II CSK 330/14

Sygn. akt II CSK 330/14 POSTANOWIENIE Dnia 13 lutego 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Karol Weitz (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Polskich Sieci Elektroenergetycznych Spółki Akcyjnej w K. przy uczestnictwie Z. M. i M.M. o stwierdzenie zasiedzenia służebności , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 lutego 2015 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 4 grudnia 2013 r., uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. w K. wniosły o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowych o treści odpowiadającej służebności przesyłu na działkach nr 70, 75 i 94, położonych w B., w gminie S., będących własnością Z. M. i M. M. Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 1 lutego 2013 r. stwierdził zasiedzenie służebności gruntowych na wskazanych działkach z dniem 1 stycznia 2003 r. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w P., w następstwie apelacji uczestników Z. M. i M. M., zmienił to postanowienie i wniosek oddalił. Przez działki uczestników przebiega linia elektroenergetyczna 400 kV P. – G., a na działce 75 znajduje się również słup przelotowy oznaczony nr 575. Wnioskodawca przedstawił kserokopie decyzji datowanych na 21 października 1977 r., 15 lipca 1978 r., 10 października 1978 r. i 20 listopada 1978 r., pochodzących od właściwych organów, zezwalających - w trybie art. 35 ustawy z dnia 25 października 1974 r. - prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.) oraz art. 35 i 36 ustawy z dnia 15 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm., dalej ustawa z 1958 r.) - Zakładowi Energetycznemu T. na wejście na grunt celem założenia i przeprowadzenia linii. W lutym 1979 r. Wojewodowie T. i P. wydali pozytywne opinie dotyczące przebiegu linii. W 1982 r. na działkach nr 70, 75 i 94 zbudowano i oddano do użytku linię o napięciu 400 kV relacji P.- G., która początkowo należała do Skarbu Państwa, a po 1989 r. i pewnych przekształceniach podmiotowych weszła w skład przedsiębiorstwa wnioskodawcy. Sąd pierwszej instancji ustalił, że objęcie w posiadanie linii nastąpiło w 1982 r., nie mogąc jednak określić precyzyjnej daty przyjął, że nastąpiło to 1 stycznia 1983 r. (błędnie podając 1993 r.). Uznał, że spełnione są przesłanki zasiedzenia służebności, w szczególności założył, że wejście w jej posiadanie przez poprzednika prawnego wnioskodawcy nastąpiło w dobrej wierze, ponieważ jego podstawę stanowiły decyzje wydane zgodnie z art. 35 ustawy z 1958 r. 3 Rozpoznając apelację uczestników postępowania Sąd Okręgowy w P. podkreślił, że decyzje, na których oparł się Sąd pierwszej instancji, nie pozwalają na zindywidualizowanie poszczególnych działek, przez które miała przebiegać linia P.- G. oraz ich właścicieli. Złożone do akt sprawy decyzje nie wymieniają bowiem, przez jakie konkretnie działki przebiegać miała linia. W szczególności żadna z tych decyzji nie wskazuje, że linia elektroenergetyczna o napięciu 400 kV relacji P.- G. miała przebiegać przez działki stanowiące własność uczestników, położone w B., w gminie S. Z tego względu Sąd drugiej instancji uznał, że nie można przyjąć, iż poprzednik prawny wnioskodawcy wszedł w posiadanie służebności w dobrej wierze. Uznając, że nastąpiło to w złej wierze przyjął, że - w świetle art. 172 § 2 w zw. z art. 292 i art. 3054 k.c. konieczne byłoby dochowanie trzydziestoletniego terminu zasiedzenia, który upływałby 1 stycznia 2013 r. Jednak w dniu 13 maja 2011 r. uczestnicy wystąpili z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu na rzecz wnioskodawcy na działkach 70, 75 i 94, co spowodowało, że bieg terminu zasiedzenia został przerwany zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c. Uzasadniało to zmianę postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 1 lutego 2013 r. przez oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia służebności. Wnioskodawca zaskarżył skargą kasacyjną w całości postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 4 grudnia 2013 r. W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania zarzucił naruszenia art. 244 § 1 w zw. z art. 252 k.p.c., art. 233 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c., art. 234 k.p.c. w zw. z art. 7 i art. 6 k.c. oraz art. 292 zd. 2 i art. 172 k.c., art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. Jako naruszenia przepisów prawa materialnego wskazał naruszenia art. 7 w zw. z art. 292 i art. 172 § 1 k.c. oraz art. 292 w zw. z art. 172 § 1 k.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ewentualnie - w razie stwierdzenia przez Sąd Najwyższy niezasadności podstawy naruszenia przepisów postępowania - o uchylenie tego postanowienia i jego zmianę przez orzeczenie o ustanowieniu służebności. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Naruszenia art. 244 § 1 w zw. z art. 252 k.p.c. (stosowanych w drugiej instancji odpowiednio na podstawie art. 391 § 1 k.p.c.) wnioskodawca dopatruje się w tym, że Sąd drugiej instancji miał dokonać - na podstawie załączonych do wniosku decyzji administracyjnych - nieprawidłowych ustaleń co do objętych tymi decyzjami nieruchomości. Z kolei naruszenie art. 233 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c. miało polegać na braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego z akt sprawy, nieuwzględnieniu okoliczności wynikających z decyzji administracyjnej co do zatwierdzenia przebiegu linii elektroenergetycznej i pominięciu istnienia decyzji co do przebiegu tej linii i mapy jej przebiegu. Zarzuty te, jako zmierzające do podważenia oceny dowodów oraz dokonanych na ich podstawie ustaleń faktycznych w sprawie, w postępowaniu kasacyjnym są niedopuszczalne (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). Zarzucając naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. wnioskodawca wskazał, że Sąd drugiej instancji nie wyjaśnił podstawy faktycznej i prawnej swojego rozstrzygnięcia, gdyż odniósł się tylko do części materiału dowodowego w sprawie, nie umotywował oceny o braku dobrej wiary po stronie poprzednika wnioskodawcy i odmowy wiarygodności innym dowodom. Sąd Okręgowy dokonał odmiennej od Sądu pierwszej instancji oceny materiału dowodowego oraz wskazał, z jakich powodów i w jakim zakresie nie podzielił ustaleń poczynionych w pierwszej instancji. Wyjaśnił, dlaczego - w jego ocenie – poprzednik prawny wnioskodawcy nie pozostawał w dobrej wierze w chwili objęcia służebności w posiadanie. Podał też podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia - art. 172 § 2 w zw. z art. z art. 292 i art. 3054 k.c., art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c. oraz art. 386 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia zatem wymagania wynikające z art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., co czyni zarzut naruszenia tych przepisów bezzasadnym. W ocenie wnioskodawcy Sąd drugiej instancji naruszył art. 378 § 1 k.p.c., gdyż rozpoznał sprawę poza granicami zaskarżenia. W apelacji od postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia 1 lutego 2013 r. uczestnicy wskazali, że zaskarżają je w odniesieniu do pkt 1 i 2, nie powołali jednak pkt 3 tego postanowienia. Sąd Okręgowy zmienił natomiast to postanowienie w zakresie pkt 1, 2 i 3. Przy wyznaczaniu zakresu zaskarżenia orzeczenia apelacją należy uwzględniać treść 5 odnośnych sformułowań oraz treść całej apelacji. W postanowieniu z dnia 1 lutego 2013 r. pkt 1-3 dotyczyły stwierdzenia zasiedzenia służebności obciążających poszczególne działki (nr 70, 75 i 94) uczestników. Apelacja uczestników zawierała jednak nie tylko wskazanie, że postanowienie to zostaje zaskarżone w pkt 1 i 2, ale także dalsze doprecyzowanie, że chodzi o jego zaskarżenie w zakresie, w jakim zostało stwierdzone zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Przesądza to, że zakresem zaskarżenia apelacją objęto w istocie nie tyko pkt 1 i 2, ale również i pkt 3 postanowienia z dnia 1 lutego 2013 r., ponieważ wszystkie te punkty obejmowały stwierdzenie zasiedzenia służebności. W związku z tym zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. jest również bezzasadny. Wnioskodawca zarzucił też naruszenie art. 234 k.p.c. (stosowanego w drugiej instancji odpowiednio na podstawie art. 391 § 1 k.p.c.) w zw. z art. 7 i art. 6 i z art. 292 zd. 2 i art. 172 § 1 k.c. przez zaprzeczenie dobrej wiary jego poprzednika prawnego w sytuacji, w której istnieje domniemanie prawne dobrej wiary działające na korzyść tego poprzednika, które wiąże sąd, skoro uczestnicy nie przeprowadzili dowodów obalających to domniemanie. Zarzut ten zmierza w istocie do wykazania, że Sąd drugiej instancji pominął, z naruszeniem art. 234 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., wiążące go domniemanie prawne dobrej wiary, ustanowione w art. 7 k.c. W skardze kasacyjnej taki zarzut jest dopuszczalny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2007 r., I CSK 428/06, nie publ.). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia z dnia 4 grudnia 2013 r. wynika, że Sąd drugiej instancji rzeczywiście - oceniając dobrą wiarę poprzednika prawnego wnioskodawcy - nie rozważył znaczenia w tym zakresie ustanowionego w art. 7 k.c. domniemania dobrej wiary, będącego domniemaniem prawnym. Stanowi to naruszenie art. 234 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 7 k.c. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro zagadnienie oceny dobrej wiary poprzednika prawnego wnioskodawcy miało decydujące znaczenie przy rozstrzyganiu o zasadności żądania wnioskodawcy. Omawiany zarzut jest więc trafny i uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wobec tego, że podstawa naruszenia przepisów postępowania jest zasadna, zbędne jest rozważanie zarzutów przedstawionych w ramach podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego. Ubocznie należy jedynie zaznaczyć, że w świetle 6 uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2014 r., III CZP 87/13, OSNC 2014, nr 7-8, poz. 68, wykonywanie uprawnień w zakresie wynikającym z decyzji wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 1958 r., stanowiącej tytuł prawny do ich wykonywania, nie prowadzi do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 13 § 2 i art. 108 § 2 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.