II UK 136/10

Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych2010-12-06

Skład orzekający: Jerzy Kuźniar

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy członek zarządu spółki kapitałowej może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki, wykazując brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, jeśli stan niewypłacalności spółki istniał już wcześniej, a jego leczenie psychiatryczne miało miejsce w późniejszym okresie?
Ratio decidendi
Ocena braku winy członka zarządu w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym terminie, w tym ewentualna ocena stanu jego poczytalności, powinna być odniesiona do czasu, w którym zgłoszenie to powinno nastąpić. Nie można uznać za właściwy czas zgłoszenia wniosku o upadłość momentu, w którym spółka jest już niewypłacalna, gdyż niweczy to sens postępowania upadłościowego. Próba uwolnienia się od odpowiedzialności przez wskazanie leczenia psychiatrycznego jest nieprzekonująca, jeśli wniosek o upadłość został złożony w trakcie tego leczenia, a stan niewypłacalności istniał wcześniej.
Stan faktyczny
Piotr S. i Karol B., członkowie zarządu spółki, zostali pozwani o odpowiedzialność za zaległe składki na ubezpieczenia społeczne i inne fundusze. Spółka złożyła wniosek o upadłość w sierpniu 2001 r., jednak sądy uznały, że stan uzasadniający złożenie wniosku wystąpił już z końcem 1999 r. Piotr S. twierdził, że jego niezgłoszenie wniosku wynikało z leczenia depresji, co miało ograniczać jego świadomość i swobodę decyzyjną. Sądy uznały te twierdzenia za niewiarygodne, wskazując na dalsze czynności zarządcze podejmowane przez S. oraz na fakt, że wniosek o upadłość złożono już w trakcie leczenia.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną Piotra S., utrzymując w mocy zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Wyrok z dnia 6 grudnia 2010 r. II UK 136/10 Ocenę braku winy członka zarządu w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym terminie, w tym ewentualnie ocenę stanu jego poczytalności, należy odnieść do czasu, w którym to zgłoszenie powinno na-stąpić (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja po-datkowa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN Beata Gudowska (spra-wozdawca), Jerzy Kwaśniewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2010 r. sprawy z wniosku Piotra S. i Karola B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. z udziałem zainteresowanych Lidii P., Katarzyny B., Joanny K., Anny I., Mirosława F., Adrianny W. i Katarzyny S. o odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy Piotra S. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2009 r. [...] o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2009 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apela-cję Piotra S. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2008 r., oddalającego odwołania Piotra S. i Karola B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w P. w przedmiocie ich odpo-wiedzialności jako członków zarządu za niewyegzekwowane zobowiązania „K.S." sp. z o.o. w P. dotyczące okresu od lutego do października i za grudzień 2000 r. oraz za styczeń, od marca do maja, za lipiec i sierpień oraz za październik 2001 r. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podzieliwszy ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, przyjął, że zaległości powstały w czasie, gdy Ka- 2 rol B. był prezesem, a Piotr S. wiceprezesem spółki powstałej w 1997 r. jako agencja reklamowa, w której Piotr S. zajmował się zdobywaniem zamówień oraz produkcją, natomiast Karol B. prowadził bieżącą działalność i nadzorował księgowość. Piotr S., po uzyskaniu roboczego bilansu, który wykazał niewypłacalność spółki, złożył w dniu 20 sierpnia 2001 r. wniosek o ogłoszenie upadłości. Postanowieniem z dnia 17 grud-nia 2001 r. Sąd Rejonowy w Poznaniu, Wydział Gospodarczy do spraw Upadłościo-wo-Układowych, ogłosił upadłość spółki. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2003 r. Sąd Rejonowy ukończył postępowanie upadłościowe po wykonaniu planu podziału i zli-kwidowaniu w drodze sprzedaży całego majątku upadłego, a w dniu 4 marca 2004 r. spółka została wykreślona z KRS. Oddział ZUS zgłosił do masy upadłości wierzytel-ności w kwocie 140.915,77 zł z odsetkami, a uzyskał kwotę 11.038,14 zł. Sąd drugiej instancji, wobec braku możliwości zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z ja-kiejkolwiek części majątku spółki, uznał egzekucję za bezskuteczną i przyjął, że na podstawie art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jedno-lity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) odpowiedzialność za niezrealizowane zobowiązania spółki ponoszą członkowie jej zarządu. W ocenie Sądu, Piotr S. nie uchylił się od odpowiedzialności za te zobowiąza-nia, gdyż nie wykazał, że wniosek o ogłoszenie upadłości zgłoszono we właściwym czasie. Według dokonanych ustaleń, stan uzasadniający złożenie wniosku o upa-dłość spółki wystąpił z końcem 1999 r. Strata w działalności gospodarczej nie miała pokrycia w kapitale własnym spółki już w 1998 r.; na koniec 1999 r. zobowiązania spółki wyniosły ogółem 642.576,63 zł, w tym z tytułów publicznoprawnych 65.572,14 zł; majątek trwały wynosił 26.404,62 zł, majątek obrotowy 405.445,82 zł, w tym na-leżności i rozliczenia przysługujące spółce wyniosły 371.191,16 zł. Mimo straty w wysokości 124.000 zł, zarząd zdecydował o dalszej jej działalności. W 2000 r. podjął działania mające na celu ściągnięcie należności i spłatę zobowiązań, przy czym na-leżności za rok 1999 r. zostały ściągnięte w 81%, a za rok 2000 w 63%, a jednocze-śnie przychody spadły trzykrotnie. Sytuacja spółki pogarszała się i w dniu 31 grudnia 2000 r. strata nie znalazła pokrycia w kapitale własnym. Sytuacja finansowa spółki w 1999 r. wskazywała na trwałą utratę możliwości zaspokajania długów i niewątpliwie istniała na koniec tego roku. Sąd uznał, że zarząd powinien złożyć wniosek o ogło-szenie upadłości najpóźniej do końca 1999 r. 3 Sąd drugiej instancji, uwzględniając, że stan uzasadniający złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki wystąpił z końcem 1999 r., uznał za nieprzydatne do wykazania, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy Pio-tra S., jego twierdzenia i wnioski dowodowe odnośnie do leczenia w okresie od lute-go 2000 r. do października 2001 r. na depresję z objawami powodującymi ogranicze-nie możliwości normalnego sprawowania funkcji członka zarządu w spółce kapitało-wej, w tym także wpływającymi na brak świadomości i swobody przy podejmowaniu decyzji i wyrażaniu woli. Wobec wykonywania przez skarżącego licznych czynności zarządczych, Sąd uznał za niewiarygodne twierdzenie, że nie miał on świadomości podejmowania decyzji przy prowadzeniu działalności gospodarczej. W ocenie Sądu drugiej instancji, Piotr S. nie uwolnił się od odpowiedzialności za zaległości składkowe także przez to, że nie wskazał mienia spółki, z którego eg-zekucja umożliwiłaby zaspokojenie w znacznej części zaległości podatkowych (art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Nie uznał wskazanego przez niego roszczenia przysługującego spółce względem Karola B. w kwocie około 120.000 zł za „znaczną część majątku”, gdy zobowiązania spółki na dzień 30 września 2001 r. wynosiły 1.796.278,63 zł, oraz ustalił, że wskazaną kwotą został zaspokojony w toku upadłości inny wierzyciel. Skarga kasacyjna ubezpieczonego Piotra S. została oparta na zarzucie nie-ważności postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.), polegającej na pozbawieniu strony możliwości obrony jej praw na rozprawie apelacyjnej przez nierozpoznanie wniosku odwołującego się Piotra S. o odroczenie rozprawy, wyznaczonej na dzień 17 grudnia 2009 r., który wpłynął do Sądu Apelacyjnego 16 grudnia 2009 r., a także zarzucie naruszenia przepisów postępowania - art. 367 § 3 zdanie drugie, art. 381 i art. 382 k.p.c., a także art. 227 § 1 i art. 241 k.p.c. w związku z art. 391 §1 k.p.c., przez nie-rozpoznanie wniosków dowodowych zgłoszonych w apelacji, pomimo że dotyczyły faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i były już wcześniej zgłaszane przed Są-dem pierwszej instancji. Skarżący zarzucił również naruszenia prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Ordynacja podatkowa, przez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżący nie zgłosił w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie upadłości „K.S." sp. z o.o., przy jednoczesnym nietrafnym uznaniu, iż przewidzianą w powołanym wyżej przepi-sie przesłankę zwolnienia się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki w zakre- 4 sie terminu do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości należy interpretować w sposób tożsamy z przewidzianymi w przepisach rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.), naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Ordynacja po-datkowa, przez przyjęcie, że fakt leczenia się odwołującego na depresję w latach 2000-2002 nie ma znaczenia dla oceny kwestii winy w ewentualnym niezgłoszeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, a także niewłaściwe zastoso-wanie art. 116 § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa, przez przyjęcie, że skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego możliwe byłoby zaspokojenie w znacznej części zaległości tej spółki z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, bez uwzględnienia faktu wskazania syndykowi masy upadłości wierzytelności przysługujących spółce wobec Karola B. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zniesienie postę-powania w zakresie rozprawy apelacyjnej przeprowadzonej w dniu 17 grudnia 2009 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu, ewentualnie - przy uznaniu zarzutu nieważności postępowania za bezzasadny - o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2008 r. w części jego dotyczącej i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że przewidziana w art. 379 pkt 5 k.p.c. nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony moż-ności obrony jej praw zachodzi wówczas, gdy strona - wbrew swej woli - zostaje fak-tycznie pozbawiona możności działania (por. np. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 1961 r., 3 CR 953/60, Nowe Prawo 1963 nr 1 s. 117, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1966 r., II PR 371/65, OSNCP 1966 nr 10, poz. 172 albo wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1999 r., II CKN 318/98, niepublikowa-ny). Jak wielokrotnie podkreślano, ten przejaw nieważności występuje np. w takich wypadkach, w których strona albo jej pełnomocnik, w następstwie niezawiadomienia ich o terminie rozprawy, jedynej albo bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku, nie mogli wziąć w niej udziału (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 25 października 5 1963 r., III CR 142/63, OSNCP 1964 nr 7-8, poz. 165; 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000 nr 12, poz. 220; 28 lutego 2001 r., II UKN 247/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 498; 12 września 2001 r., V CKN 1535/00 albo z dnia 10 lipca 2002 r., II CKN 822/01, niepublikowane). Od sytuacji będących podstawą faktyczną wspomnianych orzeczeń, zasadniczo różni się sytuacja zaistniała w sprawie objętej skargą, która została opisana jako nierozpoznanie wniosku Piotra S. o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 17 grudnia 2009 r., uzasadnionego „niemożnością stawienia się w Sądzie ze względu na czekającą go operację, podczas gdy chciał być na niej obecny i skorzystać z przysługującego mu prawa do zabrania głosu co do kwestii podniesionych w apelacji oraz zgłoszonych w niej wniosków dowodowych”. We wskazanych okolicznościach skarżący nie był pozbawiony wpływu na rozstrzy-gnięcie sprawy, gdyż nie zachodziły żadne przeszkody do stawienia się na rozprawę jego pełnomocnika (adwokata). Jego nieobecność - mimo prawidłowego zawiado-mienia - była nieusprawiedliwiona. Należy mieć na względzie, że przed Sądem dru-giej instancji rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo stron (art. 376 k.p.c.), a stosownie do art. 214 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., ulega odroczeniu, je-żeli sąd stwierdzi nieprawidłowości w doręczeniu wezwania albo jeżeli nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszko-dą, której nie można przezwyciężyć. Przez stronę w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć nie tylko stronę osobiście, lecz także jej pełnomocnika (por. art. 86 k.p.c.). Ustanowienie pełnomoc-nika procesowego nie wyłącza wprawdzie osobistego udziału strony w postępowaniu (por. art. 93 k.p.c.), ale wpływa na sposób dokonywania czynności procesowych, przy czym według art. 216 k.p.c., sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia stanu sprawy zarządzić stawienie się stron osobiście albo przez pełnomocnika. Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika procesowego, o rozprawie apelacyjnej zawiadamia się stronę za jego pośrednic-twem, a udział strony (osobiście czy przez pełnomocnika) w rozprawie apelacyjnej nie jest niezbędny. Osobisty udział strony w rozprawie apelacyjnej jest niezbędny tylko na zarządzenie sądu w celu dokładniejszego wyjaśnienia stanu sprawy. Bez takiego zarządzenia osobisty udział strony w rozprawie apelacyjnej powinien być uzasadniony szczególnymi okolicznościami, dotyczącymi dokonania czynności, któ-rych nie może podjąć pełnomocnik. Nadzwyczajne wydarzenie dotyczące osobiście 6 strony uzasadnia więc odroczenie rozprawy apelacyjnej tylko wtedy, gdy sąd zarzą-dził jej obecność albo gdy związana jest z czynnościami, których nie może dokonać pełnomocnik (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2003 r., I PK 213/02, OSNP 2004 nr 17, poz. 295). Odmowa odroczenia rozprawy, wyrażona przez jej przeprowadzenie, nie spowodowała więc niemożności obrony praw skarżącego przed Sądem Apelacyjnym, zatem zarzut skargi dotyczący nieważności postępowa-nia jest nieuzasadniony. Sąd drugiej instancji - przez to, że nie wydał osobnego postanowienia w przedmiocie oddalenia wniosków dowodowych zgłoszonych w apelacji - nie naruszył także dalszych wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, tj. art. 367 § 3 zdanie drugie, art. 381 i art. 382 k.p.c., a także art. 227 § 1 i art. 241 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Żaden z tych przepisów nie obliguje sądu drugiej instan-cji do dokonania tej czynności. Obowiązku podjęcia postanowienia w tym przedmio-cie przed zamknięciem rozprawy nie można wywieść z art. 367 § 3 zdanie drugie k.p.c., dotyczącego tylko szczególnej kwestii składu sądu na posiedzeniu niejawnym w ramach postępowania dowodowego; w żaden sposób nie nawiązują do niego przepisy art. 381, 382 oraz art. 227, 241 k.p.c. stosowane w postępowaniu apelacyj-nym w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Powinność wydania przez sąd oddzielnego postanowienia regulowana jest w pominiętym przez skarżącego art. 222 k.p.c. i odnosi się do oddalenia zarzutów, któ-rych uwzględnienie uzasadniałoby odrzucenie pozwu, a które zmierzają do wykaza-nia niemożności rozpoznania sprawy w ogóle lub w danym jej stanie. Przyjmuje się, że ta regulacja (art. 222 zdanie drugie k.p.c.) obejmuje także rozpoznawanie wnio-sków. Wydanie oddzielnego postanowienia jest konieczne tylko wówczas, gdy za-warte w nim rozstrzygnięcie dotyczy kwestii zakończenia postępowania, dlatego także na postanowienie oddalające tego rodzaju zarzuty przysługuje zażalenie (art. 394 § 1 pkt 1 k.p.c.). Oddalenie innych zarzutów sąd stwierdza w uzasadnieniu orze-czenia kończącego postępowanie, przytaczając powody rozstrzygnięcia, co jest uza-sadnione, jeżeli bowiem sąd nie wydał postanowienia oddalającego wniosek dowo-dowy, strona nie traci prawa powoływania się w dalszym toku postępowania na to uchybienie sądu (art. 162 k.p.c.; por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2009 r., IV CSK 185/09, OSNC-ZD 2010/B, poz. 65). W związku z tym bezprzedmio-towe było powoływanie się przez skarżącego na art. 380 k.p.c. 7 Zarzucone przez skarżącego naruszenie przepisów postępowania - gdyby na-wet zostało stwierdzone - nie miało zresztą wpływu na wynik sprawy, gdyż Sąd Ape-lacyjny odniósł się do składanego jeszcze w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji wniosku o przeprowadzenie dowodów mających wykazać brak świadomości i woli skarżącego przy zaniechaniu zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogło-szenie upadłości spółki; uznał wskazany w nim fakt za niemający znaczenia dla roz-strzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.). Trafnie rozważył, że leczenie się skarżącego na depresję w latach 2000-2002 nie miało znaczenia dla oceny winy w ewentualnym niezgłoszeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości. Przepis art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podat-kowa odczytywany w związku z art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), statuuje odpowiedzialność majątkową osób trzecich wobec dłużnika (spółki) za nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na wypadek całkowitej lub częściowej bezskuteczności ich egzekucji z majątku spółki z ograniczoną odpowie-dzialnością. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu gwarantują całym swoim majątkiem wykonanie zobowiązania publicznego zarządzanej przez nich spółki, z tym zastrzeżeniem, że ich odpowiedzialność wyłą-czają przesłanki przewidziane w art. 116 § 1 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Odpo-wiedzialność członka zarządu powstaje więc tylko w wypadku niewykazania, że we właściwym czasie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, niewykazania, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upa-dłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez winy członka zarzą-du lub w wypadku niewskazania mienia spółki, z którego egzekucja jest możliwa. Przesłanką odpowiedzialności jest więc wina polegająca na nieprawidłowym prowa-dzeniu spraw spółki i doprowadzenie do utraty „zdolności majątkowej” spółki, powo-dującej bezskuteczność egzekucji przeciwko niej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2003 r., IV CK 219/02, niepublikowany oraz z dnia 13 lipca 2005 r., I UK 292/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 100). Członek zarządu niewypłacalnej spółki może więc uwolnić się od odpowie-dzialności, chociaż dług nie zostanie spłacony, jeżeli - mimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie - wykaże należyte pełnienie swych obo- 8 wiązków. Profesjonalizm wymagany od członków zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność (art. 355 § 2 k.c.), pozwala na przyję-cie, że każdy członek zarządu obowiązany jest kontrolować sytuację w spółce przy-najmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, iż jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Ocena braku winy w nie-zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości przez członka zarządu wymaga rozwa-żenia stanu jego poczytalności, lecz wyłącznie w okresie poprzedzającym czas, w którym najpóźniej powstała sytuacja zobowiązująca zarząd do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Przesłanki uzasad-niające zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości powinny być ocenione według stanu prawnego obowiązującego w chwili powstania niewypłacalności, czyli zaprze-stania wykonywania przez tę spółkę jej wymagalnych zobowiązań, także zobowiązań publicznoprawnych, choćby z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; jeżeli nie-wypłacalność powstała przed dniem 1 października 2003 r., ocena ta następuje we-dług przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe. Ustalenie Sądu Apelacyjnego, że spółka „K.S." zaprzestała w sposób trwały spłacania długów z końcem 1999 r., nakazuje przyjęcie właściwego czasu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępo-wania układowego najpóźniej do terminu określonego w art. 5 § 2 Prawa upadło-ściowego, czyli dwóch tygodni od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspoko-jenie długów, chyba że wcześniej doszło do zaprzestania płacenia długów, mimo że przepisy Ordynacji podatkowej nie odsyłają wprost do Prawa upadłościowego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1997 r., III CKN 65/97, OSNC 1997 nr 11, poz. 181 i z dnia 11 października 2000 r., III CKN 252/00, niepublikowany). Za „właściwy” czas zgłoszenia nie może być jednak uznany czas, w którym stan majątkowy spółki kwalifikuje ją już jako niewypłacalnego, gdyż niweczyłoby to sens postępowania upadłościowego, pozbawiając wszystkich wierzycieli jakiejkolwiek ochrony prawnej ich interesów (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2000 r., V CKN 109/00, niepublikowany i z dnia 14 czerwca 2006 r., I UK 324/05, OSNP 2007 nr 13-14, poz. 200). Oczywiste jest wobec tego, że zastosowanie art. 116 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Ordynacja podatkowa wymaga ustalenia braku winy członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub o wszczęcie postępowania układowego w odniesieniu do 9 chwili, w której powstał obowiązek zgłoszenia takiego wniosku, a nie do okresu póź-niejszego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2008 r., I UK 39/08, OSNP 2010 Nr 7-8, poz. 97). W tym czasie skarżący się nie leczył, a jego próba ekskulpacji jest tym bardziej nieprzekonująca, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożył właśnie w czasie leczenia z powodu depresji. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej, nie doszło do naruszenia art. 116 § 1 pkt 2 ustawy - Ordynacja podatkowa, „przez przyjęcie”, że skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego możliwe byłoby zaspokojenie w znacznej części zaległości tej spółki z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wobec niekwestionowanego ustalenia, że z roszczenia przysługującego spółce względem Karola B. w kwocie około 120.000 zł został zaspokojony w toku upadłości inny wierzyciel. Wskazywany w skardze fakt, że należna od Karola B. wierzytelność nie została wyegzekwowana, a syndyk masy upadłości dokonał jej sprzedaży za kwotę 20.000 zł uchyla się spod kontroli dokony-wanej w postępowaniu kasacyjnym, Sąd Najwyższy bowiem jest związany ustalonym przez sądy powszechne stanem faktycznym (art. 39813 § 2 k.p.c.). Nie można jedno-cześnie pominąć, że skarżący błędnie interpretuje art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podat-kowej, gdyż warunkiem odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatko-we (składkowe) spółki nie jest wskazanie jakiegokolwiek mienia spółki, ale wskazanie takiego mienia, z którego egzekucja umożliwi realne zaspokojenie zaległości podat-kowych (składkowych) w znacznej części. Inaczej mówiąc, chodzi o wskazanie kon-kretnego mienia, z którego może zostać przeprowadzona skuteczna egzekucja, za-spokajająca wierzytelność w znacznej części (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2006 r., II UK 116/05, niepublikowany). Z tych względów orzeczono jak w sentencji (39814 k.p.c.). ========================================

Powiązane orzeczenia

Powołane przepisy

art. 116 § 1 pkt 1art. 116art. 116 § 1 pkt 2art. 379 pkt 5 KPCart. 367 § 3art. 381art. 382 KPCart. 227 § 1art. 241 KPCart. 391 §1 KPCart. 376 KPCart. 214

Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 13.07.2026. · PDF źródłowy