I CR 255/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Bukowski (spr.).Sędziowie: SN Z. Świeboda, B. Myszka.Protokolant: J. Krajewska.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 1988 r. sprawy z powództwa Jadwigi K. przeciwko Skarbowi Państwa - Urzędowi Skarbowemu w Warszawie i Urzędowi Gminy Michałowice o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 23 maja 1988 r., sygn. akt I C 34/88,uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i do rozstrzygnięcia o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Pruszkowie postanowieniem z dnia 5 II 1969 r., sygn. akt IV Ns 991/68, uwzględniając wniosek Skarbu Państwa, Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa-Mokotów, orzekł przejęcie na rzecz Skarbu Państwa, stanowiącej własność Jadwigi K., działki budowlanej Nr 170 o powierzchni 11 arów 6 m2, zapisanej w księdze wieczystej Nr 7707, za zaległości podatkowe jej męża powstałe w latach 1948-1954 w kwocie 704.114 zł. Postanowienie to zostało doręczone Jadwidze K. w dniu 21 IV 1969 r.Jej skarga o wznowienie postępowania w sprawie IV Ns 991/68 została odrzucona postanowieniem Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 25 IV 1977 r., sygn. akt II Ns 786/76. Sąd Wojewódzki oddalił zażalenie na to postanowienie dniu 27 VI 1977 r., sygn. akt III Cz 225/77, uznawszy, że Sąd Rejonowy prawidłowo zastosował art. 411 k.p.c. w związku z art. 408 k.p.c.W dniu 20 VIII 1987 r. Jadwiga K. wystąpiła przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Izbę Skarbową w Warszawie i przez Urząd Gminy w Michałowicach, z powództwem "o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego - wykazu zaległości podatkowych z dnia 7 X 1961 r. oraz o uchylenie postanowienia Sądu Powiatowego w Pruszkowie z dnia 5 II 1969 r. w sprawie IV Ns 991/68".W uzasadnieniu pozwu podnosiła, że decyzją Ministra Finansów z dnia 17 XI 1976 r. zostały uchylone decyzje dotyczące odpowiedzialności powódki za zaległości podatkowe jej zmarłego męża, przy czym odpowiedzialność ta została ograniczona do kwoty 45.869 zł.Pozwany Skarb Państwa wnosił o oddalenie powództwa jako przedawnionego.Pełnomocnik powódki zmodyfikował zgłoszone w pozwie roszczenie procesowe, wnosząc "o uchylenie postanowienia Sądu Powiatowego z dnia 5 II 1969 r. sygn. akt Ns 991/68 i przewrócenie działki Nr 170 na podstawie art. 840 k.p.c.".Wyrokiem z dnia 23 V 1988 r., sygn. akt I C 34/88, Sąd Wojewódzki oddalił powództwo uznawszy je za przedawnione, ponieważ od decyzji Ministra Finansów z dnia 17 XI 1976 r. do wniesienia pozwu w dniu 20 VIII 1987 r. upłynął termin 10-letni z art. 125 § 1 k.c. Poza tym ustalił, że zaległość podatkowa powódki przekraczała wartość, jaką działka przedstawiała w dniu jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa.W swej rewizji powódka, zastępowana przez adwokata, wnosiła o zmianę tego wyroku przez "uchylenie postanowienia Sądu Powiatowego w Pruszkowie z dnia 5 II 1969 r., w sprawie IV Ns 991/68", orzekającego przejęcie działki Nr 170 na rzecz Skarbu Państwa.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Powództwo przeciwegzakucyjne z art. 840 k.p.c., zwane opozycyjnym, stanowi sposób obrony merytorycznej dłużnika. Nie może ona naruszać powagi rzeczy osądzonej. Innymi słowy - powództwo opozycyjne nie prowadzi do uchylenia albo zmiany prawomocnego orzeczenia sądowego. Tak więc chybiony jest zawarty w rewizji wniosek o uchylenie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w Pruszkowie z dnia 15 II 1969 r. w sprawie IV Ns 991/68, któremu - wbrew odmiennemu zdaniu skarżącej - nadana została klauzula wykonalności. W konsekwencji bezprzedmiotowe są zarzuty zmierzające do wskazania nieważności tego postanowienia, jako też wadliwości postanowienia Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 25 IV 1977 r., sygn. akt II Ns 786/76, odrzucającego skargę Jadwigi K. o wznowienie postępowania w sprawie IV Ns 991/68.W okolicznościach sprawy trafne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż powódce chodzi w gruncie rzeczy o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, powstałego na skutek nadania klauzuli wykonalności postanowieniu z dnia 15 II 1969 r. w sprawie IV Ns 991/68.Bezprzedmiotowe są natomiast argumenty Sądu Wojewódzkiego zmierzające do uzasadnienia upływu terminu przedawnienia roszczenia powódki, jak również argumenty rewidującej, która podnosi, że dziesięcioletni termin przedawnienia z art. 125 § 1 k.c. rozpoczął bieg nie od dnia 11 XI 1976 r., kiedy to Minister Finansów wydał decyzję ograniczającą jej odpowiedzialność za zaległości podatkowe, ale od roku 1980, tzn. "od ostatniego kontaktu powódki z Urzędem Skarbowym". Mylny też jest pogląd skarżącej, że z powództwem z art. 840 k.p.c. nie można występować przed wszczęciem egzekucji mimo istnienia tytułu wykonawczego.Bezprzedmiotowość przedstawionych wyżej wywodów wynika stąd, że roszczenie objęte powództwem z art. 840 k.p.c. w ogóle nie ulega przedawnieniu, przewidzianemu w art. 117 § 1 k.c. i art. 125 § 1 k.c. Prawo wytoczenia powództwa opozycyjnego dłużnik traci dopiero z chwilą wyegzekwowania świadczenia, objętego tytułem wykonawczym, czyli z chwilą całkowitego zaspokojenia wierzyciela. Przepis paragrafu trzeciego art. 840 k.p.c. wprowadza jedynie prekluzję dla przytaczania w pozwie zarzutów, a to w celu przeciwdziałania przewlekaniu egzekucji przez dłużnika.Przedawnienie z art. 117 § 1 k.c. obejmuje tylko, i to nie wszystkie, roszczenia majątkowe materialnoprawne. W powództwie zaś z art. 840 k.p.c. mieści się roszczenie procesowe dłużnika, realizującego swe uprawnienie do ochrony w postępowaniu egzekucyjnym. Żądanie czynności sądowej w postaci orzeczenia pozbawiającego lub ograniczającego wykonalność tytułu wykonawczego może być przedmiotem powództwa z art. 840 k.p.c. dopóty, dopóki objęte tym tytułem roszczenie wierzyciela nie zostanie zaspokojone. Z chwilą bowiem ukończenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie którego wierzyciel został zaspokojony, zostaje on pozbawiony prawa dyspozycji tytułem wykonawczym. Tytuł ulega zatrzymaniu w aktach (art. 816 k.p.c.) i nie grozi dłużnikowi żadnymi ujemnymi skutkami. Z uwagi zaś na wskazany wyżej charakter procesowy roszczenia dłużnika, nie jest do pomyślenia powództwo wzajemne.Przeciwko stanowisku strony powodowej i Sądu Wojewódzkiego, jakoby roszczenie objęte powództwem opozycyjnym dłużnika ulegało przedawnieniu, przemawia wreszcie i to, że instytucja przedawnienia nie jest skierowana przeciwko dłużnikom, lecz przeciwko wierzycielom, co znajduje także wyraz w przepisach art. 121 k.c. i 123 k.c., chroniących przed nią niektóre wierzytelności.Na skutek niesłusznego uznania roszczenia procesowego powoda za przedawnione, Sąd Wojewódzki nie poczynił ustaleń niezbędnych dla rozstrzygnięcia o zasadności powództwa.Wyjaśnienia wymaga, czy tytuł wykonawczy ze sprawy IV Ns 991/68 został wykonany. W pozwie twierdzi się, że postanowienie z. dnia 5 II 1969 r. zostało wykonane, natomiast w rewizji - że "nie nastąpiło jego wykonanie". Jest to kwestia istotna, bo - jak już powiedziano, dłużnik traci prawo wytoczenia powództwa z art. 840 k.p.c. dopiero z chwilą pełnego zaspokojenia w drodze egzekucji należności wynikających z tytułu egzekucyjnego. Jeżeli zaś zostanie ustalone, że tytuł wykonawczy ze sprawy IV Ns 991/68 nie został wykonany, rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie ustalenie, czy, a jeśli tak, to w jakim zakresie, istnieją przesłanki z art. 840 k.p.c. dla ograniczenia wykonalności wskazanego wyżej tytułu wykonawczego. W swych rozważeniach Sąd Wojewódzki weźmie pod uwagę, że zaległość podatkowa, obciążająca powódkę, została według jej twierdzeń uregulowana oraz że w stosunku do działki Nr 169, również należącej do gospodarstwa powódki, Skarb Państwa cofnął swój wniosek w sprawie II Co 33/76 Sądu Rejonowego w Pruszkowie.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 388 § 1 k.p.c., i art. 108 § 2 k.p.c. jak w sentencji.