II UZ 89/21

Sygn. akt II UZ 89/21 POSTANOWIENIE Dnia 13 kwietnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący) SSN Bohdan Bieniek (sprawozdawca) SSN Maciej Pacuda w sprawie z odwołania I. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. przeciwko Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. z udziałem R. K. o podstawę wymiaru składek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 kwietnia 2022 r., zażalenia odwołującej się spółki na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt III AUz (…), oddala zażalenie. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…), postanowieniem z dnia 12 maja 2021 r., odrzucił skargę kasacyjną I. Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej płatnik). W ocenie Sądu Apelacyjnego, umowy cywilnoprawne wymienione w art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 423, dalej ustawa systemowa) nie stanowią samodzielnych tytułów obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym pracownika. W takiej sytuacji nie dochodzi również do zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 9 ustawy systemowej. W warunkach wykreowania przez ustawę szerokiego pojęcia pracownika zaskarżone decyzje wskazują tylko, 2 bez potrzeby ustalania tytułu ubezpieczeń, który podmiot jest płatnikiem składek i jaka jest prawidłowa podstawa wymiaru składek. Zwiększenie wymiaru składek w ramach tego samego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym nie stanowi samodzielnej podstawy do objęcia obowiązkiem ubezpieczeń społecznych. Powyższe argumenty, zdaniem Sądu Apelacyjnego, uzasadniają wniosek, że w sprawie sporna była wysokość należnych składek z tytułu umów cywilnoprawnych, a nie kwestia podlegania ubezpieczeniom społecznym. Tego rodzaju spostrzeżenie wpływa na ocenę dopuszczalności skargi kasacyjnej, skoro dana sprawa nie mieści się w katalogu spraw o przyznanie (o wstrzymanie) emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. W innych przypadkach skarga kasacyjna jest uzależniona od wartość przedmiotu zaskarżenia. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że różnica w wysokości składek uiszczonych przez płatnika, a składkami, jakie winien on opłacić również z tytułu umów cywilnoprawnych wynosi mniej niż 10.000 zł (de facto w sprawie R. K. wyniosła 411.71 zł). Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny orzekł z mocy art. 3986 § 2 k.p.c. Postanowienie Sądu drugiej instancji zaskarżył zażaleniem w całości pełnomocnik płatnika składek, podnosząc naruszenie: (-) art. 386 § 2 w związku z art. 397 § 3 i art. 379 pkt 2 oraz 5 k.p.c. w związku z art. 397 § 3 i art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz art. 174 § 2 k.p.c., przez nieuwzględnienie zgłoszonego w zażaleniu zarzutu nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym w G. i procedowanie sprawy z udziałem spółki I. Sp. z o.o. oraz bez udziału płatnika po dniu 2 stycznia 2020 r., co w konsekwencji doprowadziło do nieważności postępowania przez Sądem pierwszej instancji; (-) art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 3982 § 1 k.p.c., przez odrzucenie skargi kasacyjnej podczas, gdy sprawa dotyczy objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, a nadto wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie przekracza kwotę 10.000,00 zł. Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia o oddaleniu zażalenia oraz postanowienia o odrzuceniu odwołania, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do 3 ponownego rozpoznania; ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Nadto skarżący domagał się przyznania zwrotu kosztów procesu. W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów tego postępowania według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie odnosi się do rozstrzygniętego już problemu przez Sąd Najwyższy, bowiem płatnik składek zaskarżył kilkadziesiąt orzeczeń, mocą których odrzucono jego skargi kasacyjnej (zob. spośród wielu postanowienia: z dnia 14 grudnia 2021 r., II UZ 23/21, LEX nr 3275250; z dnia 11 stycznia 2022 r., II UZ 70/21, LEX nr 3305655). Z tego względu skarżącemu, jak i organowi rentowemu, znane są argumenty potwierdzające bezzasadność złożonego środka zaskarżenia. W związku z tym Sąd Najwyższy uznał za zasadne ograniczenie się do wyjaśnienia podstawowych kwestii, skoro podniesione argumenty są tożsame z uprzednio rozpoznanymi zażaleniami. Po pierwsze, w sprawie nie występuje nieważność postępowania. Z chwilą wniesienia skargi kasacyjnej Sąd drugiej instancji jest zobowiązany do sprawdzenia, czy taki środek zaskarżenia jest dopuszczalny. Tak też się stało w sprawie (Sąd weryfikował dopuszczalność skargi) i tylko ten wycinek postępowania podlega obecnie weryfikacji. Na tym etapie nie doszło do jakiegokolwiek uchybienia przepisom prawa procesowego, a stronie zagwarantowano prawo do udziału w całym postępowaniu. Po wtóre, sprawa nie dotyczy obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, skoro chodzi o umowy objęte dyspozycją art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Wyznacznikiem jest decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 4779 i 47714 k.p.c.; por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601; z dnia 20 stycznia 2010 r., II UZ 49/09, LEX nr 583831; z dnia 22 lutego 2012 r., II UK 275/11, LEX nr 1215286) i to ona kieruje spór na określone tory. Dlatego ustalenie podmiotu 4 zobowiązanego do odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne (płatnika składek) wyklucza możliwość zakwalifikowania sprawy jako sprawy dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym, a tym samym skarga kasacyjna jest dopuszczalna w zależności od wartości przedmiotu zaskarżenia. W rezultacie, kiedy spór dotyczy składek na ubezpieczenia społeczne, to nie obejmuje sfery podlegania ubezpieczeniom społecznym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2019 r., I UK 422/18, LEX nr 3019496). Dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach o prawa majątkowe uzależniona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia, niezależnie od tego, czy sporne roszczenie dotyczyło ustalenia, ukształtowania, czy świadczenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 stycznia 2021 r., I USK 16/21, LEX nr 3106017; z dnia 8 grudnia 2020 r., I UK 379/19, LEX nr 3089631). Wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 10.000 zł, co uzasadnia odrzucenie skargi kasacyjnej. Oceny tej nie zmienia próba wykazania, że dana wartość jest inna i wynosi 388.798 zł, bowiem płatnik złożył jedno odwołanie od decyzji organu rentowego, wskazując taką kwotę jako wartość sporną. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że w sprawie o ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 3982 § 1 k.p.c.) określa się odrębnie względem każdego ubezpieczonego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 r., II UZP 1/14, OSNP 2014 nr 12, poz. 168). Po trzecie, należy przypomnieć, że dla oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym art. 25 k.p.c. stosowany jest jedynie odpowiednio, a jego § 2 nie ma zastosowania. W rezultacie nawet brak sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w apelacji (zażaleniu), nie eliminuje możliwości weryfikacji prawidłowości podanej wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 stycznia 2017 r., I CZ 105/16, LEX nr 2224601; z dnia 8 grudnia 2016 r., I CZ 97/16, LEX nr 2188616; z dnia 6 marca 2018 r., I UZ 119/17, LEX nr 6456371). Dokonana kontrola pozwala przyjąć, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, co obliguje do oddalenia zażalenia w myśl art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. 5