielka zamierzała wykonać niezbędne prace, Sąd Rejonowy nałożył na dłużnika Lecha C. grzywnę w wysokości 6.000 zł z zamianą w razie nieuiszczenia na 100 dni aresztu, zobowiązał dłużnika do zapłacenia wierzycielce 5.000 zł tytułem zabezpieczenia szkody poniesionej przez wierzycielkę i zasądził na jej rzecz 2.000 zł kosztów procesu.W złożonym zażaleniu dłużnik zarzucił, że nie został wysłuchany przed nałożeniem na niego grzywny, a ponadto obrazę art. 805 k.p.c., twierdził bowiem w zażaleniu, że nie zostało mu doręczone zawiadomienie o wszczęciu egzekucji.Sąd Wojewódzki podzielił zarzuty dłużnika i postanowieniem z dnia 17 grudnia 1985 r. sygn. akt (...) uchylił zaskarżone postanowienie i zlecił - w toku ponownego rozpoznania sprawy - ustalenie, czy wszczęcie egzekucji "... poprzedzone zostało - stosownie do treści art. 805 k.p.c. - wręczeniem dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji".Po ponownym rozpoznaniu sprawy postanowieniem z dnia 24 kwietnia 1987 r. sygn. akt (...) Sąd Rejonowy nałożył na dłużnika grzywnę w wysokości 6.000 zł i tytułem zabezpieczenia zobowiązał dłużnika do zapłaty na rzecz wierzycielki kwoty 5.000 zł.Sąd Rejonowy podkreślił, że dłużnik został zawiadomiony o wszczęciu egzekucji poprzez doręczenie mu dnia 11 lipca 1985 r. złożonego w przedmiotowej sprawie wniosku. Neguje on zasadność wydanego wyroku i nadal uniemożliwia jego wykonanie.W złożonym zażaleniu dłużnik nie kwestionował, że otrzymał odpis wniosku, lecz twierdził, że zawiadomienie o wszczęciu egzekucji nie może być zastąpione doręczeniem złożonego przez wierzycielkę wniosku. Ponadto wskazał, że wnosił o załączenie oryginału tytułu wykonawczego, oraz wskazywał, że przeciwko wierzycielce toczy się postępowanie karne.Rozpoznając złożone zażalenie Sąd Wojewódzki przedstawił przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wierzycielka po uzyskaniu klauzuli wykonalności, stwierdzającej, że tytuł uprawnia ją do egzekucji (art. 783 k.p.c.), podjęła czynności w celu realizacji świadczeń określonych w tytule wykonawczym. Oznaczając Komornika Sądu Rejonowego jako właściwy organ egzekucyjny, do tego organu złożyła wniosek i załączyła tytuł wykonawczy stanowiący podstawę do prowadzenia egzekucji (art. 776 i 803 k.p.c.). Nie zachodziła więc bezwzględna przeszkoda w podejmowaniu czynności egzekucyjnych - jaką jest brak tytułu wykonawczego. Dłużnik nie kwestionował istnienia tego dokumentu, lecz w postępowaniu egzekucyjnym podważał zasadność zapadłego orzeczenia. Zmierzał do całościowego - jak to podkreślał - unormowania stosunków majątkowych z wierzycielką, ale dopiero w przyszłości po prawomocnym zakończeniu postępowania o podział majątku wspólnego. Trafnie zatem Sąd Rejonowy podkreślił, że kwestia badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym wykracza poza granice uprawnień organu egzekucyjnego. Zakres zaś kognicji sądów obu instancji został w orzeczeniu Sądu Wojewódzkiego jako rewizyjnego - ze skutkami określonymi w art. 389 k.p.c. - ograniczony do kwestii wysłuchania stron oraz doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji.W tej fazie postępowania dłużnik domaga się załączenia oryginału tytułu wykonawczego. Zważywszy, że jest on załączony do akt sprawy, a dłużnik korzystający z pomocy pełnomocnika adwokata nie twierdził, aby doznał jakichkolwiek przeszkód lub ograniczeń w dostępie do akt sprawy, to zarzut ten nie wymaga omówienia, poza odesłaniem skarżącego do treści art. 9 k.p.c. Kwestia objęta pierwszym pytaniem nie jest niezbędna do rozstrzygnięcia sprawy. Nie zachodzi żadna z sytuacji przewidzianych w zdaniu drugim art. 389 k.p.c. pozwalających na odstępstwo od wyrażonej uprzednio oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w orzeczeniu sądu rewizyjnego. Są one wiążące zarówno dla sądu, któremu sprawa została przekazana, jak i sądu rewizyjnego przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Skutki takie dotyczyłyby i Sądu Najwyższego w wypadku przyjęcia sprawy do rozpoznania.Przechodząc do kwestii doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, to - jak trafnie podnosi skarżący - stosownie do art. 805 § 1 k.p.c. czynność ta powinna być dokonana już we wstępnej fazie postępowania egzekucyjnego. Nakaz zawarty w powołanym art. 805 § 1 k.p.c. odnosi się do pierwszej czynności podjętej w postępowaniu egzekucyjnym. Zmierza on do zapewnienia dłużnikowi możliwości podjęcia obrony. Ma zatem identyczną lub podobną rolę jak doręczenie pozwu w postępowaniu rozpoznawczym, czyli niedoręczenie dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji może wywołać zróżnicowane - w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych sprawy - skutki, nie wyłączając najdalej idącego w postaci nieważności postępowania. Taki skutek wystąpiłby, gdyby w następstwie omawianego uchybienia dłużnik został pozbawiony możności obrony swych praw (art. 369 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Co do tej kwestii - jakkolwiek Sąd Wojewódzki nie wypowiedział się wprost, to jednak obszerne uzasadnienie przedstawionego zagadnienia prawnego i dotychczasowy, ponad 2-letni tok postępowania egzekucyjnego, w tym wykazywane aktywność dłużnika i liczna wymiana pism oraz dokumentów wyłączają - jak się zdaje - związek pomiędzy stwierdzonym uchybieniem a postawą dłużnika w tym postępowaniu. W każdym razie dotychczas dłużnik nie wskazywał na niewykorzystanie przysługujących mu środków obrony lub nawet na utrudnianie w prowadzeniu obrony. Nie można przy tym utożsamiać możności obrony z jej skutecznością w sensie merytorycznej jej zasadności. Okoliczność, że podjęta i prowadzona przez dłużnika obrona nie doprowadziła do uchylenia się przez niego od zastosowania środków przymusu przewidzianych przez ustawę procesową, nie jest równoznaczna z pozbawieniem lub ograniczaniem możności obrony. Gdyby dłużnik wykorzystał przysługujące mu uprawnienia, to brak byłoby podstaw do unicestwienia dokonanych w tym postępowaniu czynności. Podkreślenie w treści uchwały, że uchybienie procesowe w postaci niedoręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji mogło ulec dezaktualizacji w tym znaczeniu, że przestało szkodzić w podjęciu i kontynuowaniu obrony, w dalszym toku postępowania odpowiada utrwalonej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego, podkreślającej konieczność dokonania - w okolicznościach konkretnej sprawy - oceny, czy stwierdzone uchybienie nadal może mieć wpływ na wynik tej sprawy.Przytoczone względy uzasadniały udzielenie odpowiedzi jak w treści uchwały.