III PZP 52/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: A. Filcek, E. Mzyk (sprawozdawca), S. Perestaj, Z. Stypułkowska, J. Wasilewski, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, W. Sztejn, po rozpoznaniu w dniu 31 maja 1989 r. wniosku Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy urzędnikowi państwowemu przechodzącemu na emeryturę (rentę inwalidzką) przysługuje jednorazowa odprawa emerytalna, jeżeli urzędnik przed podjęciem pracy w urzędzie państwowym otrzymał odprawę z tytułu zwolnienia go z wojskowej służby zawodowej?"podjął następującą uchwałę:Urzędnikowi państwowemu przechodzącemu na emeryturę lub rentę inwalidzką na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) przysługuje jednorazowa odprawa przewidziana w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.) także wtedy, gdy przed podjęciem pracy w urzędzie państwowym otrzymał odprawę z tytułu zwolnienia z wojskowej służby zawodowej.Uzasadnienie faktyczneI. Zagadnienie prawne, przytoczone w sentencji niniejszej uchwały, wyłoniło się - jak wynika z wniosku Ministra Pracy i Polityki Socjalnej - w związku ze stwierdzoną w praktyce, rozbieżną wykładnią art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.). Wątpliwość dotyczy sytuacji, gdy urzędnik państwowy przed podjęciem pracy w urzędzie otrzymał odprawę pieniężną z tytułu zwolnienia go z wojskowej służby zawodowej. Zastrzeżenia może budzić zasadność wypłaty urzędnikowi państwowemu jednorazowej odprawy pieniężnej (tzn. odprawy emerytalnej), w wysokości uwzględniającej okres służby wojskowej, skoro urzędnik ten uprzednio otrzymał już odprawę, której wysokość również uzależniona była od długości okresu służby zawodowej.Minister Pracy i Polityki Socjalnej wskazał na trzy rozwiązania stosowane w praktyce przez zakłady pracy:1. Urzędnik państwowy przechodzący na emeryturę (rentę inwalidzką) nabywa prawo do odprawy emerytalnej bez względu na to, czy uprzednio otrzymał już odprawę w związku ze zwolnieniem z wojskowej służby zawodowej. Według tego poglądu brak jest podstaw do utożsamiania odprawy przysługującej żołnierzowi zawodowemu z jednorazową odprawą, o której mowa w art. 28 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, a poza tym powołany przepis nie uzależnia uzyskania odprawy od tego, czy otrzymał odprawę z tytułu zwolnienia z wojskowej służby zawodowej. Dlatego urzędnik państwowy legitymujący się 10-letnią wojskową służbą zawodową spełnia warunki nabycia odprawy emerytalnej w zakresie stażu pracy już z chwilą podjęcia pracy w urzędzie.2. Urzędnikowi państwowemu nie przysługuje odprawa emerytalna bez względu na okres zatrudnienia w urzędzie, jeżeli podjął on zatrudnienie w urzędzie będąc już emerytem lub rencistą. Na emeryturę można przejść tylko raz, a podjęcie przez emeryta (rencistę) zatrudnienia nie przekreśla tym samym jego statusu emeryta (rencisty). Poza tym, mimo występujących różnic w nabyciu prawa do odprawy pieniężnej z tytułu zwolnienia z wojskowej służby zawodowej oraz odprawy emerytalnej (w pracowniczym stosunku pracy), różnice te nie są istotne, nie zmieniają charakteru tego świadczenia, które w swej istocie wiąże się ze stałym odejściem z pracy.3. Urzędnik państwowy, który pozostawał w zatrudnieniu po zwolnieniu z wojskowej służby zawodowej, z tytułu której wypłacono odprawę, powinien na nowo - od początku, przepracować co najmniej 10 lat aby mógł nabyć prawo do odprawy emerytalnej. Odprawa przysługuje tylko jeden raz i dlatego też z chwilą wypłacenia odprawy uzależnionej od stażu pracy okres ten nie podlega już kolejnemu wliczeniu gdyż uległ "skonsumowaniu". Po raz drugi za ten skonsumowany okres odprawa nie powinna już przysługiwać.Minister Pracy i Polityki Socjalnej opowiada się za ostatnio przedstawionym rozwiązaniem m.in. ze względu na postanowienia art. 7 kodeksu pracy.II. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214) urzędnikowi państwowemu przechodzącemu na emeryturę lub rentę inwalidzką przysługuje jednorazowa odprawa emerytalna, której wysokość uzależniona jest od liczby lat pracy. Do okresu pracy uprawniającego do jednorazowej odprawy zalicza się także inne okresy na podstawie odrębnych przepisów (art. 28 ust. 2 w związku z art. 22 powołanej ustawy oraz § 5 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1986 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników urzędów państwowych - Dz. U. Nr 48, poz. 245 ze zm.). Takim odrębnym przepisem jest art. 62 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 134 ze zm.), który nakazuje wliczać pracownikowi okres służby do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z tym zatrudnieniem, jeżeli podjął on zatrudnienie w ciągu jednego roku od dnia zwolnienia ze służby (z określonymi tam wyjątkami).Tym samym żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, który podjął zatrudnienie w charakterze urzędnika państwowego, wlicza się do okresu zatrudnienia w urzędzie państwowym cały okres służby wojskowej także w zakresie uprawnień do nabycia odprawy emerytalnej przewidzianej w art. 28 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Odmienny pogląd pozostawałby w sprzeczności z jednoznacznym i nie budzącym wątpliwości unormowaniem art. 62 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.Brak zatem jest podstaw do stwierdzenia, że okres służby wojskowej, za który żołnierz otrzymał odprawę, został "skonsumowany" i nie mógłby być wliczony do okresu pracy urzędnika państwowego, od którego należy prawo i wysokość odprawy emerytalnej. Dlatego też urzędnik państwowy, legitymujący się 10-letnią służbą wojskową, spełnia warunek - w zakresie stażu pracy - do nabycia jednorazowej odprawy emerytalnej już z chwilą podjęcia pracy w urzędzie państwowym.III. Okres zatrudnienia stanowi jedną z przesłanek nabycia prawa do odprawy emerytalnej z art. 28 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Stąd też spełnienie tego warunku przez urzędnika państwowego byłego żołnierza zawodowego w dacie podjęcia zatrudnienia w urzędzie państwowym nie oznacza jeszcze nabycia przez niego prawa do odprawy. Artykuł 28 ust. 1 powołanej ustawy bowiem stanowi, że jednorazowa odprawa pieniężna przysługuje urzędnikowi państwowemu "przechodzącemu na emeryturę lub rentę inwalidzką". Warunek ten nie zostaje spełniony, gdy następuje samo zaprzestanie pracy w urzędzie państwowym i z faktem tym nie wiążą się żadne skutki prawne w sferze zaopatrzenia emerytalno-rentowego.Dlatego też urzędnik państwowy, były żołnierz zawodowy, z chwilą zaprzestania pracy, nawet po wieloletnim zatrudnieniu w urzędzie państwowym nie nabędzie prawa do odprawy emerytalnej, jeżeli z zakończeniem pracy w urzędzie nie łączy się nabycie świadczeń emerytalno-rentowych. Urzędnik taki bowiem z chwilą zaprzestania pracy nie przechodzi z urzędu państwowego na emeryturę lub rentę inwalidzką, lecz jedynie - nie będąc już pracownikiem - powraca do statusu emeryta lub rencisty wojskowego. W sferze jego uprawnień emerytalno-rentowych nie nastąpi jakakolwiek zmiana wynikająca z zatrudnienia w urzędzie państwowym.Skoro więc urzędnik państwowy przez cały okres zatrudnienia w urzędzie państwowym pobiera emeryturę wojskową lub wojskową rentę inwalidzką, to z chwilą zaprzestania pracy w urzędzie państwowym nie nabędzie prawa do odprawy w sytuacji, gdy będzie nadal pobierał przysługujące mu świadczenia z tytułu wojskowej służby zawodowej.Przejście zatem z urzędu państwowego na emeryturę lub rentę inwalidzką oznacza nie tylko zaprzestanie pracy, lecz także nabycie - właśnie z tytułu zatrudnienia w urzędzie państwowym - prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej. W konsekwencji warunek przejścia z urzędu państwowego na emeryturę lub rentę inwalidzką zostanie spełniony jedynie wówczas, gdy urzędnik państwowy przejdzie na emeryturę lub rentę inwalidzką na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Podnieść przy tym należy, że tego rodzaju sytuacje będą miały miejsce niezwykle rzadko wobec korzystniejszego wojskowego zaopatrzenia emerytalno-rentowego, a w interesie urzędnika państwowego nie będzie leżało przejście na pracowniczy system zaopatrzenia emerytalno-rentowego. Nie sposób jednak wykluczyć tego rodzaju sytuacji lub żądania zainteresowanego przyznania świadczeń z ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.IV. Rozważenia wymaga również, podniesiona w pytaniu dalsza wątpliwość, a mianowicie: czy urzędnik państwowy przechodzący na emeryturę lub rentę inwalidzką może otrzymać odprawę emerytalną, jeżeli uprzednio otrzymał już odprawę z tytułu zwolnienia z wojskowej służby zawodowej. W istocie więc chodzi o wyjaśnienie, czy można mówić o tożsamości tych odpraw.Przede wszystkim wskazać należy, że odprawa pieniężna przysługuje zwolnionemu ze służby żołnierzowi zawodowemu z różnych przyczyn bez względu na to, czy przechodzi na emeryturę lub rentę inwalidzką (art. 57 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - Dz. U. Nr 16, poz. 134 ze zm., oraz art. 17 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy - Dz. U. Nr 47, poz. 282 ze zm.). Jednocześnie fakt przejścia na emeryturę wojskową lub wojskową rentę inwalidzką nie ma wpływu na wysokość odprawy z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej.Odprawa emerytalna, o której mowa w art. 28 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, ma charakter świadczenia socjalnego związanego z przejściem na emeryturę lub rentę i ma na celu ułatwienie pracownikowi przystosowanie się do nowych warunków. Odprawa pieniężna przysługująca żołnierzowi zwolnionemu ze służby odrywa się od przyczyny zaprzestania służby i nie oznacza braku przyszłej aktywności zawodowej. Przebieg pracy urzędnika państwowego nie ma znaczenia dla nabycia uprawnienia do odprawy ani nie wpływa na jej wysokość. Uprawnienie natomiast żołnierza zawodowego do odprawy oraz wysokość odprawy zależy od nienagannego przebiegu służby.Przytoczone przykładowo różnice w przyznawaniu omawianych odpraw wskazują na ich odmienny charakter i cel, jakiemu służą, co w konsekwencji prowadzi do wniosku o braku tożsamości tych odpraw. Odprawa emerytalna i odprawa z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej przysługują zatem na podstawie dwóch odrębnych tytułów prawnych i dotyczą dwóch różnych podmiotów. Decydujące przy tym znaczenie ma treść art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, który poza warunkiem przejścia na emeryturę lub rentę inwalidzką oraz posiadania określonego okresu zatrudnienia nie statuuje jakiejkolwiek innej przesłanki nabycia przez urzędnika państwowego prawa do odprawy emerytalnej. Tym samym bez znaczenia jest okoliczność, że urzędnik państwowy przed podjęciem pracy w urzędzie otrzymał wcześniej odprawę pieniężną w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej.Przedstawione rozważania uzasadniają udzielenie odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.